Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хан әулеті император қызы (189 жылы қайтыс болды)
Han dynasty empress (died 189)
Император қызы Хе (189 жылдың 30 қыркүйегінде қайтыс болды), жеке аты белгісіз, қайтысынан кейін Император қызы Лингси деп аталды, Шығыс Хан әулетінің император қызы болды. Ол Император Линнің екінші әйелі және Император Шаоның анасы еді. 189 жылы Император Линнің қайтысынан кейін, оның кіші ұлы Лю Бьян (Император Шао) жаңа император болғанда, ол император шешесі атанды. Ол өзінің ағасы, Бас генерал Хе Цзин мен Хан сарайында билік үшін таласқан евнухтардың арасындағы қақтығысқа тартылды. Хе Цзиннің қазасынан және евнухтардың жойылғаннан кейін, әскербасы Донг Чжуо билікке қол жеткізу үшін күштерін императорлық астанаға кіргізіп, Ханның орталық үкіметін басып алды. Донг Чжуо кейіннен Император Шаоны Лью Сиемен (Император Сянь) алмастырып, Император шешесі Хені улап өлтірді.
Empress He (died 30 September 189), personal name unknown, posthumously known as Empress Lingsi, was an empress of the Eastern Han dynasty. She was the second empress consort of Emperor Ling and the mother of Emperor Shao. After the death of Emperor Ling in 189, she became empress dowager when her young son, Liu Bian (Emperor Shao), became the new emperor. She was caught up in the conflict between her brother, General in Chief He Jin, and the eunuch faction, who were both vying for power in the Han imperial court. After He Jin's assassination and the elimination of the eunuch faction, the warlord Dong Zhuo took advantage of the power vacuum to lead his forces into the imperial capital and seize control of the Han central government. Dong Zhuo subsequently deposed Emperor Shao replaced him with Liu Xie (Emperor Xian) and had Empress Dowager He poisoned to death.
Отбасылық тарихы және ерте жылдары
Хе ханым Ван округінен (宛縣), Наньян командирлігінен (南陽郡) шыққан, қазіргі Наньян, Хэнань жерінде туған. Хан әулетінің көптеген императорларынан өзгеше, ол ақсүйек текті емес еді; оның әкесі, Хе Чжэн (何真), қасапшы болған. Анасының туған руы белгісіз, бірақ есімі "Син" (興) еді. Оның екі ағасы, Хе Цзинь (бір әкеден) және Хе Миао (бір анадан) (何苗) және евнух Чжан Рангтың (асырап алған ұлына) үйленген кіші қарындасы болды. Аңыз бойынша, оның отбасы императорға қызмет ететін әйелдерді іріктеумен жүктелген евнухтарға пара берген соң, ол император Линнің сарайына іліккен. Оның бойы жеті чи және бір кун болған. 176 жылы ол император Линге Лю Бянь есімді ұл сыйлады, ол императордың тірі қалған ең үлкен ұлы болды, себебі Лю Бяньнан бұрын туған басқа ұлдары нәрестелік немесе балалық шақта қайтыс болды. Император Лин бұрынғы ұлдарын жаман ырымнан жоғалтқанына сенгендіктен, жаңа туған ұлын тәрбиелеуді таоист Ши Цзимяоға тапсырды; Лю Бяньға "Ши маркізі" (史侯) атағы берілді. Хе ханым император Линнің өте ұнаған әйеліне айналды, ол оған "Құрметті ханым" (貴人) шені берді. Ол өте қызғанышпен және қатыгездікпен танымал болды. Император Линнің сарайындағы басқа әйелдер одан қорқып жүрді.
Lady He was from Wan County (宛縣), Nanyang Commandery (南陽郡), which is in present day Nanyang, Henan. Unlike most Han dynasty empresses, she was not of noble birth; her father, He Zhen (何真), was a butcher. Her mother's maiden family name is unknown, but her given name was "Xing" (興). She had two half brothers, He Jin (same father) and He Miao (same mother) (何苗), and a younger sister who married the (adopted) son of the eunuch Zhang Rang. According to legends, she joined Emperor Ling's imperial harem after her family bribed the eunuchs tasked with selecting women to serve the emperor. She was seven chi and one cun tall. In 176, she bore Emperor Ling a son, Liu Bian, who turned out to be the emperor's oldest surviving son because his other sons born before Liu Bian died in infancy or childhood. As Emperor Ling believed that he lost his previous sons due to bad luck, he ordered Shi Zimiao (史子眇), a Taoist, to raise his newborn son; Liu Bian was given the title "Marquis Shi" (史侯). Lady He became highly favoured by Emperor Ling, who awarded her the rank of "Honoured Lady" (貴人). Honoured Lady He was known for being jealous and cruel. The other women in Emperor Ling's harem were afraid of her.
