Кіріспе

Лорд Асриел – Филип Пуллманның «Қараңғы материалдар» трилогиясындағы кейіпкер. Асриел – шіркеу билік құрған параллель әлемдегі аристократияның өкілі. Ол зор жігерге және ерік-жігерге ие, мінезі қатал, саяси және ғылыми салаларда зор құрметке бөленеді, әскери қолбасшы және өз әлеміндегі Оксфорд университетінің Эксетер колледжінің аналогы – Джордан колледжінің мүшесі.

Атау беру

Асриел – еврей және мұсылман дәстүрінде кездесетін Азраил есімінің бір жазу түрі. Ол кейбір ислам ағымдарында, сондай-ақ еврей халық әңгімелерінде Өлім періштесі деп есептеледі. Оның демондық жаратылысы Стелмария, қар барысы.

Романның ішіндегі тарих

Трилогияның басталуынан бұрын, лорд Асриел «британдық» аристократияның өте құрметті мүшесі болған. Ол саяхатшы болған және «эксперименттік теология» саласында жұмыс істеген, осының арқасында көп билік, жер және ақшаға ие болған. Басқа саясаткердің әйелі, Мариза Колтермен байланысқа түсіп, Лираның дүниеге келуіне себеп болғаннан кейін оның өмірі өзгерді. Миссис Колтердің күйеуі, Эдвард Колтер, Лира мен оның асырап алған анасына шабуыл жасап, Лираға зиян келтіруге және мүмкін өлтіруге тырысты. Лорд Асриел араласып, Колтерді өлтірді. Шіркеу бұл туралы білгенде, Асриел сотталды және барлық мүлкін жоғалтты. Алты айлық Лира монастырға жіберілді. Бір күні шіркеуді жек көретін лорд Асриел келіп, Лираны өзінің альма-матері – Джордан колледжіне алып барды, онда ол Асриелдің өзінің інісі екеніне сене отырып өсті, ал емес әкесі. Трилогияның басында лорд Асриел Джордан колледжіне келеді, онда ол Колледждің Бастығынан улануға шалығуға асығысқан. Асриелді Лира құтқарады, ол Бастықтың лорд Асриелдің шарап құйылған стаканына у құйғанын жасырын бақылап отырған. Асриел Джордан колледжінің профессорына лекция оқып, экспедицияға қаржы жинауға үміттенеді. Лекциясында ол Тозаңның фотограммаларын, аспандағы қаланы, сондай-ақ Станислау Грумманның деп айтылған кесілген басын пайдаланады. Ол Шпицбергенге сапар шегеді, бірақ оны Иофур Ракнисон басқаратын аю сауытты жауынгерлер – пансербьерн тұтқынға алып, күзетіп отырады. Бұл әрекетті оның бұрынғы сүйіктісі Мариза Колтер басқаратын Бас Карсылық Кеңесі бұйырды. Оған қонақжайлықпен қарады және баланың даемонын ажырату рәсіміне (әдетте баланың өліміне әкелетін) қатысатын баланы күтті. Ол даемонды ажыратудан туындаған энергияны пайдаланып, басқа ғаламға өту үшін аврорада терезе ашуға үміттенеді. Соңында Роджер Парслоу деген бала келді, оны Лира білмейтіндей әкеліп жеткізді. Асриел Ситтагаззеге кіреді және шайқастан кейін Сафания басқаратын бүлікші періштелермен одақтасады. Ол бос әлемге барады және көптеген әлемдерден әскер жинап, аспан патшалығына қарсы көтеріліс бастау үшін алып базальт бекініс салады. Рута Скади оны табады, ол оған жоспарын айтады және соғыста оның кланының қолдауын алады. Кейіннен ол өзінің одақтастары, король Огунве мен лорд Рокке Лираны миссис Колтерден құтқаруды тапсырады. Олар миссис Колтерді тұтқынға алады, бірақ Лира мен Уилл лорд Рок агенттерінің екеуімен қашып кетеді. Содан кейін лорд Асриел миссис Колтерге келіп, Лира мен Уиллге әсер етуге тырысады, өйткені олар Тозаң ағынын жаңартудың кілтін ұстап тұр. Лорд Асриел миссис Колтерді «Ниет кемесінде» қашып кетуге мүмкіндік береді және лорд Рок оны Консисториялық тәртіп сотынан ақпарат алу үшін іздейді. Олар шіркеудің Лираны өлтіру үшін бомба жасағанын біледі, ал лорд Асриел миссис Колтерді уақтылы құтқарады. Ол өзінің Ниет кемесімен Сен-Жан-Лес-Оу қаласын (бомба орналасқан жер) жояды. Лира аман қалады, ал лорд Асриел өз әскерін оны және Уиллдің даемондарын іздеуге жібереді, осылайша Биліктің әскерлері оларды бақылай алмайды. Лорд Асриел бомбаның барлық әлемнің астынан түбіне дейін тесік жасағанын білгенде, ол Биліктің қуатты регенті Метатронға қарсы күресу жоспарын ойлап табады. Оның әскерлері Билік пен Шіркеудің әскерлерімен шайқасқанда, миссис Колтер Метатронға лорд Асриелді өлтіруге және Лираның даемонын алуға сендіреді. Олар тұңғиықтың шетінде тұрғанда, лорд Асриел мен миссис Колтер өздерін құрбан етеді, тұңғиыққа құлап, Метатронмен бірге кетеді. Үшеуі де мәңгілікке тұңғиыққа құлайды.

