Кіріспе

Тұрғын үйлер мен басқа ғимараттардың бірлесіп салынған тобы, жалғыз құрылыс ретінде, жерді сатуға немесе дамытуға ыңғайлы бөліктерге бөлу, сондай-ақ "тұрғын үй құрылысы" деп аталады. Тұрғын үй кешені (немесе кейде тұрғын үй массиві, тұрғын үй құрылысы, аудан немесе қауымдастық) – үйлер мен басқа ғимараттардың бір құрылыс ретінде бірге салынған тобы. Нақты түрі елден елге өзгеруі мүмкін. АҚШ және Ұлыбританияда кең таралған, олар көбінесе жеке, жартылай жеке ("дуплекс") немесе қатарлы үйлерден тұрады, әр тұрғын бірлігінің жеке меншігі болады. Салыныстың тығыздығы жергілікті жоспарлау нормаларына байланысты. Гонконг, Куала-Лумпур, Шанхай, Шэньчжэнь, Сингапур, Сеул, Тайбэй және Токио сияқты Азияның ірі қалаларында кешен жеке үйлерден бастап, коммерциялық объектілері бар немесе жоқ жоғары тығыздықтағы үйлерге дейін болуы мүмкін; Еуропа мен Америкада бұл қалалық үйлер, биік үйлер немесе өнеркәсіптік революциямен байланысты қатарлы үйлердің ескі үлгісі, жеке немесе жартылай жеке үйлер, олардың айналасында бақтар құрайтын шағын жер учаскелері болуы мүмкін, және көбінесе коммерциялық объектілерден бос. Орталық және Шығыс Еуропада тұрғын үй кешендерінде тұру – кең таралған өмір салты. Мұндай тұрғын үйлердің көпшілігі коммунистік дәуірде пайда болды, себебі үлкен тұрғын үйлерді салу Еуропадағы коммунистік елдердегі құрылыс жоспарларының маңызды бөлігі болды. Олар қала маңындағы және қалалық аймақтарда орналасуы мүмкін. Сәйкесінше, тұрғын үй кешенін әдетте бір мердігер салады, үйлердің немесе ғимараттардың дизайнында бірнеше стиль болады, сондықтан олар сыртқы түрінде біркелкі болады. Тұрғын үй құрылысы "көбінесе бір құрылысшымен салынған және бір басқарушымен басқарылады". Ұлыбританияда бұл термин өте кең және мемлекеттік субсидиямен берілген биік үйлерден бастап, қала маңындағы құрылысшылар басқаратын жоғары сапалы үйлерге дейін қамти алады. Мұндай кешендер көліктің өтуін азайту және саябақтар мен жасыл жеңілдер түрінде демалыс аймақтарын ұсыну үшін жоспарланады.

Этимология

Терминнің қолданылуы 19-ғасырда және одан кейін қалалар мен қалалар кеңейген кезде, бұрын ауылдық иелік болған жерге тұрғын үйлер салынған аумақтан туындаған болуы мүмкін. Ол 1901 жылы қолданысқа енген. Ұлыбритания мен Ирландияда (әсіресе, нақты иелік аталымымен бірге айтылғанда) фразаны жай ғана "иелік" деп қысқарту жиі кездеседі, бірақ АҚШ-та емес.

Үйдің түрлері

Тұрғын үй салушылар әртүрлі тұрғын үй түрлерін пайдаланады. Әрбір тұрғын үй түрінің өзіндік ерекшеліктері, тығыздық деңгейі, бірліктер саны және қабаттары болады. Көбінесе, жоғары деңгейдегі жаңа құрылыстарда бассейн, теннис корты және банкет залдары болады. Жақындағы мысалдарда кинотеатрлар, би студиялары, сигар бөлмелері де кездеседі. Біркелкі биік үйлер құрылысы "қабырға әсерін" тудырып, ауа айналымын нашарлатуы мүмкін, бұл пікір қақтығыстарына себеп болады. Бос орындарды толтыру құрылысын көбінесе аз капиталға ие шағын салушылар жүзеге асырады. Мұндай құрылыстар көлемі кішкентай болады және "қабырға әсеріне" бейімделмейді.

