Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эксперименттік субъектінің когнитивтік қисыны
Cognitive bias of experimental subject
Байқаушының күту әсері (экспериментатордың күту әсері, күту қисыны, бақылаушының әсері немесе эксперимент әсері деп те аталады) – зерттеушінің когнитивтік қисынының нәтижесінде олардың экспериментке қатысушыларға бейсана түрде әсер етуіне себеп болатын реактивтіліктің бір түрі. Растау қисыны эксперимент жүргізушіге өз гипотезасына сәйкес ақпаратты іздеуге және оған қарсы келетін ақпаратты назардан тыс қалдыруға бейімделуіне байланысты нәтижелерді бұрмалап түсінуіне әкелуі мүмкін. Бұл зерттеудің ішкі жарамдылығына елеулі қауіп төндіреді, сондықтан әдетте оны қос соқыр эксперименттік жобаны қолдану арқылы бақылайды. Оған субъектілердің мінез-құлқына саналы немесе бейсана түрде әсер ету, соның ішінде субъектілерге әсер ететін талаптарды жасау және эксперименттік нәтижелерді өзгерту немесе іріктеу арқылы жазу да кіруі мүмкін.
The observer expectancy effect (also called the experimenter expectancy effect, expectancy bias, observer effect, or experimenter effect) is a form of reactivity in which a researcher's cognitive bias causes them to subconsciously influence the participants of an experiment. Confirmation bias can lead to the experimenter interpreting results incorrectly because of the tendency to look for information that conforms to their hypothesis, and overlook information that argues against it. It is a significant threat to a study's internal validity, and is therefore typically controlled using a double blind experimental design. It may include conscious or unconscious influences on subject behavior including creation of demand characteristics that influence subjects, and altered or selective recording of experimental results themselves.
Шолу
Эксперимент жүргізуші зерттеуге бірнеше жағдайда когнитивтік қиылыс енгізе алады. Байқаушының күту әсері кезінде эксперимент жүргізуші зерттеу нәтижесіне қатысты өз күтулерін қатысушыларға сырттай білдіре алады, бұл олардың мінез-құлқын осы күтулерге сәйкес өзгертуіне себеп болады. Мұндай байқаушының қиылыс әсерлері адам деректерін түсіндіруде, объективтілікті қолдайтын немесе күшейтетін жетілмеген мәдени және әдістемелік нормалардың болуында, дерлік кездеседі. Эксперимент жүргізушілердің қиылысының классикалық мысалы – "Ақылды Ханс", оның иесі фон Остен арифметика және басқа да тапсырмаларды орындай алады деп мәлімдеген Орлов тротерлі ат. "Ақылды Хансқа" қоғамның үлкен қызығушылығын тудырған философ және психолог Карл Штумпф, өзінің көмекшісі Оскар Пфунгстпен бірге осы талаптарды зерттеді. Пфунгст қарапайым алаяқтықты жоққа шығарып, фон Остен сұрақ қоймай тұрса да, ат дұрыс жауап бере алатынын анықтады. Алайда, ат сұрақ қоюшыны көре алмағанда немесе сұрақ қоюшының өзі дұрыс жауапты білмегенде дұрыс жауап бере алмады: фон Остен сұрақтарға жауаптарды білгенде, Ханс 89% жағдайда дұрыс жауап берді. Ал фон Остен жауаптарды білмейтін жағдайда, Ханс сұрақтардың тек 6% -ын ғана дұрыс болжады. Пфунгст содан кейін сұрақ қоюшының мінез-құлқын егжей-тегжейлі зерттеді және аттың шертпелері дұрыс жауапқа жақындаған сайын, сұрақ қоюшының дене күйі мен бет-әлпеті шиеленістің артуына сәйкес өзгеретінін көрсетті, ол ат соңғы, дұрыс шертпе жасағанда босатылды. Бұл атқа тыпырлап тоқтауға көмектесетін сигнал болды. Эксперимент жүргізушінің қиылысы адамдарға да әсер етеді. Мысалы, зерттеушілер екі топтың бір тапсырманы орындауын (портреттерді бағалау және әр адамның -10-нан 10-ға дейінгі шкала бойынша қаншалықты табысты болғанын бағалау) салыстырды, бірақ эксперимент жүргізушілердің күтулері әртүрлі болды. Бір топта ("А тобы") эксперимент жүргізушілерге оң баға беруді күтуді, ал екінші топта ("В тобы") эксперимент жүргізушілерге теріс баға беруді күтуді тапсырды. А тобынан жиналған деректер В тобынан жиналған деректерге қарағанда айтарлықтай және көбірек оптимистік бағалауды көрсетті. Зерттеушілер эксперимент жүргізушілердің сырттай білінетін, бірақ айқын сигналдар бергенін және қатысушылардың оларға сәйкес келетінін болжады.