Лира мен Мариса Коултер

Мариса Колтер Эдвард Колтердің әйелі болған. Лира, Марисаның Лорд Асриелмен болған қарым-қатынасының нәтижесінде дүниеге келді, Мариса 21 жасында туған. Лира Эдвард Колтерге қарағанда Асриелге көбірек ұқсады, сондықтан миссис Колтер оны Асриелге тапсырды, ол қызын гипсиянка әйелге орналастырды, кейіннен ол Ма Коста екені белгілі болды. Эдвард Колтер бұл жайтты білгенде, нәресте Лираны өлтіруге тырысты, бірақ Асриел онымен соғысып, Эдвардты өлтірді. Асриелдің байлығы мен мәртебесі тартылып алынды, ал Лира монастырға жіберілді. Асриел ашуланып, Лираны монастырьдан алып, оны Джордан колледжіне орналастырды және директорға миссис Колтердің Лирамен байланысқа түспеуін қатаң бұйырды. Бірақ, кейін Мариса Лираны солтүстікке алып кетуге ниеттенгені белгілі болды. Лира келіседі, бірақ миссис Колтердің ұрланған балаларға қатысты ниеттерін білген соң қашып құтылады. Лираны ұрлап, Болвангарға алып кеткенде, Лира мен Панталаймонды бөліп тастауға дайын тұрған сәтте Мариса оларды құтқаруға асықты. Фильмде ол Лираны жұбатып, өзінің анасы екенін айтады. Дүрсініп қалған Лира тағы да қашып, бұл жолы алетиометрді тапсыру үшін Лорд Асриелді іздейді. Білмей, Лира достасы Роджерді Асриелдің қолынан өлімге итермелейді, себебі Асриел әлемдер арасындағы жарылысты ашу үшін баласын даемонынан ажырату арқылы энергияны босатуды қажет етеді. Осы кезде миссис Колтер мен Лорд Асриел қысқа ғана кездеседі, бірақ Асриел оны тастап, кампаниясын жалғастырады, ал миссис Колтер қорқады. Лорд Асриел мен миссис Колтер «Күміс күзгү» фильмінде тағы да кездеседі, онда миссис Колтер Асриелдің әскерлерімен тұтқындалады. Ол оны да құтқарып, өзінің қатаң мұнарасына алып кетеді. Олар күш біріктіріп, Биліктің қуатты регенті Метатронды жеңіп, осылайша балалары Лираға өмір сүру мүмкіндігін сыйлайды. Олар Метатронды жою үшін әлемдер арасындағы тіректе бірге қаза табады.

Сахналық, кино және теледидар сипаттамалары

2003 жылдың желтоқсанынан 2004 жылдың наурызына дейін Лондонның Корольдік ұлттық театры «Қараңғы материялар» ромасы бойынша қойылым қойды, онда Лорд Асриел рөлін Тимоти Далтон сомдады. 2007 жылғы «Алтын компас» фильмінде Лорд Асриел рөлін Дэниел Крейг ойнады, ал Мариза Култер рөлінде Николь Кидман болды. Джеймс Макэвой BBC телеарнасының бейімделуінде осы рөлді ойнайды.