Кіріспе

ГАБА рецепторларының антагонисті және бензодиазепиндерге қарсы дәрі

Флумазенил (сондай-ақ флумазепил, кодтық атауы Ro 15 1788) – инъекция, құлаққа енгізу немесе мұрынға шашыру арқылы қолданылатын таңдамалы ГАБАА рецепторларының антагонисті. Емдік тұрғыдан, ол бензодиазепиндерге (әсіресе дозасын асыра қолданған жағдайларда) бәсекелестік тежеу арқылы антагонист және антидот ретінде әрекет етеді. Ол алғаш рет 1981 жылы сипатталған, ал 1987 жылы Hoffmann La Roche компаниясы оны Anexate саудалық атауымен сатқан. Дегенмен, ол 1991 жылдың 20 желтоқсанына дейін FDA мақұлдауын алмаған. 2008 жылы препаратты жасаушы эксклюзивті патенттік құқығынан айырылды, сондықтан қазіргі уақытта оның жалпы қолданыстағы түрлерін алуға болады. Көз тамырына енгізілетін флумазенил негізінен бензодиазепиннің артық дозасын емдеу және анестезияны кері қайтару үшін қолданылады. Флумазенилді тіл астындағы таблеткалар және жергілікті крем арқылы қолдану да зерттелген.

Медициналық қолданыстар

Флумазенил диагностикалық немесе терапиялық процедуралар үшін бензодиазепиндер қолданғаннан кейін тым шаршаған науқастарға көмектеседі. Препарат бензодиазепиннің дозасын асырып алғанда антидот ретінде қолданылады. Сонымен қатар, ол күндізгі ұйқының артық болуын азайтуға және идиопатиялық гиперсомния сияқты бастапқы гиперсомнияда сергектікті жақсартуға да тиімді болуы мүмкін. Әсер ету жылдамдығы жоғары, әдетте бір-екі минут ішінде көрінеді. Ең жоғары әсері 6-10 минутта байқалады. Ересектерге ұсынылатын доза – әсері байқалғанша 1-2 минут сайын 200 мкг, сағатына ең көп 3 мг дейін. Ол 5 мл-де 500 мкг құрайтын, түссіз, мөлдір ерітінді түрінде, тамырға инъекция үшін қолданылады. Егер седацияның белгілері қайта пайда болса, 20-30 минут ішінде қосымша дозалар қажет болуы мүмкін. Көптеген бензодиазепиндердің (мысалы, мидазоламның) жартылай ыдырау мерзімі флумазенилге қарағанда ұзақ. Сондықтан, дозаны асырып алған жағдайда, бастапқы дозаның әсері біткеннен кейін, симптомдардың қайталануын болдырмау үшін флумазенилді қайта қолдану қажет болуы мүмкін. Ол бауырда белсенді емес заттарға айналады, олар зәрмен шығарылады. Бензодиазепиндерге физикалық тәуелділік қалыптасқан адамдарда флумазенилді жылдам енгізген кезде бензодиазепин синдромының белгілері, соның ішінде ұстамалар пайда болуы мүмкін. Еңсеру деңгейі төмен науқастарда оны күнделікті қолдану ұсынылмайды. Дәрілік заттарды бақылау және тексеру бағдарламалары, сондай-ақ флумазенилге жасалған тапсырыстар, бензодиазепиндерді дұрыс емес пайдалануды және олардың қолдануымен байланысты клиникалық маңызды жағымсыз әсерлерді анықтау үшін рецепттерді тексеруге алып келуі мүмкін.

ПЭТ радиолиганды

Радиоактивті көміртек-11 изотопымен белгіленген флумазенил, позитрондық эмиссиялық томография арқылы нейросуретке түсіруде радиолиганд ретінде қолданылып, адам миындағы ГАМҚА рецепторларының таралуын визуализациялауға мүмкіндік береді.