The experimenter may introduce cognitive bias into a study in several in the observer expectancy effect, the experimenter may subtly communicate their expectations for the outcome of the study to the participants, causing them to alter their behavior to conform to those expectations. Such observer bias effects are near universal in human data interpretation under expectation and in the presence of imperfect cultural and methodological norms that promote or enforce objectivity. The classic example of experimenter bias is that of "Clever Hans", an Orlov Trotter horse claimed by his owner von Osten to be able to do arithmetic and other tasks. As a result of the large public interest in Clever Hans, philosopher and psychologist Carl Stumpf, along with his assistant Oskar Pfungst, investigated these claims. Ruling out simple fraud, Pfungst determined that the horse could answer correctly even when von Osten did not ask the questions. However, the horse was unable to answer correctly when either it could not see the questioner, or if the questioner themselves was unaware of the correct answer: When von Osten knew the answers to the questions, Hans answered correctly 89% of the time. However, when von Osten did not know the answers, Hans guessed only 6% of questions correctly. Pfungst then proceeded to examine the behaviour of the questioner in detail, and showed that as the horse's taps approached the right answer, the questioner's posture and facial expression changed in ways that were consistent with an increase in tension, which was released when the horse made the final, correct tap. This provided a cue that the horse had learned to use as a reinforced cue to stop tapping. Experimenter bias also influences human subjects. As an example, researchers compared performance of two groups given the same task (rating portrait pictures and estimating how successful each individual was on a scale of −10 to 10), but with different experimenter expectations. In one group, ("Group A"), experimenters were told to expect positive ratings while in another group, ("Group B"), experimenters were told to expect negative ratings. Data collected from Group A was a significant and substantially more optimistic appraisal than the data collected from Group B. The researchers suggested that experimenters gave subtle but clear cues with which the subjects complied.
Алдын алу
Қос соқыр әдістер эксперимент жүргізуші мен қатысушының дерек қай жағдайдан келіп жатқанын білмеуі арқылы қатенің алдын алуға көмектеседі. Статистиканың орталық шектеу теоремасына сәйкес, көбірек тәуелсіз өлшемдер жинау бағалаудың дәлдігін арттырып, қатені азайтады деп есептеуге болады. Дегенмен, бұл өлшемдердің статистикалық тұрғыдан тәуелсіз екенін болжайды. Егер эксперимент жүргізушінің қатесі болса, өлшемдер өзара байланысты қателіктерді бөліседі: мұндай деректерді орташа ету жақсы нәтиже бермейді, керісінше, жеке өлшемдер арасындағы байланыстарды және олардың тәуелсіз еместігін көрсетеді.
Double blind techniques may be employed to combat bias by causing the experimenter and subject to be ignorant of which condition data flows from. It might be thought that, due to the central limit theorem of statistics, collecting more independent measurements will improve the precision of estimates, thus decreasing bias. However, this assumes that the measurements are statistically independent. In the case of experimenter bias, the measures share correlated bias: simply averaging such data will not lead to a better statistic but may merely reflect the correlations among the individual measurements and their non independent nature.