Тұрғын үйлердің көп пәтерлі ғимараты

Кіріспе

Бірнеше тұрғын үй бөлісетін ғимарат

Тенмент – бірнеше тұрғын үй бөлісетін ғимараттың түрі, әдетте әр қабатта пәтерлер немесе бөлмелер болады және оларға ортақ кіреберіс баспақысы арқылы қол жеткізіледі. Олар Британ аралдарында, әсіресе Шотландияда кең таралған. Ортағасырлық Эдинбургтің ескі қаласындағы тенменттерде әр пәтер жеке үй ретінде қарастырылып, бірін-бірің үстіне салынған (мысалы, Гладстонның жері). Жүздеген жылдар бойы күтіп-ұстау және жөндеуге қатысты әдет-ғұрыптар заңға айналды, бұл туралы алғаш рет Стайр 1681 жылы шотланд мүлік құқығы туралы жазбаларында ресми түрде талқылады. Қазіргі Шотландияда тенменттер Тенмент заңымен реттеледі, ол ескі Тенмент заңын алмастырып, ортақ меншік жүйесін және тенменттерді жөндеу мен күтіп-ұстау тәртібін жаңартты. Бір немесе екі бөлмелі пәтерлер жұмысшылар үшін қолжетімді жалға берілетін баспананы ұсынды, бірақ кейбір қалалық аудандарда тығыздық пен күтіп-ұстау мәселелері шатыр қалалардың пайда болуына әкелді, олар бұрын тазартылып, қайта жаңартылды. Әлдеқандай байлаулы аудандарда тенмент пәтерлері кеңістікті жеке меншік үйлерді құрайды, кейбіреулерінде алты бөлмеге дейін бар, және олар әлі де сұранысқа ие. "Тенмент үйі" термині арзан жалға берілетін баспана ұсыну үшін бөлінген ғимаратты белгілеу үшін қолданылды, ол бастапқыда үлкен үйдің бөлігі болған. 1850 жылдардан бастап, арнайы салынған тенменттер, әр қабатында бірнеше шаруашылыққа арналған, алты қабатқа дейін жеткен. Жақсырақ тұрғын үйлер үшін әртүрлі атаулар енгізілді, соңында американдық қалалық өмірде заманауи пәтерлер басым болды.

Тарих

Уэльстің Суонси қаласындағы Моррис қамалы – пәтерлердің ең алғашқы мысалдарының бірі. Бұл қамал 1775 жылға дейін сэр Джон Моррис тарапынан қарқынды индустриялану кезеңіндегі жұмысшыларды орналастыру үшін салынған. Қамалдың орналасқан жері қауіпті әрі ыңғайсыз болғандықтан, көптеген жұмысшылар жеке коттедждерде тұруды артық көрді. Осы себепті, 1850 жылдары бұл пәтерлер тастап кетеліп, қолданыстан шықты. "Пәтер" термині бастапқыда жалға алуға қатысты болғандықтан, кез келген жалдамалы тұрғын үйді білдірген. Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы 1867 жылғы "Пәтерлер туралы" заңында оны бірнеше отбасының жалға алуы ретінде анықтады. Шотландияда бұл көп тұрғын үйді білдіретін ең көп қолданылатын сөз, ал басқа жерлерде пәтер үйі немесе тұрғын үй кешенімен салыстырылып, теріс мағынада қолданылады. Пәтерлер индустриялану кезеңінде жұмысшы табына бейімделіп немесе арнайы салынды, сондай-ақ 19 ғасырдың соңында сәнге айналған орта таптың пәтер үйлерінен өзгешеленді. АҚШ-тағы 19 ғасырдың соңындағы әлеуметтік реформаторлар пәтерлерді (жастар арасында аурулар мен әдепсіздікті тудыратын) және көп пәтерлі үйлерді (жыныстық бұзықтарлықты, жалқаулықты және ажырасуды қоздыратын) жақтырмады.