Пәкістан

Оңтүстік Азиядағы қауіпсіздік жағдайы мен электр қуатының тапшылығын ескере отырып, Бахрия Таун және ДХА сияқты Пәкістанның барлық ірі қалаларында өздігінен энергия өндіретін және заманауи ыңғайлылықтары бар (тәулік бойы қарулы күзет, мектептер, ауруханалар, өрт сөндіру қызметі, бөлшек сауда орталықтары, мейрамханалар және ойын-сауық орталықтары) «қақпалы аудандар» салынып дамыды. Бахрия Таун – Азиядағы ең ірі жекеменшік тұрғын үй кешені. Бахрия GlobalPost, Newsweek, Los Angeles Times және Emirates 24/7 сияқты халықаралық журналдар мен жаңалықтар агенттіктерінде Пакистанның өркендеген жағы деп көрсетілді. Пакистандағы қақпалы аудандар жоғарғы орта және жоғарғы тапқа арналған, және олардың көп бөлігі құқық қорғау органдарының проблемаларынан қорғалған.

Чехия және Словакия

Чехия мен Словакияда тұрғын үй кешендерінің нысандары әртүрлі болуы мүмкін. Чехословакияның коммунистік кезеңінде ірі тұрғын үй кешендерін салу (, ) құрылыс жоспарларының маңызды бөлігі болды. Үкімет жылдам және қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді көптеп ұсынуды және бүкіл ел бойынша біртекті жобаларды қолдану арқылы шығындарды төмендетуді көздеді. Сонымен қатар, адамдардың "ұжымдық санасын" қалыптастыруға тырысты. Бұл тұрғын үй кешендерінде тұратын адамдар әдетте пәтерлерін меншікке иелене алады немесе жеке үй иесі арқылы жалға алады. Мұндай тұрғын үйлерде әдетте әлеуметтік жағдайлары әртүрлі адамдар тұрады. Чех және словак тұрғын үйлеріндегі көптеген ғимараттар "paneláks" деп аталады, бұл чех және словак тілдерінде алдын ала дайындалған, күшейтілген бетон панельдерден салынған ғимараттарды білдіреді, олар Чехияда, Словакияда және әлемнің басқа да аймақтарында кездеседі. Бүгінде Прага, Братислава және басқа қалалардың көшелерінде бетон панельді үйлердің (панеляк) ірі тұрғын үй кешендері басым. Орталық Еуропа мен Словакиядағы ең ірі тұрғын үй кешені Словакия астанасы Братиславаның бір бөлігі – Петржалкада (шамамен 130 000 халқы бар) орналасқан.

Ұлыбритания мен Ирландия

Ұлыбритания мен Ирландияда Екінші дүниежүзілік соғыстан бері тұрғын үйлер кеңінен таралды, себебі өміс деңгейі жоғары халық көбірек кеңістіктегі, үлкен үйлерді қалады, сонымен қатар автомобильдердің пайдалануы артып, қатарластырылған көшелер бұл үшін қолайсыз болды. Тұрғын үй кешендерін жергілікті билік органдары (жақында – тұрғын үй кооперативтері) немесе жеке құрылыс салушылар салған. Алғашқылары көбінесе "кеңес үйлері" деп аталатын, бір типті тұрғын үйлерден тұратын, мемлекеттік тұрғын үйлерді ұйымдастыруға бағытталған. Екіншілері орта және тіпті жоғары орта тапқа арналған жақсырақ сападағы үйлерді білдіруі мүмкін. Жоғары тығыздықтағы үйлердің (мұнаралы үйлердің) алғашқы құрылысынан туындаған мәселелер адамдарды осы тұрғын үй түрінен алшақтатты. Нәтижесінде жерге деген сұраныс өсіп, халық саны салыстырмалы түрде аз өссе де, көптеген қалалар мен елді мекендердің аумағы кеңейді. Бұл көбінесе ауылдық және жасыл алқаптардың есебінен болды. Соңғы уақытта бұл мәселені шешу үшін қала сыртындағы коммерциялық құрылыстарға тыйым салу және бұрын пайдаланылған немесе тозығы жеткен жерлерді тұрғын үй салуға қайта пайдалануға бағытталған шаралар қолға алынды. Дегенмен, тұрғын үйге деген сұраныс жалғасуда, және Ұлыбританияда кемінде бұл мәселе тұрғын үй дағдарысына әкеліп соқты.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарындағы тұрғын үйлердің түрлеріне жеке үйлер, пәтер үйлер және мемлекеттік тұрғын үйлер жатады.