Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның соғыс қылмыскерлері саналған әскерилердің ісі

Малмеди қырғыны ісі (АҚШ Валентин Берсин және басқаларға қарсы) 1946 жылдың мамыр-шілде айларында бұрынғы Дахау концлагерінде 1944 жылдың 17 желтоқсанындағы Малмеди қырғынына қатысы бар неміс Вафен-СС әскерилерін соттау үшін өткізілді. Ең жоғары шенді айыпталушы – бұрынғы Вафен-СС генералы Сепп Дитрих.

Малмеди қырғыны

Мальмеди қырғыны (17 желтоқсан 1944 жыл) – «Арденн операциясы» шайқасы кезінде (16 желтоқсан 1944 жыл – 25 қаңтар 1945 жыл) Вафен СС Кэмпфгруппе Пейпер жасаған американдық әскери тұтқындарға және бельгиялық азаматтарға қарсы соғыс қылмыстарының сериясы. Бауньез маңында 84 АҚШ әскерінің тұтқынын қазаға ұшыратқан Вафен СС соғыс қылмыстары осы сот процесінің басты тақырыбы болды, бұл 1944 жылдың желтоқсаны мен 1945 жылдың қаңтары аралығында Вафен СС Kampfgruppe Peiper жасаған соғыс қылмыстарының бірі еді. Қырғын жасау барысында Вафен-СС тұтқындарды басқа жақыннан оқтап өлтірді; қаза болғандардың нақты саны 362 американдық тұтқын және 111 бельгиялық азаматты құрады. Вафен-СС американдық әскери тұтқындарды Бауньез жол айырысына жақын далаға жинап, оларды пулеметпен атқылап өлтірді. 1945 жылдың 13 қаңтарында АҚШ армиясы Вафен СС Kampfgruppe Peiper американдық әскерін қырғын жасаған Бауньез жол айырысын бақылауға алды. 285-ші далалық артиллериялық бақылау батальонының сарбаздарының мәйіттері 1945 жылдың 14-15 қаңтарында табылды; қысқы ауа райы дене мен жараларды сақтап қалды. Дәрігерлік сараптама көрсеткендей, өлтірілген американдық сарбаздардың шамамен 20-сы басқа жақыннан оқ атып жарақаттанған – мүшесінен айырылған сарбаздың өмірін аяқтау үшін жасалған соңғы соққы. АҚШ армиясының тергеушілері Г.И. мәйіттерінің көпшілігі өте кішкентай аумақта екенін анықтады, бұл Вафен СС тұтқындалғаннан кейін мүмкіндігінше тезірек американдық әскери тұтқындарды жинап, жазалап өлтіргенін көрсетеді. Кейіннен, АҚШ армиясының күзетінде болған Вафен СС тұтқындары кейбір американдық тұтқындардың оқтан қашуға тырысқанын айтты; басқа Вафен СС тұтқындары кейбір американдық тұтқындар өз қаруларын қайтарып алып, Линьёвильге бара жатқан Вафен СС сарбаздарына оқ атқандарын мәлімдеді.

Сот процесінің барысы

АҚШ Валентин Берсинге қарсы және басқалар, №6 іс 24 (мамыр-шілде 1946 ж.) – 1945 жылдан 1947 жылға дейін өткен Дахау соттарының бірі. АҚШ армиясы офицерлерінен құралған трибунал 74 Вафен СС офицері мен сарбазын сотқа тартты, олардың көпшілігі 1-ші СС дивизиясы «Адольф Гитлердің қауіпсіздік бөлімі» құрамында болған. Айыпталушылардың арасында 6-шы танк армиясының командирі SS Oberst Gruppenführer Зепп Дитрих, SS Brigadeführer Фриц Крэмер, I SS Panzer Corps командирі SS Gruppenführer Герман Присс, және 1-ші SS Panzer полкінің командирі SS Standartenführer Йоахим Пайпер болды – Мальмеди, Бельгиядағы қырғынды ұйымдастырған Kampfgruppe Peiper тобының басшысы. Бастапқыда 75 күдікті болған. Бірақ, олардың бірі, 18 жасар Арвид Фреймут, сот басталмас бұрын өз-өзіне қол жұмсады. Тағы бірі, Марсель Болц, француз азаматы болғандықтан, француз үкіметінің өтінішімен ісі қараудан алынды. Оны француз үкіметі өздері соттауға ниеттенген, бірақ дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты істен бас тартты. Полковник Уиллис М. Эверетт-младший (АҚШ) қорғау тобын, ал полковник Бертон Эллис (АҚШ) айыптау тобын басқарды. Сот «Мальмеди, Хонсфельд, Бюллинген, Линевиль, Стоумонт, Ла Глейз, Ченю, Пети Тьер, Трой Понтс, Ставелот, Ванн және Лутребоа аймағында» 300-ден астам американдық әскер тұтқынының және 1944 жылғы 16 желтоқсан – 1945 жылғы 13 қаңтар аралығындағы «Арденн операциясы» кезінде Ставелотта 100 бельгиялық азаматтың қырғынына қатысқан Вафен СС соғыс қылмыскерлеріне тағылған айыптама бойынша сот өтті. Мальмеди қырғыны ісі барысында алты Вафен СС айыпталушысы, оның ішінде Пайпер, трибуналға соғыс қылмыстарын мойындауға мәжбүрлеу үшін физикалық зорлық-зомбылық пен қорқытуқа ұшырағанын мәлімдеді. Сотталушы нацистердің көпшілігі үшін қорғаушылар олардың қырғынға қатыспағанын немесе жоғарыдан келген бұйрықтардың оларды қатысуға мәжбүрлегенін айтты.