Нью-Йорк

XIX ғасырда АҚШ-тың индустриялануы кезінде иммигранттар мен ауылдық жұмысшылар бұрынғы орта таптың үйлерінде және қойма сияқты ғимараттарда орналастырылды, олар сатып алынып, шағын тұрғынжайларға бөлінді. 1830 жылдардың басынан бастап Нью-Йорк қаласының Төменгі Шығыс жағында үш және төрт қабатты үйлер "теміржол пәтерлеріне" айналдырылды, себебі бөлмелер пойыз вагондары сияқты біріктірілген, терезесіз ішкі бөлмелермен жалғастырылған. Адапталған ғимараттар "қоқыс үйлер" деп те аталды, олардың құлау және өртке ұшырау қаупі жоғары болғандықтан, алаңдаушылық тудырды. Мулберри Бенд және Файв Пойнт қалалық биліктің ондаған жылдар бойы тазалауға тырысқан әйгілі қоқыс үйлердің орналасқан жерлері болды. Мұндай пәтерлер Нью-Йоркте кең таралған, 1865 жылы есептеме бойынша 500 000 адам денсаулыққа зиянды пәтерлерде тұрған, ал Бостонда 1845 жылы жұмысшылардың төрттен бірінен азы пәтерлерде тұрды. 1867 жылға дейін пәтерлер көбінесе учаскенің 90 пайыздан астамын алып, 5-6 қабатқа дейін биік болды, әр қабатта 18 бөлмеден орын теуіп, олардың тек екеуі ғана тікелей күн сәулесін көретін. Аулалар бірнеше метр енді, көбінесе әжетханалармен толы болды. Ішкі бөлмелерде желдеткіш болмады. 1866 жылғы "Тұрғын үй заңы" – штат заң шығарушы органының тұрғын үй жағдайларына қатысты алғашқы толыққанды заңнамасы, егер төбесі көше деңгейінен 1 фут жоғары болмаса, жертөледегі пәтерлерге тыйым салды; 20 тұрғынға бір әжетхана және өрттен қашу жолдарын қамтамасыз етуді талап етті; сондай-ақ ғимараттар арасындағы кеңістікке назар аударды. Бұл заң 1879 жылғы "Ескі заң" деп аталған "Тұрғын үй заңымен" толықтырылды, ол учаскенің 65 пайыздан аспауы тиіс екенін талап етті. 1869 жылдан бастап Нью-Йорк штатының заңы "тұрғын үй" деп "арендаға берілген, жалға берілген немесе үш немесе одан көп отбасының дербес тұратын және үй ішінде тамақ дайындайтын үй немесе ғимараттың бір бөлігін" деп анықтады. Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау басқармасы осы ережелерді орындауға уәкілдік алды, бірақ оны орындаудан бас тартты. Келісім ретінде "Ескі заң пәтері" стандартқа айналды: оның ортасында екі жағында ауа және жарық шахталары бар "буралаған" пішіні болды (әдетте көрші ғимараттардағы шахталарға орнатылған), және ол әдетте учаскенің 80 пайызын алып жатты. Дизайн үшін Джеймс Э. Уэр марапат алды; ол алдыңғы жылы "Сантехник және санитарлық инженер" журналы өткізген ең тиімді жақсартылған тұрғын үй дизайнын табу конкурсында жеңіске жеткен, онда жюри үшін ең маңызды фактор тиімділік болды. Нью-Йорктегі тұрғын үйлерге қатысты қоғамдық алаңдаушылық 1890 жылы Джейкоб Ристің "Басқа жартысы қалай өмір сүреді" және 1892 жылы Ристің "Кедейлердің балалары" кітаптарының жариялануымен күшейді. 1894 жылғы Нью-Йорк штатының Ассамблеясының Тұрғын үй комитетінің есебі шамамен 255 000 тұрғыны бар 8000 ғимаратты зерттеді және Нью-Йорк әлемдегі ең тығыз қоныстанған қала екенін анықтады, орташа есеп бойынша әр акрға 143 адам, ал Төменгі Шығыс жағының бір бөлігінде әр акрға 800 тұрғыннан астам адам, Бомбейден де тығыз. Ол карталар мен фотосуреттерді де пайдаланды, фотосуреттерді ресми түрде алғаш рет қолдану. 1901 жылғы "Жаңа заң" деп аталған "Тұрғын үй заңының" қабылдануына АҚШ Еңбек департаментінің 1895 жылы әлемнің басқа жерлеріндегі тұрғын үй жағдайлары мен шешімдері туралы арнайы баяндамасы да ықпал етті, ол "Тұрғын үй комитетінің" учаскенің 70 пайыздан аспауы және қатаң орындалуын, артқы аулаға кемінде 12 фут және учаскенің шекарасындағы немесе ғимараттың ортасындағы ауа және жарық шахтасына 6 фут (барлық бұл көрсеткіштер биік ғимараттар үшін ұлғайтылды) талаптарын жүзеге асырды, сондай-ақ әр пәтерде сумен жабдықтау және әжетхана, әр бөлмеде терезе болуын талап етті. Өрт қауіпсіздігі талаптары да болды. Бұл ережелер әлі күнге дейін Нью-Йорк қаласының төменгі ғимараттарға қатысты заңдарының негізін құрайды және бір учаскені дамытуды экономикалық тұрғыдан тиімсіз етеді. Нью-Йорктегі көптеген арнайы салынған пәтерлер кембағал болмаса да, әсіресе ыстық ауа райында ішінде тұру ыңғайсыз болды, сондықтан адамдар сыртта жиналатын, өрт сөндіру баспалдақтарын көп пайдаланатын және жазда өрт сөндіру баспалдақтарында, шатырларда және тротуарларда ұйықтайтын. Lower East Side Tenement Museum – Манхэттенде орналасқан, ұлттық тарихи ескерткіш болып табылатын бес қабатты кірпіштен салынған бұрынғы пәтер ғимараты, ол Төменгі Шығыс жағындағы пәтерлерге арналған музей. АҚШ-тағы басқа да танымал пәтерлерге Чикагодағы пәтерлер жатады, онда әртүрлі тұрғын үй аумақтары Нью-Йорктегі пәтерлер сияқты құрылды.

