Кіріспе

Антидепрессант (SSRI класы) дәрісі. Сертралин басқа SSRI-лерге тән жалпы жанама әсерлермен және қарсы көрсетімдермен бөліседі, оның ішінде диарея, жүрек ауруы, ұйқысыздық және жыныстық дисфункция жиі кездеседі. Алайда, сертралин көп салмақ алуға себеп болмайды және танымдық қабілетке әсері шамалы. Басқа антидепрессанттар сияқты, сертралин депрессияға қолданылғанда 25 жасқа дейінгі адамдарда суицидтік ойлардың аздап артуымен байланысты болуы мүмкін. Моноамин оксидаза ингибиторларымен (МАОИ) бірге қолдануға болмайды, себебі бұл комбинация серотонин синдромын тудыруы мүмкін, бұл кейбір жағдайларда өмірге қауіпті болуы мүмкін. Сертралин жүктілік кезінде қабылданса, нәрестелерде туа біткен жүрек ақауларының қаупі артады. Бұл дәрі жалпы қолжетімді. 2016 жылы сертралин АҚШ-та ең көп тағайындалған психотроптық дәрі болды. 2021 жылы АҚШ-та 39 миллионнан астам рецепт бойынша ең көп тағайындалған 11-ші дәрі болды.

Медициналық қолданыстар

Сертралин қалың депрессиялық бұзылысқа (ҚДБ), обсессивті-компульсивті бұзылысқа (ОКБ), посттравматикалық стресс бұзылысына (ПТСТБ), етеккір алдындағы дисфориялық бұзылысқа (ЕАДБ), паникалық бұзылысқа және әлеуметтік қорқыныш бұзылысына (АҚБ) қарсы қолдануға бекітілген. Сертралин ОКБ-мен ауыратын балаларға қолдануға рұқсат етілген.

Депрессия

Мета-талдауларда сертралиннің тиімділігі басқа ССРИ антидепрессанттарға ұқсас, клиникалық депрессияға жауап берудің қатынасы 1,44-тен 1,67-ге дейін. Дегенмен, басқа антидепрессанттар сияқты, осы әсердің мәні мен клиникалық маңыздылығы күмәнді болып қалуда. Сертралинге кең ауқымды жедел жәрдемде жасалған ірі зерттеу жалпы психикалық денсаулықтың, өмір сапасының және күйбеңдеудің жақсаруын көрсетті. Алайда, жеңіл немесе ауыр депрессиясы бар пациенттерде депрессияға елеулі әсері байқалмады, сондай-ақ, оң нәтижелердің клиникалық маңыздылығы мен дұрыстығына қатысты сұрақтар туындады. Бірнеше қос соқыр зерттеулерде сертралин дистимияға, депрессияның созылмалы түріне плацебодан тұрақты түрде тиімдірек болды және бұл жағынан имипраминмен теңестірілді. Сертралин дистимияның функционалдық шектеулерін топтық когнитивті-мінездік терапиядан өтуге қарамастан, шамамен бірдей деңгейде жақсартады. Педотриялық популяцияда депрессиялық белгілердің азаюы да көрсетілді, бірақ ол флуоксетиннен кейін екінші қатарлы ем болып табылады.

