Сарағани провинциясының Глан муниципалитеті

Кіріспе

Глан, ресми түрде Глан муниципалитеті () – Филиппиннің Сарагани провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 109 547 адамды құрайды. Глан Сарығанды шығанағының шығысында, Давао Оксиденталдың батысында және Селебес теңізінің солтүстігінде орналасқан. Суфатубо барангайы Гланның ең ірі барангайы болып табылады және ол негізінен ауыл шаруашылығына негізделген, копра өндірісі жоғары деңгейде. Аквакультура – екінші ең ірі табыс көзі, оның ішінде сүт балығы және креветка шаруашылығы ерекше аталады. Басқа ауыл шаруашылығы өнімдері: кокос жаңғағы, жүгері, қант қамысы, банан, ананас, манго, шошқа еті, жұмыртқа, сиыр еті және балық. 2010 жылдары экономиканың дамуы жаһандық коммуникациялық технологиялардың жетістіктерімен және сауда мен көлікті жақсартатын қазіргі заманғы тас жолдың салынысымен байланысты болды. Муниципалитеттегі көптеген сақталған ата-бабалар үйлері мен мұралық құрылыстардың болуына байланысты, мәдениетті сақтаушылар, соның ішінде Ұлттық мәдениет және өнер комиссиясының мүшелері, оны "мұра тауы" деп жариялаған. 2014 жылы Мұраны сақтау қоғамы Виган қаласындағы сияқты, Гланның мұралық үйлері мен эстетикасын ғасырлар бойы қорғайтын жарлықты ұсынды. Кейбір сақтаушылар осы қаланы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізуді де ұсынды.