As the United States industrialized during the 19th century, immigrants and workers from the countryside were housed in former middle class houses and other buildings, such as warehouses, which were bought up and divided into small dwellings. Beginning as early as the 1830s in New York City's Lower East Side three and four story buildings were converted into "railroad flats," so called because the rooms were linked together like the cars of a train, with windowless internal rooms. The adapted buildings were also known as "rookeries," and these were a particular concern, as they were prone to collapse and fire. Mulberry Bend and Five Points were the sites of notorious rookeries that the city worked for decades to clear. Such tenements were particularly prevalent in New York, where in 1865 a report stated that 500,000 people lived in unhealthy tenements, whereas in Boston in 1845, less than a quarter of workers were housed in tenements. Prior to 1867, tenements often covered more than 90 percent of the lot, were five or six stories high, and had 18 rooms per floor, of which only two received direct sunlight. Yards were a few feet wide and often filled with privies. Interior rooms were unventilated. The Tenement House Act of 1866, the state legislature's first comprehensive legislation on housing conditions, prohibited cellar apartments unless the ceiling was 1 foot above street level; required one water closet per 20 residents and the provision of fire escapes; and paid some attention to space between buildings. This was amended by the Tenement House Act of 1879, known as the Old Law, which required lot coverage of no more than 65 percent. As of 1869, New York State law defined a “tenement house” as “any house or building, or portion thereof, which is rented, leased let or hired out, to be occupied, or is occupied as the home or residence of three families or more living independently of each other, and doing their cooking upon the premises, or by more than two families upon any floor, so living and cooking, but having a right in the halls, stairways, yards, water closets or privies, or some of them.” L 1867, ch 908. The New York City Board of Health was empowered to enforce these regulations, but it declined to do so. As a compromise, the "Old Law tenement" became the standard: this had a "dumbbell" shape, with air and light shafts on either side in the center (usually fitted to the shafts in the adjacent buildings), and it typically covered 80 percent of the lot. James E. Ware is credited with the design; he had won a contest the previous year held by Plumber and Sanitary Engineer Magazine to find the most practical improved tenement design, in which profitability was the most important factor to the jury. Public concern about New York tenements was stirred by publication in 1890 of Jacob Riis's How the Other Half Lives , and in 1892 by Riis's The Children of the Poor. The New York State Assembly Tenement House Committee report of 1894 surveyed 8,000 buildings with approximately 255,000 residents and found New York to be the most densely populated city in the world, at an average of 143 people per acre, with part of the Lower East Side having 800 residents per acre, denser than Bombay. It used both charts and photographs, the first such official use of photographs. Together with the publication in 1895 by the US Department of Labor of a special report on housing conditions and solutions elsewhere in the world, The Housing of Working People, it ultimately led to the passage of the Tenement House Act of 1901, known as the New Law, which implemented the Tenement House Committee's recommendation of a maximum of 70 percent lot coverage and mandated strict enforcement, specified a minimum of 12 feet for a rear yard and 6 feet for an air and light shaft at the lot line or 12 feet in the middle of the building (all of these being increased for taller buildings), and required running water and water closets in every apartment and a window in every room. There were also fire safety requirements. These rules are still the basis of New York City law on low rise buildings, and they have made single lot development uneconomical. Most of the purpose built tenements in New York were not slums, although they were not pleasant to be inside, especially in hot weather, so people congregated outside, made heavy use of the fire escapes, and slept in summer on fire escapes, roofs, and sidewalks. The Lower East Side Tenement Museum, a five story brick former tenement building in Manhattan that is a National Historic Site, is a museum devoted to tenements in the Lower East Side. Other famous tenements in the US include tenement housing in Chicago, in which various housing areas were built to the same affect as tenements in New York.