Басқа антидепрессанттармен салыстыру

Жалпы алғанда, сертралиннің тиімділігі басқа антидепрессанттардың тиімділігімен салыстырылады. Мысалы, 12 жаңа буын антидепрессанттарды мета-талдау көрсеткендей, депрессиямен ауыратын ересектерді жедел емдеу кезінде сертралин мен эскиталопрам тиімділік және қабылдану жағынан ең жақсы нәтижелерді көрсетті. Салыстырмалы клиникалық сынақтар сертралиннің моклобемид, нефазодон, эскиталопрам, бупропион, циталопрам, флувоксамин, пароксетин сияқты препараттармен депрессияға қарсы тиімділігі шамалас екенін көрсетті. Сертралин мен басқа кейбір антидепрессанттардың депрессияның әртүрлі түрлерін емдеудегі тиімділігі мен жанама әсерлері арасында айырмашылықтар бар. Ауыр депрессия жағдайында сертралин кломипраминмен бірдей тиімді, бірақ одан жақсы көтеріледі. Сертралин флуоксетин, пароксетин және миансеринге қарағанда меланхолиялық депрессияны емдеуде тиімдірек көрінеді және амитриптилин мен кломипрамин сияқты трициклді антидепрессанттарға ұқсас. Сертралин паникалық бұзылысы бар депрессияны емдеу үшін имипраминмен теңдестіріледі, бірақ одан жақсы көтеріледі. Амитриптилинмен салыстырғанда, сертралин депрессиямен ауыратын науқастардың өмір сүру сапасын жақсартуда артықшылықтарды көрсетті. Осыған сәйкес, егде жастағы адамдардағы антидепрессанттарды мета-талдау сертралин, пароксетин және дулоксетиннің плацебодан жақсы нәтижелер бергенін анықтады. Алайда, 2003 жылғы сынақта тиімділігі шамалы болды және плацебомен салыстырғанда өмір сүру сапасының жақсарғаны байқалмады. Демменциямен қатар жүретін депрессияда сертралинмен емдеудің плацебоға немесе миртазапинге қарағанда артықшылығы жоқ.

Обсессивті-компульсивті бұзылу

Сертралин ересектердегі обсессивтік-компульсивтік бұзылыстың (ОКБ) емдеуінде тиімді. Ол жақсы қабылданады және ниет-талғамды талдау бойынша, ОКБ емдеудің алтын стандарты саналатын кломипраминнен жақсы нәтижелер көрсетті. Сертралинмен емдеуді жалғастыру ОКБ-нің қайталануын болдырмауға көмектеседі, мұны 24 айға дейінгі ұзақ мерзімді деректер растайды. ОКБ-ны тиімді емдеу үшін қажетті сертралин дозасы депрессияға арналған әдеттегі дозадан жоғары. Сондай-ақ, ОКБ үшін әсер ету мерзімі депрессияға қарағанда ұзаққа созылады. Емдеуді кемінде екі ай бойы ең жоғары ұсынылған дозаның жартысынан бастау ұсынылады. Кейін, қанағаттандырмас жауап болған жағдайда, доза ең жоғары ұсынылған дозаға дейін көтерілуі мүмкін. Жасөспірімдер мен балаларда когнитивтік-мінездік терапия сертралиннен тиімді емес, бірақ осы емдердің үйлесімі тиімді. Сертралин ерлер мен әйелдер үшін бірдей тиімді. Дегенмен, ауыр паникалық бұзылысы бар пациенттерде жауап деңгейі төмендеу болуы мүмкін. Двойной соқыр салыстырмалы зерттеулер сертралиннің паникалық бұзылысқа пароксетин немесе имипрамин сияқты әсер ететінін көрсетті. Сертралиннің нәтижелерін басқа паникаға қарсы препараттардың (кломипрамин, имипрамин, клоназепам, алпразолам және флувоксамин) жеке зерттеулерімен салыстырғанда, бұл препараттардың тиімділігі шамамен бірдей екені анықталды. Бұзылыстың үш негізгі саласы (қорқу, қашу және физиологиялық симптомдар) сертралинге жауап береді. Жақсару аурудың кейінірек, ересек жасында басталган пациенттерде көбірек байқалады. Салыстырмалы зерттеуде сертралин экспозициялық терапиядан артық болды, бірақ психологиялық араласумен емделген пациенттер бір жылдық бақылау кезеңінде жақсара берді, ал сертралинмен емделгендер емді тоқтатудан кейін жағдайы нашарлады. Сертралин мен когнитивтік-мінездік терапияның үйлесімі балалар мен жасөспірімдерде жеке емге қарағанда тиімдірек болып көрінеді. Сертралин жалпыланған алаңдаушылық бұзылысын емдеу үшін мақұлданбаған, алайда бірнеше нұсқаулар оны бірінші қатарлы препарат ретінде ұсынады, оның тиімділігін жоғары сапалы бақыланатын клиникалық зерттеулер растайды. Сертралинмен емделген пациенттердің 50-60%-ында, ал плацебомен емделгендердің 20-30%-ында айқын жақсару байқалды. Жақсару емдеудің алғашқы аптасында басталады және көңіл күй, тітіркену және алаңдаудан басқа, отбасылық қарым-қатынастардың жақсаруы, әлеуметтік белсенділік және жалпы өмір сүру сапасының артуы сияқты өзгерістерге әсер етеді. Жұмысқа қабілеттілік және ісіну, қабыну және кеудедегі ауырсық сияқты физиологиялық симптомдар сертралинге аз жауап береді. Сертралинді тек лютеальдық фазада, яғни, етеккір алдындағы 12-14 күнде қабылдау, үздіксіз емдеумен бірдей тиімді екені көрсетілді.