Бензодиазепинге тәуелділік пен төзімділікті емдеу

Бензодиазепин клоназепамның құрамына төзімділік танытқан эпилепсиямен ауыратын науқастар 1,5 мг флумазенилмен емделгеннен кейін бірнеше күн бойы ұстамаларсыз болды. Сол сияқты, бензодиазепиннің жоғары дозасына тәуелді (эквивалент ретінде 333 мг диазепам орташа дозасы) науқастар флумазенилмен 7-8 күн емделгеннен кейін клоназепамның төмен дозасымен тұрақтандырыла алды. Флумазенил бензодиазепинге тәуелді пациенттерде плацебомен салыстырылып зерттелді. Нәтижелерде, бензодиазепиннен бас тартудың әдеттегі симптомдары көбінесе симптомсыз немесе аздаған симптомдармен кері қайтарылғаны көрсетілді. Флумазенил, бензодиазепинге тәуелді пациенттермен рандомизацияланған, плацебомен бақыланатын зерттеуде, физиологиялық ерітіндіге қарағанда, бас тарту симптомдарын айтарлықтай азырақ тудырғаны анықталды. Сонымен қатар, кейінгі бақылау кезінде рецидив деңгейі айқын түрде төмен болды. Тіндік культурадағы жасуша желілерінде жүргізілген зерттеулерде, флумазенилмен ұзақ мерзімді емдеу бензодиазепин байланыс орнын күшейтетіні, осы рецепторлардың көбеюі және ГАМБА-ның ажырауы/төмендеуінің кері қайтарылуы байқалды. Бензодиазепиндерге ұзақ уақыт бойы әсер ету нәтижесінде GABAA рецепторлары төмендеуге реттеледі және ажыратылады. Флумазенилді ұзақ уақыт қолданғаннан кейін жаңа рецепторлардың өсуі және олардың қайта байланысуы да байқалды. Бұл рецепторлық ақуыздардың синтезінің жоғарылауына байланысты болуы мүмкін. Флумазенил, 4-266 апта бойы бензодиазепин қабылдамай келген науқастардағы ашушаңдық және агрессия сезімдерін азайтуда плацебодан гөрі тиімдірек екені анықталды. Бұл, флумазенилдің бензодиазепиннен ұзақ мерзімді бас тарту симптомдарын емдеуде рөлі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Флумазенилдің төмен дозада, тері астына баяу енгізілуі – ұзақ мерзімді, жоғары дозалы бензодиазепинге тәуелділіктен арылуға тырысатын науқастар үшін қауіпсіз процедура. Бұрын бензодиазепиннен бас тарту кезінде құрысуларға ұшырағандардың арасында да, құрысуларға ұшырау қаупі төмен. Италияда бензодиазепинге тәуелділікті емдеудің алтын стандарты – 8-10 күндік төмен дозадағы, баяу инфузиямен берілетін флумазенил. Италиядағы бір нашақорлықтан емдеу орталығы 300-ден астам науқасты емдеу үшін флумазенилді қолданды, олардың көпшілігі жоғары дозалы бензодиазепинге тәуелді (қалыпты жағдайда тағайындалатын дозадан 70 есе көп).

Фармакология

Флумазенил – имидазобензодиазепин туындысы, ол бензодиазепиндердің орталық нерв жүйесіне тигізетін әсерін күштен тартады. Флумазенил GABA/бензодиазепин рецептор кешеніндегі бензодиазепиндерді тану орнындағы белсенділікті бәсекелес түрде тежейді. Сонымен қатар, α6 типті мономерлерді қамтитын GABAA рецептор кешендеріне әлсіз ішінара агонистік әсер етеді; мұның клиникалық маңызы белгісіз. Флумазенил бензодиазепин рецепторы арқылы емес, GABA-ергикалық нейрондарға әсер ететін дәрілердің (этанол, барбитураттар және көптеген анестетиктерді қоса алғанда) орталық нерв жүйесіне тигізетін барлық әсерін күштен тартпайды және опиоидтардың әсерін кері қайтара алмайды. Дегенмен, ол зольпидем және зопиклон сияқты бензодиазепин емес препараттардың әсерін күштен тартады, себебі олар GABA рецепторларының бензодиазепин орны арқылы әрекет етеді. Ол з-препараттардың дозасын асыруды емдеуде сәтті қолданылған.

Фармакодинамика

Интравенозды флумазенил сау адамдардағы еріктілерде бензодиазепиндердің тудырған седациясын, есте сақтау қабілетінің нашарлауын, психомоторлық қабілеттердің төмендеуін және тыныс алудың баяулауын қайтаруға қабілетті екені көрсетілген. Седативті бензодиазепин әсерлерінің ұзақтығы мен кері қайтарылу деңгейі флумазенилдің дозасына және плазмадағы концентрациясына байланысты.

Қолжетімділік

Флумазенил әлем бойынша Anexate, Lanexat, Mazicon, Romazicon сияқты көптеген сауда атауларымен сатылады. Үндістанда оны Roche Bangladesh Pharmaceuticals және USAN Pharmaceuticals шығарады.