Тарих

Америкалық басқарудан тәуелсіздік алудың алғашқы күш-жігерінде, провинциялық губернаторлардың бірінші конвенциясының президенті Серхио Осменья аға 1902 жылы Филиппиннің дербестігін жақтаушы саяси партия құруға рұқсат беру үшін губернатор Уильям Говард Тафтқа өтініш білдірген ұлтшылдарға қосылды. Серхио Осменья Себу губернаторы қызметін атқарып жүргенде, 1907 жылы ұлттық ассамблеяның алғашқы спикері болып сайланды және осы мүмкіндікті пайдаланып, колонияда филиппиндік бақылауды күшейтуді немесе колонияны «филиппинизациялауды» талап етті. 1907 жылдан 1916 жылға дейін Филиппиннің атқару билігі американдық генерал-губернаторға жүктелді, оған департаменттік хатшылар көмектесті. Филиппин заң шығару органы қабылдаған Осменья заңында бұл заңның бір бөлігі – Минданаоның барлық аймақтарын, соның ішінде Джоло, Сулу және Басиланды отарлауды қарастырды. Сондықтан Минданаодағы жерді бөлу, Жер бюросының бағдарламасы – «тегін», басқаша айтқанда «Homestead» бағдарламасы, жиырма төрт (24) гектар ауыл шаруашылығы жерін және тоғыз жүз жиырма (920) шаршы метрлік қалалық жер учаскесін қамтиды. Бұл жерлер Лузон мен Висаядан келген және Минданаода жер иеленуге және тұруға ниеттенген филиппиндік отбасыларға тегін беріліп, таратылды. Осылайша, олар «сакада» деп аталды. Лузон мен Висая аралдарының басқа аймақтарынан Минданаоға жүкпен көшіп келген адамдар осы топқа жатты. 1912 жылы Суригао портына келгенде, американдық бақылаудағы Жер бюросы кеңсесінің сыртында «Жұмысшыларды дереу жұмысқа алу» деген хабарлама ілінген еді, сонымен қатар Минданаоның барлық аймақтарына саяхаттауға дайын екені жазылған. Осылайша, Эльпидио Эмпасис Барселона, испан-филиппиндық аралас нәсілді, он алты (16) жастағы жас жігіт, Себу аралындағы Талисай қаласының Танке ауылынан шығып, американдық бақылаудағы Жер бюросының қызметкері болып жұмыс істеді. Ол «транзитші» болып жұмыс істеді және математикадағы біліміне байланысты инженерлік жер зерттеушінің көмекшісі болып тағайындалды. Жер зерттеу саласында тәжірибесі бар ол алғашқы тапсырмасын Бутуан, Давао және Котабатоның басқа да аймақтарына, сондай-ақ Пикит, Пагалунган, Мидсаяп қалаларына, тіпті Замбоанга, Джоло, Сулу және Басиланға дейін атқарды. 1912 жылы Котабато аймағына оралған ол американдық геодезиялық инженер басқарған зерттеу тобының мүшесі ретінде жұмысын жалғастырды, олар Котабатоның оңтүстік бөлігіне жеткенше зерттеу жұмыстарын жүргізді, ол қазір «GLAN» деп аталады, бұл аймақ бұрын зерттелмеген еді. Ағаштардың ең ірілерінің диаметрі шамамен бес-алты фут, ең кішілерінің диаметрі төрт фут болатын. Бұл аймақтағы жергілікті тұрғындар болған блан және магуинданаон тайпаларының үйлері өте сирек кездесетін, олардың саны жеті үйден аспады. Олар христиандарды таппады, бұл жердің аты әлі белгісіз болды. Зерттеу тобының бір мүшесі ұзын пышақты болосын өткірлеп жатқан магуинданаон адамына жақындап, Себуано тілінде: «amigo, unsay nga’an ning dapita, ning lugaraha?» (Досым, осы аймақтың, осы жердің аты қандай?) деп сұрады. Адам Себуано тілін түсінбегендіктен, ол бейтаныс адам нені сұрап тұрғанын түсінбеді, сондықтан ол өзімен айналысқан ісін сұрап жатыр деп ойлап, «GALANG» деп жауап берді, бұл магуинданаон тілінде «өткірлеу» дегенді білдіреді. Содан кейін зерттеу тобының мүшесі Барселонаға осы жердің аты «Галанг» екенін хабарлады. Қателік салдарынан, бұл жердің атауы анықталып, ауыл шаруашылығы департаментінде жер учаскесі ретінде «No. 9 Глан» деп тіркелді. Кейін ол По Мангалау деген атпен танылды. Эльпидио Эмпасис Барселона өзінің американдық жетекшісіне жазбаша өтініш жолдап, Жер бюросының хатшысына No 9 Котабато колониясына қайта тағайындалуын ұсынды, Висаядан келген «сакада» халқына тегін патент алуда көмектесу үшін, олардың жер учаскелерін бөлу және орналастыру мәселелерімен айналысу үшін, сондай-ақ тиісті лот нөмірімен. Барселонаның өтініші қабылданды. Бұл жаңа, әлі зерттелмеген жер (No. 9) христиандарға, сондай-ақ жергілікті блан және магуинданаон тайпаларына да бөлінуі керек еді. Барселона Себудің Каркар қаласындағы отбасыларына хат жазып, оларды және олардың көршілерін шақырды, ал Сан-Фернандо, Нага және Себудің басқа аймақтарынан келген адамдар қазір Глан деп аталатын жерге барып, оларға қосылды. Каркар мен Себудің көршілес қалаларынан келген бұл адамдар өздері келісіммен тағы бір кеме жалдауға шешім қабылдады, ол тікелей Глан аңғарындағы жағалауға жетіп, тоқтады. Алғашқы кеме 1914 жылдың 8 қазанында келді. Олар Фермин Адарна, Браулио Хименес, Гавино Авила, Северино Марибоса, Эсперидион Кания, Агапито Моралес, Перпетуо Целона, Луис Онин, Макарио Эбона, Мамерто Дель Пилар, Бернабе Флорес, Хосе Саркон, Фелипе Онай, Томас Угдамин, Дамасо Интиг және Эулогио Виллалуз болды. Екінші толқын 1915 жылдың 10 наурызында оңтүстікке қарай келді. Олар: Гил Алкобер, Гонсало Кабилао, Примо Алкориза, Браулио Калинаван, Балдомеро Альдуценте, Гил Кализа, Гаспар Алидо, Матео Ду, Урбано Алинсунурин, Фелипе Де Гома, Макарио Алинсугай, Анаталио Флорес, Грасиано Алгарме, Эусебио Лапис, Максимо Баклаан, Клементе Пангалао, Андрес Барселона, Эухенио Пангалао, Энрике Барселона, Хигино Парас, Аркадио Баринг, Мигель Рейес, Франсиско Бендигоза, Осписио Сармиенто, Марсело Буког, Тимотео Сармиенто, Мариано Алинсугай және Гавино Табанао болды. Осы «сакадалар» Глан қаласын құрған алғашқы адамдар еді. Кейін, шамамен 1917 жылы Транкилино Руис Глан колониясының бастығы болып тағайындалды.