Басқа көрсетілімдер

Сертралин травмадан кейінгі стресс бұзылысын (ПТСР) емдеуге бекітілген. Басқа нұсқаулар да фармакологиялық терапияның бірінші таңдау ретінде сертралинды ұсынады. Сертралинге қатысты клиникалық сынақтардың оң және теріс нәтижелері бар, бұл әртүрлі зерттеулерге енгізілген психологиялық травмалардың түрлерімен, симптомдармен және бірмезгілді аурулармен байланысты болуы мүмкін. Тағы бір мета-талдау сертралинды екінші қатарға жіберді, алғашқы араласу ретінде травмаға бағытталған психотерапияны ұсынды. Авторлар Pfizer компаниясы теріс сынақ нәтижелерін мета-талдауға қосудан бас тартқанын, соның салдарынан нәтижелердің сенімді емес екенін атап өтті. Сертралинды күнделікті қабылдау ерте шәуеттенуді емдеуде тиімді болуы мүмкін. Сертралиннің бір кемшілігі – шәуеттенуді айтарлықтай кешіктіру үшін үнемі, күнделікті емдеу қажет. 2019 жылғы жүйелі шолу сертралиннің депрессиямен және басқа да бірмезгілді аурулары бар науқастарда ашу, тітіркену және қарымтастықты бақылаудың жақсы жолы болуы мүмкін екенін көрсетті.