Глазго және Эдинбург

Шотландиядағы Глазго және Эдинбург қалаларындағы тұрғын үй қорының үлкен бөлігін пәтерлер құрайды. Глазгодағы пәтерлер 19-шы және 20-шы ғасырдың басында индустриялық революцияның нәтижесінде қалаға қоныс аударған көптеген адамдар үшін жоғары тығыздықтағы тұрғын үймен қамтамасыз ету мақсатында салынған. Осы кезде қала халқы 1 миллионнан асып кеткен. Эдинбургтің пәтерлері одан да көне, олар 17-шы ғасырдан бастап салынған, ал кейбіреулері алғаш салынғанда 15 қабатқа дейін жеткен, сол кездегі әлемдегі ең биік үйлердің бірі болған. Глазгодағы пәтерлер көбінесе орналасқан көшенің енінен аспайтын биіктікте салынған, сондықтан көпшілігі 3–5 қабатты. Глазгодағы пәтерлердің барлығы дерлік қызыл немесе сары құмтастан салынған, бұл олардың ерекше белгісіне айналды. Эдинбургте ортағасырлық Ескі қала мен Грузин Жаңа қаласының (сондай-ақ оларды қоршаған Викториялық орталық аудандардың) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген аумақтарындағы тұрғын үйлердің басым бөлігі пәтерлер болып табылады. Глазгоның Гарнетхилл ауданындағы «Пәтер үйі» тарихи мұражайы 19-шы ғасырдың соңындағы жақсы күтілген, жоғарғы орта тапқа жататын пәтердің интерьерін, жиһаздарын және жабдықтарын сақтап тұр. Глазгодағы көптеген пәтерлер 1960 және 1970 жылдары нашар тұрғын жағдайлар, тығыздық және ғимараттардың нашар күтілуіне байланысты бұзылды. Бұл жағдайдың ең айқын мысалы – Горбалс, онда барлық пәтерлер бұзылып, олардың орнына биік үйлер салынды, олардың көпшілігі кейін бұзылып, жаңа құрылыстармен ауыстырылды. Горбалс ауданының аумағы шамамен 1 км² және бір кезде оның пәтерлерінде 90 000-ға жуық адам тұрған, бұл өте нашар тұру жағдайларына әкелді. Қазіргі халық саны шамамен 10 000 адамды құрайды. Эдинбургте пәтерлерді бұзу көлемі айтарлықтай аз болды, осылайша 1985 жылы оның Дүниежүзілік мұра тізіміне енуіне мүмкіндік туды. Көбінесе, бұл бұзулар Жаңа қала ауданынан тыс, Виктория дәуірінен бұрынғы ғимараттармен шектелді және 1959 жылы «Пенни Пәтері» деп аталатын оқиғаға байланысты болды, оның салдарынан бір пәтер құлап кетті. Екі қаладағы пәтерлердің пәтерлері қазір өте сұранысқа ие, олардың орналасқан жері, көбінесе кең бөлмелері, биік төбелері, әшекейлері және дәуірлік ерекшеліктеріне байланысты.

