Дәрі-дәрмектің қосымша әсерлері мен пайдасы

Кіріспе

Кездейсоқ нәтиже, негізгі мақсаттан туындаған

Медицинада жанама әсер – терапиялық немесе зиянды, қасақана жоспарланбаған әсер. Бұл термин көбінесе зиянды әсерлерді сипаттау үшін қолданылса да, дәрі қолданудың пайдалы, бірақ қасақана емес салдарына да қатысты болуы мүмкін. Кейде дәрілер немесе процедуралар олардың жанама әсерлері үшін тағайындалады немесе орындалады; мұндай жағдайда бұл жанама әсер енді жанама әсер болып табылмайды, ал қасақана мақсатқа қол жеткізуге бағытталған әсерге айналады. Мысалы, рентген сәулелері тарихи түрде (және қазір де) бейнелеу әдісі ретінде қолданылды; олардың ісіктерді жоя алатын қасиеттерінің ашылуы, оларды сәулелік терапияда (қатерлі ісіктерді жою) пайдалануға алып келді.

Терапиялық жанама әсерлердің мысалдары

Қан тамырларының өсуін баяулататын бевацизумаб (Авастин) жасқа байланысты макулярлық дегенерацияға, сондай-ақ диабетикалық ретинопатия және орталық торлы венаның бітелуі сияқты аурулардан туындаған макулярлық ісінуге қарсы қолданылады. Бупренорфин ауыр, емге бағынбайтын депрессияға қарсы тиімділігі тәжірибе жүзінде (1982–1995) дәлелденген. Бупропион (Велбутрин) – антидепрессант, сонымен қатар темекі татуды тоқтатуға көмектеседі; бұл жағдай кейін мақұлданды және темекі татуды тоқтатуға арналған препараттың атауы Zyban болды. Канаданың Онтарио штатында темекі татуды тоқтатуға арналған дәрілер провинциялық дәрілік бағдарламалармен қамтылмайды; басқа жерлерде Zyban бағасы Велбутриннен жоғары, олардың құрамы бірдей болса да. Сондықтан кейбір дәрігерлер Велбутрин препаратын екі жағдайдың екеуіне де тағайындайды. Карбамазепин – екіполярлы бұзылыс пен эпилепсиялық ұстамаларды емдеуге бекітілген препарат, бірақ ол назар аудару тапшылығы және гипербелсенділік синдромы (НАГС), шизофрения, фантомдық мүше синдромы, эпизодтық қанағатсыз ауырсыну синдромы, нейромиотония және посттравматикалық стресс бұзылысын емдеуде пайдалы қосалқы әсерлерге ие. Дексаметазон және бетаметазон мерзімінен бұрын туған кезде ұрықтың өкпесінің жетілуін күшейту үшін қолданылады. Дексепин күшті антигистаминдік қасиеттеріне байланысты ангионевротикалық ісіну мен ауыр аллергиялық реакцияларды емдеу үшін қолданылады. Габапентин ересектердегі ұстамалар мен постгерпестік невралгияны емдеуге бекітілген, оның қосалқы әсерлері екіполярлы бұзылысты, треморды, қызуды, мигреньді алдын алуды, нейропатиялық ауырсыну синдромдарын, фантомдық мүше синдромын және тынышсыз аяқ синдромын емдеуде пайдалы. Гидроксизин антигистаминдік препарат ретінде, сондай-ақ транквилизатор ретінде де қолданылады. Магний сульфаты жүктілік кезінде мерзімінен бұрын туу мен преэклампсияға қолданылады. SSRI тобына жататын сертралин антидепрессант ретінде бекітілген, бірақ ерлерде жыныстық қатынас кезіндегі ұрықшуды кешіктіреді, сондықтан ерте ұрықшу болатын адамдарға тағайындалуы мүмкін. Силденафил бастапқыда өкпе гипертензиясын емдеу үшін жасалған, кейіннен ол эрекцияны тудыратыны анықталды және осы мақсатта сатылымға шығарылды. Теразозин – α1 адренергиялық антагонист, ол жақсы қарынды гиперплазияны (простатаның ұлғаюын) және гипертонияны емдеуге бекітілген, сонымен қатар (басқа бірнеше препараттармен қатар) дәрілік заттардың салдарынан туындаған тершеңдік пен гипергидрозды (артық терлеуді) емдеу үшін қолданылады.

Bevacizumab (Avastin), used to slow the growth of blood vessels, has been used against dry age related macular degeneration, as well as macular edema from diseases such as diabetic retinopathy and central retinal vein occlusion. Buprenorphine has been shown experimentally (1982–1995) to be effective against severe, refractory depression. Bupropion (Wellbutrin), an anti depressant, is also used as a smoking cessation aid; this indication was later approved, and the name of the smoking cessation product is Zyban. In Ontario, Canada, smoking cessation drugs are not covered by provincial drug plans; elsewhere, Zyban is priced higher than Wellbutrin, despite being the same drug. Therefore, some physicians prescribe Wellbutrin for both indications. Carbamazepine is an approved treatment for bipolar disorder and epileptic seizures, but it has side effects useful in treating attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), schizophrenia, phantom limb syndrome, paroxysmal extreme pain disorder, neuromyotonia, and post traumatic stress disorder. Dexamethasone and betamethasone in premature labor, to enhance pulmonary maturation of the fetus. Doxepin has been used to treat angioedema and severe allergic reactions due to its strong antihistamine properties. Gabapentin, approved for treatment of seizures and postherpetic neuralgia in adults, has side effects which are useful in treating bipolar disorder, essential tremor, hot flashes, migraine prophylaxis, neuropathic pain syndromes, phantom limb syndrome, and restless leg syndrome. Hydroxyzine, an antihistamine, is also used as an anxiolytic. Magnesium sulfate in obstetrics for premature labor and preeclampsia. The SSRI medication sertraline is approved as an antidepressant but delays conjugal climax in men, and thus may be supplied to those in which climax is premature. Sildenafil was originally intended for pulmonary hypertension; subsequently, it was discovered that it also produces erections, for which it was later marketed. Terazosin, an α1 adrenergic antagonist approved to treat benign prostatic hyperplasia (enlarged prostate) and hypertension, is (one of several drugs) used off label to treat drug induced diaphoresis and hyperhidrosis (excessive sweating).

Жағымсыз әсерлердің мысалдары

Эхинацея – көптеген түрлі реакциялар туындауы мүмкін, оның ішінде аллергиялық реакциялар, қышыма, бет пісу, бұлшық еттер ауыруы және асқазан-ішек бұзылыстары. Feverfew – жүкті әйелдер бұл шөпті пайдаланудан сақтану керек, себебі ол жатырдың жиырылуын қоздырып, ерте босануға немесе түсікке алып келуі мүмкін. Астралылар тұқымдасына жататын өсімдіктер – оларға Feverfew, эхинацея, балауса және ромашка кіреді. Қосымша әсерлеріне аллергиялық дерматит және шоқ қызуы жатады.