In the early efforts of Independence from American administration, Sergio Osmeña, Sr. the president of the first convention of provincial governors had joined those nationalists who petitioned Governor William Howard Taft to allow the formation of a political party advocating immediate independence for the Philippines in 1902. Sergio Osmeña, while a governor of Cebu, he was elected as the first Speaker of national assembly in 1907 and uses the venue to request further more Filipino control in the colony or “Filipinization” of the colony. From 1907 to 1916, the executive power of the Philippines was vested in an American Governor General, assisted by the departmental secretaries. Under the Osmeña Act, which passed by the Philippine Legislature a portion of this act “which provides the colonization to all parts of Mindanao that includes Jolo, Sulo and Basilan.” Hence, the distribution of land in Mindanao, program by the Bureau of Land “Free” otherwise known as “Homestead”, comprises twenty four (24) hectares track of agricultural land in addition to townsite lot of nine hundred twenty (920) square meters to give free and distributed to Filipino families from all walks of life from Luzon and Visayas willing to owned and occupy land in Mindanao. Hence, this was known as sakada people migrated to Mindanao by way of shipment from Luzon and other parts of the Visayas. In 1912, arriving at the port of Surigao where the office of the bureau of land under American supervision. A noticed outside the office which read “Immediate Hiring of Workers” and willing to travel to all parts of Mindanao. Thus, Elpidio Empasis Barcelona, a very poor young Spanish Filipino mestizo hails from Tanke, Talisay in island of Cebu at the age of sixteen (16) became an employee of the Bureau of Land, under an American supervision in Land Survey Party. He works as a “transit man” and was designated as an assistant to the Engineering Land Surveyor due to his knowledge in mathematics. Experienced in surveying, his first assignment was from Butuan, Davao, and others parts of Cotabato, Pikit, Pagalungan, Midsayap as far as Zamboanga, Jolo, Sulo and Basilan. Also in 1912, back to area of Cotabato member of survey party led by an American geodetic engineer, continued their task of surveying, until they reached the most southern part of Cotabato, now called “GLAN”, which was then unexplored before. The existence of the biggest form of trees with approximate diameter of five to six feet, the least was four feet in diameter. There were very few existing houses of Blaans and Maguindanaons, who were native inhabitants in the area, numbered not more than seven houses or shanties near the banks of the river, and there were also others who lived in shanties at the hinterland. They found no Christians alike, the place was still unknown its name. A member of the survey party, approached a certain native Maguindanaon man who happened sharpening his long bladed bolo, and asked the native in Cebuano, “amigo, unsay nga’an ning dapita, ning lugaraha?” (Friend, what's the name of this area, this place?). The man did not actually understand Cebuano, as he thought the stranger was asking what he was doing he answered “GALANG” means sharpening in Maguindanaon. Then and there, the member of the survey party reported to Barcelona the name of the place is “Galang”. By mistake, it was named in the surveyed place and was established in the department of agriculture in a lot plan as “Colony No. 9 Glan”. The man was later known as Po Mangalaw. Elpidio Empasis Barcelona made a written request to his American supervisor and recommended to the Bureau of Land Secretary to be reassigned in Cotabato colony no. 9 to assist SACADA people from Visayas in filing their free patent application, relative to distribution and location of their homestead and also with corresponding lot number. Barcelona request's was granted. On ground that this new unexplored land (Colony No. 9) must be distributed to people Christians alike and also includes the native Blaans and Maguindanaons. Barcelona wrote a letter to his families back in Carcar, Cebu, inviting them and their neighbors to come and the people from San Fernando, Naga, and other parts of Cebu joined in going to a place now called Glan. These people from Carcar and neighboring towns in Cebu decided themselves by majority to charter another ship, that directly to land at its seashores at the valley of Glan. The arrival of first ship landed was on October 8, 1914. They were Fermin Adarna, Braulio Jimenez, Gavino Avila, Severino Maribosa, Esperidion Cania, Agapito Morales, Perpetuo Cellona, Luis Onin, Macario Ebona, Mamerto Del Pilar, Bernabe Flores, Jose Sarcon, Felipe Onay, Tomas Ugdamin, Damaso Intig and Eulogio Villaluz. The second wave of southward arrival was on March 10, 1915. They were Gil Alcober, Gonzalo Cabilao, Primo Alcoriza, Braulio Calinawan, Baldomero Alducente, Gil Caliza, Gaspar Alido, Mateo Du, Urbano Alinsunurin, Felipe De Goma, Macario Alinsugay, Anatalio Flores, Graciano Algarme, Eusebio Lapis, Maximo Baclaan, Clemente Pangalao, Andres Barcelona, Eugenio Pangalao, Enrique Barcelona, Higino Paras, Arcadio Baring, Miguel Reyes, Francisco Bendigoza, Hospicio Sarmiento, Marcelo Bukog, Timoteo Sarmiento, Mariano Alinsugay and Gavino Tabanao. These were the first Sacadas who built the town Glan. Later, Tranquilino Ruiz was assigned as Colony Supervisor around 1917 in Glan.

Мұралық қала

Муниципалитет Ұлттық мәдениет және өнер жөніндегі комиссия мүшелері тарапынан мұралық қала ретінде танылған. Дегенмен, Гланның мұралық құрылыстарын және отарлық кезеңдегі жолдарын қорғауға бағытталған ешқандай жарлық немесе заң әлі қабылданбаған. Мұраны сақтау қоғамы Виган қаласының тәжірибесіне ұқсас жарлықты ұсынды, осылайша қала болашақта Филиппиннің ЮНЕСКО-ның алдын ала тізіміне енгізілуі мүмкін.