Кіріспе

Шотландияның солтүстік-батысындағы неолиттік шаруашылық.

Шотландияның Оркни аралындағы Папа Вестрей аралында орналасқан Ховардың шаңырағы (Knap of Howar) Солтүстік Еуропадағы ең жақсы сақталған неолиттік шаруашылық және бұл аймақтағы ең көне тас үй болуы мүмкін. Радиокөміртектік талдау көрсеткендей, ол б.з. дейінгі 3700 жылдан б.з. дейінгі 2800 жылға дейін қоныстанған, бұл Оркни материгіндегі Скара Брей елді мекеніндегі ұқсас үйлерден ертерек кезең.

Сайт

Шаруашылық үйі екі іргелес, дөңгелек тікбұрышты, қалың қабырғалы тас ғимараттан тұрады, олардың төменгі есіктері теңізге қарап тұр. Үлкен және ескі құрылыс төменгі өткел арқылы екінші ғимаратпен байланысқан, ол шеберхана немесе екінші үй ретінде жорылған. Олар бұрынғы қорым үстіне салынған және оларды қорғаған қорым қалдықтарымен оралып жатыр. Терезелері жоқ, ғимараттардың отпен жарықтанғаны болжамдалады, төбесінде түтін шығаруға арналған тесік болған. Қазір олар жағалауға жақын тұрса да, бастапқыда ішкі жерде орналасқан болуы керек. Ғимараттардың тас қабырғалары сақталған, ал шатыры жоқ болса да, ағаштан жасалып, сабанмен немесе шөппен жабылған болуы мүмкін. Ішінде ошақ пен тасқа салынған шкаф сақталған, сыртқы галерея болған болуы мүмкін. Жергілікті тас жұқа плиталарға бөлінеді, құрылыс материалдарын алуға ыңғайлы жағдай жасайды. Қабырғалар әлі де еңкейім биіктігіне дейін тұр, ал тас жиһаздар үйдегі өмірдің жарқын көрінісін береді. Ошақтар, бөлу экрандары, төсек-орындар мен сақтау сөрелері жақсы сақталған, сондай-ақ төбе құрылымын көрсететін тірек тесіктері табылды. Қорымдардан алынған мәліметтерге сәйкес, тұрғындар мүйізді мал, қой және шошқа өсірген, арпа мен бидай өсірген, сондай-ақ моллюскаларды жинаған және балық аулаған, оның ішінде қайықпен ауланатын балықтар да болған. Жақсы жасалған және әсем безендірілген Унстан ыдыстарының табылуы тұрғындарды жақын маңдағы камералы қабірлермен және Балбриди мен Эйлен Домхнуилл сияқты алыс жерлермен байланыстырады. Ховар деген ат көне норвег тіліндегі "haugr" сөзінен, яғни дөңгелек немесе оба деген мағынадан шыққан деп саналады. Бұл орын Historic Scotland қамқорлығында.

Басқа дереккөздер

Шотландия тарихынан бұрын Стюарт Пиггот, (Эдинбург университетінің баспасы. 1982)
Шотландияның жасырын тарихы Иан Армит, Темпус (Тарихи Шотландиямен бірлесіп. 1998)
"Басқа Оркни кітабы" Гордон Томсон, (Northabout Publishing. 1980)
"Хоуардың тырнағы және геометрияның бастауы" Николас Коуп пен Кит Кричлоу (Kairos басылымдары 2016). www.ncope.co.uk