Кіріспе

Американдық нарық зерттеушісі (1915–1977)
Джеймс Макдональд Викари (30 сәуір 1915 – 7 қараша 1977) – 1957 жылы тәжірибе арқылы жасырын жарнама идеясын алғаш рет ұсынған, бірақ кейіннен алаяқтық екені анықталған нарық зерттеушісі. Викари өз тәжірибелерінің нәтижелерін ешқашан қайталай алмады. Викари соңында өзінің жасырын "тәжірибесінің" сәтсіз маркетингтік бизнесіне клиенттерді тарту мақсатында ойдан шығарылғанын мойындады.

Өмірбаян

Детройт қаласында дүниеге келген және Мичиган университетінде білім алған (А. Б 1940), ол түрлі тітіркендіргіштерге ұшырағанда адамдардың эмоционалдық кернеу деңгейін анықтау үшін көздің жыпылықтауын талдау әдісін алғаш қолданды. Ол сондай-ақ импульстік сатып алу және сөздік ассоциациялар құбылыстарын зерттеді. Бала кезінен жыландарға құмар болғандықтан, "Детройт Ньюс" газеті оны Детройттың ең жас жылан бағытпашысы деп атады. Викари 1957 жылы жасалған алаяқтық жарнамалық зерттеуімен танымал болды. Ол кинотеатрларда Coca-Cola мен попкорнның 1/3000 секундтық жарнамаларын көрсету арқылы өнім сатылымын айтарлықтай арттырды деп мәлімдеді. Оның бұл сөздеріне сүйене отырып, ЦРУ 1958 жылы "Сублиминалдық қабылдаудың операциялық мүмкіндіктері" деген баяндама жасады, нәтижесінде АҚШ-та сублиминалдық роликтерге тыйым салынды. Баяндамада: "Кейбір адамдар белгілі бір уақытта және жағдайда өздерінің білместен, қалыптан тыс әрекет етуге ықпал етуі мүмкін" делінген. Кейіннен зерттеуді қайталау туралы талап қойылғанда, Викари маңызды нәтижелер ұсынбады. Ол зерттеу нәтижелеріне қатысты ешқандай түсіндірме бермеді және оны құпия патенттің бір бөлігі деп мәлімдеді. Стюарт Роджерс бұл экспериментті жүргізген театр қызметкерлерімен сұхбаттасқанда, директор мұндай тест ешқашан өткізілмегенін айтты (Роджерс, 1992). Бұл оқиғадан кейін ол бұқаралық ақпарат құралдарының назарынан қашып жүрді. 1957 жылдан бері осы мәселеге қатысты көптеген пікірлер жарияланды. Викаридің құжаттары Коннектикут университетінің Сторрс қаласындағы Томас Дж. Додд зерттеу орталығында сақтаулы.

Попкорнның эксперименті

Сублиманалдық хабарламаның ең көп таралған мысалы – 1957 жылы Нью-Джерси штатының Форт-Ли қаласында жүргізілген деп айтылатын Викаридің кинотеатр эксперименті. Ол баспасөз хабарламасында 45 699 адамға "попкорн жеңіз" және "Кока-Кола ішіңіз" деген сублиманалдық хабарлар көрсетілгенін, нәтижесінде попкорн сатылымы 57,5 пайызға, ал Кока-Кола сатылымы 18,1 пайызға өскенін мәлімдеді. Викари нәтижелеріне ешқандай түсіндірме бермеді, сондықтан оларды қайтадан жасау мүмкін болмады. Эксперимент тіпті өтпегенін көрсететін дәлелдермен бірге, Викаридің нәтижелерін толығымен жалған деп санауға болады. Викари кейінірек телеарнадағы сұхбатында өз мәлімдемесінен бас тартты, бірақ оның алғашқы мәлімдемелері жылдам тарап, сублиманалдық хабарламаның нақты екендігіне кеңінен және үздіксіз сенуге алып келді.