Tenements make up a large percentage of the housing stock of Glasgow and Edinburgh in Scotland. Glasgow tenements were built to provide high density housing for the large number of people immigrating to the city in the 19th and early 20th century as a result of the Industrial Revolution, when the city's population boomed to more than 1 million people. Edinburgh's tenements are much older, dating from the 17th century onwards, and some were up to 15 storeys high when first built, which made them among the tallest houses in the world at that time. Glasgow tenements were generally built no taller than the width of the street on which they were located; therefore, most are about 3–5 storeys high. Virtually all Glasgow tenements were constructed using red or blonde sandstone, which has become distinctive. In Edinburgh, residential dwellings in the UNESCO World Heritage Sites of the medieval Old Town and Georgian New Town (as well as the Victorian city centre districts immediately surrounding them) are almost exclusively tenements. The Tenement House historic house museum in the Garnethill area of Glasgow preserves the interior, fittings and equipment of a well kept, upper middle class tenement from the late 19th century. Many tenements in Glasgow were demolished in the 1960s and 1970s because of slum conditions, overcrowding and poor maintenance of the buildings. Perhaps the most striking case of this is seen in the Gorbals, where virtually all the tenements were demolished to make way for tower blocks, many of which have in turn have been demolished and replaced with newer structures. The Gorbals is an area of approximately 1 km2 and at one time had an estimated 90,000 people living in its tenements, leading to very poor living conditions. The population now is roughly 10,000. Tenement demolition was to a significantly lesser extent in Edinburgh, thus making its later World Heritage designations in 1985 possible. Largely, such clearances were limited to pre Victorian buildings outside the New Town area and were precipitated by the so called "Penny Tenement" incident of 1959 in which a tenement collapsed. Apartments in tenement buildings in both cities are now often highly sought after, due to their locations, often large rooms, high ceilings, ornamentation and period features.

Берлин

Неміс тілінде пәтерлерге сәйкес келетін термин – Mietskaserne, «жалдамалы казармалар», ал олармен ең танымал қала – Берлин. 1930 жылы Вернер Хегеманның «Тасты Берлин» атты poleмикалық еңбегі қаланың атауын қосымша тақырыбында «әлемдегі ең ірі пәтерлік қала» деп атады. Олар 1860 және 1914 жылдар аралығында, әсіресе 1871 жылы Германияның бірігуінен кейін, халық санының күрт өскен кезеңде салынды. Бұл құрылыстар ескі қала орталығын қоршап тұрған кең сақинада орналасқан, оны кейде Вильгельмдік немесе Вильгельмин сақинасы деп атайды. Ғимараттардың биіктігі міндетті түрде бес қабаттан аспайды. Блоктар үлкен, себебі көшелер ауыр көлік жүктемесіне төтеп беруге тиіс болды, ал жер участақтары да үлкен: өрт сөндіру машинасы бұрылып кетуі үшін аулалары жеткілікті кең болуы керек. Сондықтан ғимараттар алдыңғы, артқы және бірнеше аулаларды қоршап тұратын аралық ғимараттардан тұрады. 1920 жылдарға дейін аулалардағы ғимараттар Берлиннің көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындарына орналасқан, шу мен басқа да қолайсыздықтар пәтерлерге әсер етті, тек ең жақсылары ғана көшеге қараған терезелеріне ие болды. Атақты Берлиннің Mietskaserne-і – Gesundbrunnen-де орналасқан, ол бір кезде 2000-ға жуық адамды сыйдырып, тәртіпті сақтау үшін жеке полиция қызметкерін қажет еткен. 1901 және 1920 жылдар аралығында Берлиндегі бір клиника пациенттерінің тұру жағдайларын зерттеп, фотосуреттер арқылы құжаттады, нәтижесінде көптеген адамдар ылғалды жертөлелерде, шатырларда, баспалдақ астындағы кеңістіктерде және аулалық кәсіпорындар терезелерін жапқан пәтерлерде тұрғаны анықталды. Вильгельмдік сақинадағы көптеген пәтерлер өте шағын болды, бір бөлме мен ас үйден тұрды. Сонымен қатар, пәтерлердің бөлмелеріне ортақ ішкі дәліз арқылы жетуге болатын, тіпті Берлин архитекторлар қауымдастығы да мұны отбасылық өмірге зиянды және денсаулыққа қауіпті деп мойындады. Санитарлық жағдай нашар болды: 1962 жылы бір ауданда жүргізілген сараптама көрсеткендей, пәтерлердің тек 15 пайызында дәретхана мен ванна немесе душ болды, 19 пайызында тек дәретхана болды, ал 66 пайызы баспалдақпен бірге ортақ дәретхананы пайдаланды.