Қарсы көрсетілімдер

Моноамин оксидаза ингибиторларын немесе антипсихотикалық пимозид қабылдап жүрген адамдарға сертралин қолдануға қарсы көрсетіледі. Сертралин концентраты спирт қамтиды, сондықтан дисульфираммен бірге қолдануға болмайды. Дәрігер тағайындаған кезде егде жастағылар мен бауыр функциясы бұзылған науқастарды емдеуге «сақ болып қарау қажет» деп ұсынылады. Осы топтарда сертралиннің денеден шығарылуы баяу болғандықтан, олардың сертралинге ұшырауы бірдей дозадағы орташа ұшыраудан үш есеге дейін жоғары болуы мүмкін. Депрессияға қарсы сертралинмен алты айдан астам емделген адамдарда маңызды салмақ өсімдері байқалған жоқ. ОКР (обсессивтік-компульсивтік бұзылыс) үшін 30 айлық емдеу кезінде де маңызды салмақ өсімдері тіркелмеді. Статистикалық маңызды болмаса да, орташа салмақ өсімі флуоксетин үшін төмен (1%) болды, бірақ циталопрам, флувоксамин және пароксетин үшін жоғары (2,5%) болды. Сертралин қабылдаған топтағылардың 4,5% салмағын күрт арттырды (7%-дан астам өсім). Бұл нәтиже плацебодан жақсы, өйткені әдебиеттерге сәйкес, науқастардың 3-6%-ы бастапқы салмағынан 7%-дан астам салмақ жинаған. Күрт салмақ өсімі сертралин тобының әйел мүшелерінде ғана байқалды; бұл нәтижелердің маңыздылығы топтың кішкентай болуына байланысты белгісіз. Депрессияға қарсы сертралинмен 1,5 жыл емделген адамдар тобында, дені сау адамдармен салыстырғанда, объективті танымдық қабілеттерде клиникалық маңызды айырмашылықтар байқалған жоқ. Сертралинмен 6 апта емделген балалар мен жасөспірімдердегі уайымдық бұзылыстарда есте сақтау, назар және сергектік көрсеткіштерінің 20-сынан 18-і өзгеріссіз қалды. Назар аудару қабілеті жақсарды, ал кедергі жағдайларында сөздік есте сақтау аздап төмендеді. Өлшемдердің көп санына байланысты, бұл өзгерістер кездейсоқ болуы мүмкін. Сертралиннің дофаминергиялық нейротрансмиссияға ерекше әсері осы танымдық және сергектік өзгерістермен байланысты болуы мүмкін. Сертралин ана сүті арқылы нәрестеге аз мөлшерде өтеді және ана сүтімен тамақтанатын аналарға антидепрессант ретінде қолдануға ұсынылады. Жүктілік кезінде сертралин қабылдаған аналардың балаларында туа біткен жүрек ақауларының жиілігі 29-42%-ға артуы мүмкін, ал жүктіліктің бірінші триместрінде сертралин қолдану жүрек қабырғасының ақауларының 2,7 есеге артуымен байланысты. Сертралин қабылдауды күрт тоқтату сырқаттану синдромына әкелуі мүмкін. Көңіл ауысу, ұйқысыздық, уайым, алағайлау және тітіркену оның жиі кездесетін белгілері. Әдетте, препаратты тоқтатудан кейін бірнеше күн ішінде пайда болады және бірнеше аптаға созылады. Көп жағдайларда симптомдар жеңіл, қысқа мерзімді және емдеусіз жоғалады. Ауыр жағдайларда препаратты уақытша қайта қабылдау және дозаны баяу төмендету тиімді болуы мүмкін. Сертралин және жалпы ССИР (селективті серотониннің кері сіңіруін тежеуші) антидепрессанттары бруксизмге (тіс етіп тастау) және басқа да қозғалыс бұзылыстарына байланысты болуы мүмкін. Сертралин микроскопиялық колитке байланысты болуы мүмкін, бұл этиологиясы белгісіз сирек кездесетін жағдай.

Жыныстық

Басқа СИОЗ-дар сияқты, сертралин де жыныстық қозудың бұзылуы, эректильді дисфункция және оргазмға жету қиындықтары сияқты жыныстық функциямен байланысты жағымсыз әсерлерге себеп болуы мүмкін. Нефазодон мен бупропион жыныстық функцияға теріс әсер етпейді, бірақ сертралин қабылдаған еркектердің 67%-ы эякуляциямен қиындықтарды бастан өткерді, ал емделуге дейін бұл көрсеткіш 18% болған. Жыныстық қозудың бұзылуы, "әйелдерде жеткіліксіз майлау және ісіну, ал ерлерде эректильді қиындықтар" деп анықталады, сертралин қабылдағандардың 12%-ында, ал плацебо қабылдағандардың 1%-ында кездесті. Сертралинмен емдеудің нәтижесінде көңіл-күйдің жақсаруы кейде осы жағымсыз әсерлерді жеңілдетіп, жыныстық құштарлық пен жалпы жыныстық қанағаттанушылық емделуге дейін болған деңгейде қалуы мүмкін. Дегенмен, плацебо әсерінен құштарлық пен қанағаттанушылық аздап жақсарды. Кейбір адамдар СИОЗ-дарды қабылдауды тоқтатқаннан кейін де жыныстық функциямен байланысты жағымсыз әсерлерді сезіне береді.

