Кіріспе
Гавайи штатын құрған заң – Гавайи штатын қабылдау туралы заң, ресми түрде «Гавайи штатын Одаққа қабылдау туралы акт» – АҚШ Конгресі бекіткен және президент Дуайт Д. Эйзенхауэр қол қойған, Гавайи аумағын таратып, Гавайи штатын Одаққа 50-ші штат ретінде құрған заң. Штат мәртебесі 1959 жылғы 21 тамызда күшіне енді. Гавайи – АҚШ-қа қосылған соңғы штат болып табылады.
The Admission Act, formally An Act to Provide for the Admission of the State of Hawaii into the Union is a statute enacted by the United States Congress and signed into law by President Dwight D. Eisenhower which dissolved the Territory of Hawaii and established the State of Hawaii as the 50th state to be admitted into the Union. Statehood became effective on August 21, 1959. Hawaii remains the most recent state to join the United States.
Гавайи мемлекетінің мемлекеттілігі және халықаралық құқық
1959 жылға дейін Гавайи АҚШ-тың ұйымдастырылған, құрамына енген аумағы болды. Аумақ 1900 жылы Гавайидің органикалық заңымен құрылды. 1946 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Гавайиді АҚШ басқаруындағы өздігінен басқарылмаған аумақтар тізіміне енгізді (1946 жылғы 14 желтоқсандағы 55(I) қарары). Америка Самоасы, Гуам, Панама каналы аймағы, Пуэрто-Рико, Аляска аумағы және АҚШ-тың Виргин аралдары да АҚШ юрисдикциясындағы өздігінен басқарылмаған аумақтар ретінде тізілген.
Мемлекет болу туралы дауыс беру
Аралдардың жалпы халқы 600 000 адамды құрайды, ал тіркелген сайлаушылардың саны 155 000 адам. 140 000 дауыс берілді, бұл Гавайидегі ең жоғары қатысу көрсеткіші. Дауыс беру нәтижелері бойынша барлық ірі аралдардағы сайлаушылардың кемінде 93% қолдау білдірді. Шамамен 140 000 берілген дауыстың ішінде, 1959 жылғы қабылдау туралы заңға қарсы дауыс бергендердің саны 8 000-нан аспады.
Мемлекет болуына қарсылық
Гавайидің мемлекеттік мәртебе алуы да әртүрлі пікір-дауларға толы болды. Гавайидің жергілікті тұрғындары мемлекеттік мәртебеге қарсылық білдірді. Қабылданғанға дейін штат құруға бағытталған әртүрлі заң жобалары 1900 жылдардың басынан бері Конгресс тыңдауларында тоқтап тұрды. Азиялық американдықтардың басымдығы бар штат құрудан қауіптенді. Кейбір заң шығарушылар наразылықтар мен ықтимал екі жақты адалдық туралы алаңдады, соның салдарынан Гавайи азаматтарының АҚШ құрамына қосылуына қатысты. Гавайи Демократиялық партиясынан Джон А. Бернстің Гавайи территориясының Конгресске делегаты болып сайлануымен оңтүстік штаттарының басшылары Бернстің сайлануын Гавайидің коммунизмке бейімдігінің дәлелі деп айыптады. Бернс 1959 жылы мемлекеттік мәртебе алу жолындағы кедергілер туралы ойланып, Вашингтонға қарағанда аралдардағы мемлекеттік мәртебеге қарсылыққа көбірек мән берді. Гавайидің, мысалы, он жыл бұрын мемлекеттік мәртебе алмай қалғанының себебі – тіпті алпыс жыл бұрын айтса да артық болмас – Конгресте емес, Гавайиде жатыр. Мемлекеттік мәртебеге қарсы ең тиімді күрес әрқашан Гавайидің өзінен бастау алды. Көбінесе ол жасырын күйде болды және басқа тулардың астында жүрді. Мұндай қарсылық өзін ашық көрсетуге батылмады, себебі ол Гавайи халқының мүддесі мен тілегіне қайшы еді.
Оңтүстік заң шығарушылар
Бернс әріптестерін расалық негіздегі наразылықтардың әділетсіз екеніне және Гавайиді коммунистер бақылайды деген айыптамалардың жалған екеніне көндіру үшін белсенді лоббилік жұмыс жүргізді. Гавайиден делегат болған Елизавета Фаррингтон: "Әрине, [Демократиялық көпшілік көшбасшысы] Линдон Джонсон штаттық мәртебеге жақтас емес еді", - деді. Фаррингтон былай деп қосты: "Ол бізге 22 рет қарсы дауыс берді. Ол бар күшімен қарсылық көрсетті, себебі ол оңтүстік штаттарының нәсілдік оппозициясын ұстанып тұрды". Джонсонның Сенаттың Демократиялық саясат комитетінің төрағасы қызметін атқарған кезіндегі хаттамалары, оның сегрегацияшыл сенатор Ричард Расселге осы мәселеде бірнеше рет мойынұсқағанын көрсетеді.
Элис Камокила Кэмпбелл
Гавай Корольдігінің құлатылуының 53 жылдығы, 1946 жылдың 17 қаңтарында, Гавайи штат болуына қарсы дауыс көтерген азазды саясаткерлердің бірі, Аумақтық сенатор Элис Камокила Кэмпбелл, штаттық мәртебе туралы тергеу мен баяндама беру үшін жіберілген бірлескен конгресс комитетіне куәлік берді. Камокила Кэмпбелл Иолани сарайында 600-ға жуық адам жиналған шағын топтың алдында, үнемі қол соғулармен сөйледі. Ол онда былай деді: «Біз Конгрестегі аз ғана дауыс үшін арал тұрғындарының дәстүрлі құқықтары мен жеңілдіктерінен бас тартпауымыз керек. Гавайиге деген сүйіспеншілігімізбен ұзақ жылдар бойы байланыста болған біз, шетелдіктердің ашкөздігі үшін туған жерімізден айырылуға дайын болмауымыз керек. Біз, Гавайидің ықпалды өнеркәсіпшілері мен саясаткерлерінің билік пен бақылауға құмарлықтарын қанағаттандырмауымыз керек, олар Гавайидің достары деген желеумен жасырынып, бірақ осы аралдардың халқына қарсы қаржылық және саяси қысымды мұқият бақылайды». 1947 жылы Камокила Кэмпбелл «Мемлекетке қарсы ақпаратты таратқан орталықты» ашты, онда ол конгресске «мемлекетке қарсы ақпарат, есептер мен аргументтерді» жіберді. 1949 жылдың 29 наурызында Камокила Кэмпбелл Гавайи штаттылығы жөніндегі комиссияны сотқа шақырып, олардың штаттық мәртебе үшін лоббилеуге мемлекеттік қаражат жұмсауына тыйым салды, соның салдарынан комиссия құру туралы актінің бір бөлігі жойылды.