Дублин

XIX ғасырдың басында және XX ғасырдың басында Дублиндегі үйлер (tionóntán) жаман атымен белгілі болды, көбінесе Еуропадағы ең нашар деп сипатталды. Көптеген үйлер бастапқыда жоғары таптық отбасылардың георгиандық үйлері болды, бірақ ғасырлар бойы ескереілмей, Дублиннің ондаған кедейлерін орналастыру үшін бөлінді. Генриетта көшесіндегі он бес ғимаратта 835 адам тұрды. 1911 жылы қаланың орталық аудандарындағы үйлерде 26 000-ға жуық отбасы тұрды, олардың 20 000-ы бір бөлмеде өмір өтті. Аурулар көп кездесті, мың адамға шаққанда өлім көрсеткіші 22,3 болды (сол кездегі Лондон үшін бұл көрсеткіш 15,6-ға тең еді). 1913 жылы 65-66 Шіркеу көшесінің құлауы салдарынан жеті адам қаза тапты, бұл тұрғын үй мәселесін зерттеуге әкелді. 1914 жылғы тұрғын үй комиссиясының баяндамасында былай делінген:

Тенменттегі өмірді көркем әдебиетте жиі кездестіруге болады, мысалы, Шон О’Кейсидің «Дублин трилогиясы», Оливер Сент-Джон Гогартидің «Блайт» пьесасы және Джеймс Планкетттің «Струмпет-Сити» романы (1980 жылы теледидарға бейімделген). 14 Генриетта көшесі Дублиндегі тенмент өмірінің мұражайы болып табылады. Соңғы тенменттер 1970-ші жылдары жабылды, ал отбасылар Баллимун сияқты жаңа қала маңындағы аудандарға көшірілді.

Буэнос-Айрес

Буэнос-Айресте конвентильо деп аталатын үйлер, бастапқыда бай отбасылар үшін аулалардың айналасында салынған бір немесе екі қабатты үйлерді бөліп салу арқылы пайда болды. Бұл үйлер ұзын және тар, енінен үш-алты есе ұзын болды, ал аулалардың көлемі кішірейіп, бастапқыда 25 адамға арналған жерге 350-ге жуық адам орналасатын болды. Арнайы салынған үйлер де осы үлгіні қабылдады. 1907 жылға қарай 2500-ге жуық конвентильо болды, онда 150 000 адам тұрды. El conventillo de la Paloma есімді үй ерекше танымал болды және Альберто Ваккареццаның пьесасының атауы ретінде қолданылды.

Мумбай қаласы

"Чолл" Үндістанда кездеседі. Олар әдетте төрт-бес қабатты ғимараттар, әр қабатында 10-20 холи (жатақхана) болады, «холи» сөзі тікелей «бөлмелер» дегенді білдіреді. Мумбайда көптеген чолл ғимараттарын кездестіруге болады, себебі олар мыңдаған адамды қабылдау үшін салынған, олар өркендеген мақта фабрикалары мен күшті экономикасының арқасында үлкен қалаға көшіп келген. Типикалық чолл жатақханасы бір ғана көп мақсатты бөлмеден тұрады, ол тұру және ұйықтау үшін пайдаланылады, сондай-ақ ас үйі асхана ретінде де қызмет етеді. Жиі кездесетін практика – жас үйленген жұбайларға қандай да бір деңгейде жеке өмір беру үшін ас үйді жатын бөлме ретінде пайдалану.