Өзін-өзі өлтіру

АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) барлық антидепрессанттарға, сертралинге де, 25 жасқа дейінгі адамдарда өзіне қол жұмсау қаупінің артуын көрсететін ескерту қоюды талап етеді. Бұл ескерту FDA сарапшыларының екі тәуелсіз тобы жүргізген статистикалық талдауларға негізделген, олар балалар мен жасөспірімдерде суицидтік ойлар мен мінез-құлықтың 100%-ға, ал 18-24 жас аралығындағы топта 50%-ға өскенін анықтады. Клиникалық сынақтарда суицидтік ойлар мен мінез-құлық сирек кездеседі. Аталған талдау үшін FDA психиатриялық жағдайларға байланысты 11 антидепрессанттың 295 сынағының нәтижелерін біріктіріп, статистикалық маңызды нәтижелерге қол жеткізді. Жеке қарастырылғанда, ересектерде сертралин қолдану өзіне қол жұмсау әрекеттерінің ықтималдығын 37%-ға азайтады, бұл статистикалық тұрғыдан маңыздылығы шектеулі. Сонымен қатар, Ұлыбританияның MHRA жүргізген талдау сертралин қабылдаған пациенттерде плацебо қабылдағандармен салыстырғанда, өзіне қол жұмсау оқиғаларының ықтималдығы 50%-ға артуын көрсетті, бірақ бұл көрсеткіш статистикалық маңыздылыққа жетпеді.

Өте көп дозалау

Жіті дозадан артық қабылдау көбінесе құсу, әлсіздік, координацияның бұзылуы, жүрек соғудың жылдамдауы және ұстамалармен көрінеді. Ауруханаға жатқызылған пациенттерде улану диагнозын растау үшін немесе қайтыс болған жағдайларды медициналық-құқықтық тұрғыдан зерттеуге көмектесу үшін сертралин мен оның негізгі белсенді метаболиті – норсертралиннің плазмадағы, сарысудағы немесе қандағы концентрациясын өлшеуге болады. Басқа ССИОК-тар сияқты, оның дозадан артық қабылдағандағы уыттылығы салыстырмалы түрде төмен деп есептеледі.

Жалпы қол жетімділік

Zoloft-тың АҚШ-тағы патенты 2006 жылы тоқталды, ал сертралин жалпы қолданысқа арналған түрінде қолжетімді және бүкіл әлемде көптеген сауда атауларымен сатылады. 2020 жылдың мамыр айында АҚШ-тың Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) Zoloft-ты тапшылық күйіндегі дәрілер тізіміне қосты.

COVID-19 пандемиясы кезінде қызығушылық

Google Trends деректеріне сәйкес, сертралин COVID-19 пандемиясына дейін, оның барысында және одан кейін де әлемдегі ең ізделісті антидепрессант болды. Пандемия антидепрессанттарға деген сұраныстың өсуіне себеп болды, сертралин, флуоксетин, дулоксетин және венлафаксин ең көп ізделіп отырған препараттардың қатарында, ал циталопрамға деген іздеулер пандемия кезінде төмендеді.

Басқа қолданыстар

Сертралин мысықтардың Заир эбола вирусын (мысықтардың EBOV) емдеуге пайдалы болуы мүмкін. Ласс Флорл және басқалар, 2003 жылғы зерттеулерінде Candida туысының саңырауқұлақтарында фосфолипаза B-ны айтарлықтай тежейтінін және бұл вируленттілікті азайтатынын көрсеткен. Сертралин сонымен қатар өте тиімді лейшманицид болып табылады. Бұған қоса, ол бактериялық беттердің фотосенсибилизаторы ретінде де танымал. Ласс Флорл және басқалар, 2003 жылғы зерттеулерінде бұл заттың Candida parapsilosis-қа қарсы фунгицидтік әсер ететіні анықталды. Сертралин перспективті трипаноцид болып саналады.