Қарау тәртібі

Процедураға сәйкес, Германиядағы американдық оккупациялық армия ішкі тексеру жүргізді; сот процесі судьяның орынбасарымен мұқият қарастырылды. Полковник Эверетт айыпталушыларға әділ сот болмағанына көз жеткізді: жасалған құбылыстық соттардан басқа, ол "мойындауға мәжбүр ету үшін АҚШ прокуратурасының топтары неміс айыпталушыларын жарты жылға дейін қараңғы, жалғыз камераларда, азық-түлік нормасынан кем түсетін жағдайда ұстаған; түрлі азаптау түрлерін қолданған, оның ішінде тұтқындардың тырнақтарының астына жанған сіріңкелер тығылған; соққы салған, нәтижесінде жақ сүйектері мен қол-аяқтары сынған және жыныс мүшелеріне қайтымсыз зақым келтірген" деп мәлімдеді.

Симпсон комиссиясы

Бұл жағдайдың тудырған қырқысы армия министрі Кеннет Ройалды Техас Жоғарғы сотының судьясы Гордон Симпсон төрағалық ететін комиссия құруға итермеледі. Комиссия Эверетттің манекендік соттарға қатысты айыптауларын қолдады және айыпталушыларды азаптау туралы айыптауларын жоққа да шығармады, даулап та жатпады. Комиссия мүшесі, Пенсильвания штатының судьясы Эдвард Л. Ван Роден, айыпталушыларға физикалық зорлық көрсетілгенін бірнеше рет жария түрде мәлімдеді және тыңдаулардың заңдылығына күмән келтірді. Соғыстың алдын алу жөніндегі ұлттық кеңестің өкілі Джеймс Финукейн, Ван Роденнің Федералдық адвокаттар қауымдастығының мәжілісінде "дүркіндіргіш мәлімдемелер жасағанын" естігенін айтты, және Финукейн бұл хабарды тексеру үшін Ван Роденге жүгінгенде, Ван Роден оны Ротари клубында осы тақырыпта сөйлеуін тыңдауға шақырды. Соғыстың алдын алу жөніндегі ұлттық кеңес 1948 жылдың 18 желтоқсанында баспасөз хабарламасы арқылы осы сөйлеуді жариялады, ал "Прогрессив" журналының редакторы оны Ван Роденнің авторлығымен жартылай жазылған мақала ретінде басып шығуды сұрады. Финукейн Ван Роденмен телефон арқылы сөйлесіп, оның келісімін алып, мақалаға енгізілетін түзетулерді талқылағаннан кейін, ол 1949 жылдың ақпан айындағы журналда жарияланды. Баспасөз хабарламасы мен мақала қоғамдық резонансты күшейтті, әсіресе "біз тергеген 139 істің ішіндегі екі неміс басқа барлығының да жамбас сүйектері қайта жарамайтын дәрежеде зақымдалған. Бұл біздің американдық тергеушілердің стандартты тәжірибесі еді" деген мәлімдемесімен. Финукейн кейіннен Ван Роденнің осылай айтқанын түсіндірді, бірақ ол "осындай адамдар қолданатын армия тілін" қолданғанын, мәлімдемені Ван Роденге телефон арқылы оқып бергенін және Ван Роден оны түзетпегенін айтты. Алайда, Ван Роден кейіннен ант беру арқылы мақаладағы мәлімдемелерді, соның ішінде 137 жағдай бойынша зақымдалған жамбас сүйектері туралы нақты айғақты жасағанын жоққа шығарды. 1956 жылы Дитрих "Ұзын пышақтар түніне" қатысқандығы үшін қайтадан тұтқындалды. 1957 жылы ол кісі өлтіруге көмектескені үшін кінәлі деп танылып, 18 айға түрмеге кесілді. Апелляциялық шағымдары қабылданбағаннан кейін, Дитрих 1958 жылдың тамызында түрмеге баруға міндеттелді. 1959 жылдың ақпанында денсаулығының нашарлауына байланысты босатылды.