Польша

Камиеница (көпше kamienice) – кем дегенде екі қабатты кірпіштен немесе тастан салынған тұрғын үйдің түрін сипаттайтын поляк термині. Оның екі негізгі түрі бар: бірі – 1800 жылдарға дейін болған, жеке отбасылық тұрғын үй ретінде (бұргерлік үй), екіншісі – 19 ғасырда пайда болған көп отбасылық тұрғын үй, қалалардағы басты тұрғын үй түрі болды. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, бұл термин көбінесе үйді, қабырғалы үйлер сияқты, көшенің бойын құрайтын басқа ұқсас ғимараттармен тікелей жанасқан ғимарат ретінде сипаттау үшін қолданылады. Бірінші қабатта әдетте дүкендер мен басқа да іскерлік орындар орналасқан, ал жоғарғы қабаттарда пәтерлер болады, көбінесе бір қабатты алып жатады. Камиеницалардың алдыңғы жағында үлкен терезелер болады, бірақ бүйір қабырғаларында болмайды, себебі ғимараттар бір-біріне жақын салынған. Камиеницаның бірінші түрі, әсіресе Краков, Познань, Вроцлав және Торунь сияқты тарихи қалалардың орталықтарында көп кездеседі, ал екінші түрі Лодзьде кең таралған. Арт-нуво стиліндегі әдемі камиеницаларымен танымал қала – Бидгощ. Атауы поляк тіліндегі kamień (тас) сөзінен шыққан және 15 ғасырға дейін жетеді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы камиеницалар көбінесе әсем қасбеттері, биік қабаттары және кең, әсем және жоғары деңгейде безендірілген интерьерлері бар қала сарайлары түрінде салынды. 20 ғасырдың соңында, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, қалалардың кең аумағы қирауынан туындаған тұрғын үй тапшылығына байланысты үлкен пәтерлер бірнеше кішкентай пәтерге бөлінді, соның салдарынан «көрікті қалалық үйлер» (kamienice wielkomiejskie) деп аталатын тұрғын үйлердің жалпы деңгейі төмендеді. Камиеницаның мысалдары ретінде Львовтағы Корнякт сарайы мен Қара камиеницаны атауға болады. Кейбір аймақтардағы камиеницаларда кедей адамдар мен мемлекеттік жәрдемақыға және әлеуметтік бағдарламаларға тәуелді отбасылар тұрады; камиеницалар көбінесе мемлекеттік тұрғын үй ретінде пайдаланылады. Мұндай аймақтар көбінесе қауіпті деп есептеледі. Ғимараттар көбінесе күтімсіз қалған, жағдайы нашар (сыртқы және ішкі жағынан), жалпы жөндеуді қажет етеді, кейде жылыту немесе ыстық суға қол жеткізу мүмкін емес.

Kamienica (plural kamienice) is a Polish term describing a type of residential tenement building made of brick or stone, with at least two floors. There are two basic types: one designed as a single family residence, which existed until the 1800s (a burgher house), and the other designed as multi family housing, which emerged in the 19th century and was the basic type of housing in cities. From the architectural point of view, the word is usually used to describe a building that abuts other similar buildings forming the street frontage, in the manner of a terraced house. The ground floor often consists of shops and other businesses, while the upper floors are apartments, oftentimes spanning the entire floor. Kamienice have large windows in the front, but not in the side walls, since the buildings are close together. The first type of kamienica is most prevalent especially in centers of historical cities such as Kraków, Poznań, Wrocław, and Toruń, whereas the second type is most prominent in Łódź. City which is known for beautiful kamienice in Art Nouveau style is Bydgoszcz. The name derives from the Polish word kamień (stone) and dates from the 15th century. Late 19th century and early 20th century kamienice often took form of city palaces with ornamental facades, high floors and spacious, representative and heavily decorated interiors. Later in the 20th century, especially after the Second World War, large apartments would be divided into several smaller flats due to general lack of habitable space caused by vast destruction of cities, thus lowering the generally high standard of living in so called grand city tenements (kamienice wielkomiejskie). Examples of kamienice include Korniakt Palace and Black Kamienica in Lviv. Some kamienice in some areas have a reputation for being inhabited by poor people and families that depend on government money and welfare programs to support them; kamienice are often used as public housing. Those areas are often considered dangerous. The buildings are often neglected, in bad shape (both the exteriors and the interiors), in need of general renovations, sometimes without access to heating or hot water.

Тарихнама

Полланд, Энни. "Ақ сүйектер мен үйлер: Америкалық еврей тарихы, ғалымдар және қоғам," American Jewish History 98 (2014) 41–47: Нью-Йорк қаласындағы мұражайлар үйлерді қалай түсіндіреді. Штейнберг, Адам. "Тамақ туралы сөйлескенде не туралы айтамыз: Тамақты Тенмент мұражайында тарихты оқыту үшін пайдалану," Public Historian 34.2 (2012) 79–89.