Сенаттың кіші комитеті мен сенатор Джозеф Маккарти

Ақырында, АҚШ Сенаты тергеу жүргізуді шешті. Нәтижесінде, іс Әділет комитеті мен Атқарушы департаменттердің шығыстары жөніндегі комитеттен гөрі Қарулы күштер комитетіне тапсырылды. Тергеуді үш сенатордан тұратын, Raymond E. Baldwin (R CT) төрағалық ететін кіші комитет жүргізді. Кіші комитет 1949 жылдың 29 наурызында құрылды. Оның мүшелері Германияға барды және тыңдау барысында кемінде 108 куәгерден жауап алды. Joseph McCarthy (R WI) кіші комитет төрағасынан тыңдауларға қатысуға рұқсат алды. Маккартидің Висконсин штатында көптеген неміс текті адамдар тұрғандықтан, ол Малмеди ісі бойынша айыпталушылардың қорғанында саяси мақсатта әрекет еткен деген күдік туды. Ол сот барысында өте агрессивті сұрақтар қойды. Маккартидің іс-әрекеті Мальмедиден кейін қатаң позиция алған және өлім жазасын қолдаған Америка легионы мен Ваффен-СС мүшелеріне жеңіл жазалар қолдау көрсеткен Шетелдегі соғыс ардагерлері арасындағы шиеленісті одан әрі күшейтті. 1949 жылдың мамыр айында ол лейтенант William R. Perl-ге полиграфпен тексеру жүргізуді ұсынды. Baldwin бұған келіспегендіктен, Маккарти отырысты тастап, Baldwin американдық әскерді ақтауға тырысып жатыр деп мәлімдеді. 1949 жылдың мамыр және маусым айларында Van Roden 137 немістің "жаратылмайтындай етіп, мойынға дейін соққыға ұшырағаны" туралы мәлімдемеде қателіктер болғанын және бұл "қалыпты тәртіп" екенін айтты. Ол кіші комитетке екі адамнан басқа барлығының өмір бойына мүгедек болып қалғаны туралы мәлімдеме "аса жоғары бағаланған" және "толығымен жалған" екенін, комиссияның "мұны анықтамағанын", кейбір адамдардың мойнына соққы тигенін, бірақ комиссия қанша адамның зардап шеккенін анықтамағанын, ол ешқашан нақты санды атамағанын, қанша адамның соққыға ұшырағанын білмейтінін, ол айтқан нәрсе – комиссияның барлық жағдайда екі басқасынан басқа өлім жазасын өмір бойы бас бостандығынан айыруға ұсынғанын (соңғы екеуіне шектеулі мерзімге бас бостандығынан айыру ұсынылған), ол екі адамнан басқа барлығының мойнына соққы тигенін қатаң түрде жоққа шығарды, бұл екі сөйлемді жарияламас бұрын мақаладан жою керек еді, және оның бұған қарсылық білдірмеуі "көз жаздық" болды. Сенат төрағалары Raymond Baldwin және Lester C. Hunt (D WY) кейіннен тарихшы David Oshinsky армияны "кез келген құнмен ақтауға бейілді" деп айыптады. Oshinsky үш мүшелі комиссияның үшінші мүшесі, сенатор Estes Kefauver (D TN), іске қызығушылық танытпағанын, алғашқы он бес тыңдаудың тек екеуіне қатысқанын мәлімдеді. Маккарти бүкіл Сенат алдында Baldwin-ді айыптауға тырысты, бірақ оның әрекеттері Қарулы күштер комитеті тарапынан жоққа шығарылды, ол Baldwin-ге толық қолдау көрсетті және кіші комитеттің ресми есебін қабылдады. Кейіннен Маккартидің жалған азаптау туралы "дәлелдерін" Rudolf Aschenauer бергені анықталды, ол нацистік соғыс қылмыскерлерінің қорғаушысы ретінде жиі қызмет ететін белгілі нео-нацистік агитатор және Einsatzgruppen командирі Otto Ohlendorf сияқты тұлғалардың адвокаты болған.

Төменгі комитет есебі

Өз баяндамасында комитет айыпталушыларды ұрып-соғу, азаптау, масқаралық атқышу және аштықтан азаптау сияқты ең ауыр айыптауларды жоққа шығарды. Бұған қоса, кіші комитет генерал Клейдің сот үкімдерін жеңілдетуінің себебі АҚШ армиясының сот процесі кезінде процедуралық бұзушылықтар болуы мүмкін екенін мойындауында екенін анықтады.