Императрицаның жұбайы ретінде
181 жылдың 8 қаңтарында император Лин 178 жылы тақтан түсірілген император Сонгтың орнына Хэ ханымды императрица етіп тағайындады. Келесі жылы император императрица Хэ-дің ата-анасына құрмет көрсету үшін атақтар берді: оның қайтыс болған әкесі Хэ Чжэньге «Кавалерия күймелерінің генералы» (車騎將軍) және «Вуянгтың Сюанде маркизі» (舞陽宣德侯) атағы берілді; анасына «Вуянг ханым» (舞陽君) атағы берілді. Осы шамада император Лингтің бір қатыны, әдемі Ван ханым (王美人) жүкті болды. Ол императрица Хэ өзінің туылмаған баласына зиян келтіруі мүмкін деп қорқып, түсік жасау үшін есірткі ішіп көріп, бірақ баласы аман қалды және ол күн туралы армандар көріпті. 181 жылы әдемі Ван ханым Лю Ся деген ұл тауып алғаннан кейін, императрица Хэ оны улап өлтіруге бұйрық берді. Император Линг бұл жайтты білгенде қатты ашуланып, Хэ императрицаны тақтан түсіргісі келді, бірақ евнухтар императорды императрицаны кешіруге көндірді. Анасынан айырылған Лю Ся әжесі, императорлық шешен Доңның қолында өсті және оған «Доң маркизі» (董侯) атағы берілді. Оның поддандылары одан ұлдарының біреуін тақ мұрагері етіп тағайындауды сұрағанда, император Лингтің екі аман қалған ұлы – Лю Бянь мен Лю Ся арасында тартыс туды. Ол Лю Бяньнің император болуға лайық емес деп ойлады, өйткені ол жеңілтек және құрметке лайық емес еді, сондықтан Лю Сяны артық жақсы көріпті. Бірақ егер ол Лю Сяны таңдаса, императрица Хэ оның жартылай бауыры Хэ Цзиньге көмек сұрап жүгінеді деп алаңдады. Хэ Цзинь бас генерал (大將軍) лауазымын иеленді және император сарайында өте ықпалды тұлға болды. Соңында ол ұлдарының ешқайсысын тақ мұрагері етіп жарияламады.
On 8 January 181, Emperor Ling instated Honoured Lady He as Empress to replace Empress Song, whom he deposed in 178. The following year, the emperor bestowed titles on Empress He's parents to honour them: her deceased father, He Zhen, received the posthumous appointment "General of Chariots of Cavalry" (車騎將軍) and the title "Marquis Xuande of Wuyang" (舞陽宣德侯); her mother was given the title "Lady of Wuyang" (舞陽君). Around the time, one of Emperor Ling's consorts, Beautiful Lady Wang (王美人), became pregnant. As she feared that Empress He would harm her unborn child, she attempted to cause a miscarriage by consuming drugs, but her child remained safe, and she had dreams about the sun. In 181, after Beautiful Lady Wang gave birth to a son, Liu Xie, Empress He ordered her to be poisoned to death. Emperor Ling was furious when he found out and he wanted to depose Empress He, but the eunuchs managed to persuade him to spare the empress. The motherless Liu Xie was raised by his grandmother, Empress Dowager Dong, and given the title "Marquis Dong" (董侯). When his subjects asked him to name one of his sons as crown prince, Emperor Ling had a dilemma between Liu Bian and Liu Xie, his only two surviving sons. He felt that Liu Bian was unfit to be emperor because he was frivolous and unable to command respect, so he preferred Liu Xie. However, he was also worried that if he chose Liu Xie, Empress He would turn to her half brother, He Jin, for help. He Jin held the position of General in Chief (大將軍) and was a highly influential figure in the imperial court. He ultimately did not name either of his sons as crown prince.
Ежелгі патшайым ретінде
189 жылы император Лин ауыр сырқатқа шалдыққанда, сегіз жасар ұлы Лю Сяны құпия түрде жақын көмекшісі және евнухы Цзянь Шуоға сеніп тапсырды. Император Линнің қазасынан кейін Цзянь Шуо Хе Цзиньді сарайға шақырып, тұзаққа түсіріп, өлтіріп, содан кейін Лю Сяны таққа отырғызуға тырысты. Алайда, Хе Цзиньмен таныс евнух Пан Ин (潘隱) генералға Цзянь Шуоның жоспары туралы ескертті. Хе Цзинь әскери лагеріне қайтып, ауруға шалдыққандай болып көрсетті, сондықтан сарайға шақырылғанда бармады. Цзянь Шуоның Лю Сяны император ету жоспары сәтсіз аяқталды, нәтижесінде он үш жасар Лю Бянь таққа отырып, тарихта Император Шао ретінде танылды. Императрица Хе, императордың анасы болғандықтан, император жесіріне айналып, ұлымен бірге императорлық сот отырыстарына қатысты. Император Шао әлі жас болғандықтан, бас генерал Хе Цзинь және Ұлы ұстаз Юань Вэй (袁隗) оның регенттері болды. 189 жылдың жазында Цзянь Шуо Хе Цзинь мен оның қол астындағыларының өзін жоюды жоспарлап отырғанын білген соң, евнухтарын Хе Цзиньді өлтіру жоспарына қосылуға көндіруге тырысты. Алайда, император жесіріне жақын евнух Гуо Шенг (郭勝) оларды Цзянь Шуоның идеясын қабылдамауға көндірді. Соңынан Хе Цзинь Цзянь Шуоны тұтқындатып, өлім жазасын берді, содан кейін Цзяньнің басқаруында болған әскери бөлімдерді өзіне қаратуға алды. 189 жылдың күзінде Юань Шао Хе Цзиньге евнухтардың тобын жоюды және билікті нығайтуды ұсынды. Император жесірі бұл идеяны бірден қабылдамады, себебі ол ер адамдармен үнемі қарым-қатынаста болуы керек еді, бұл оған ұятты және арсыздық деп ойынды. Император жесірі Хе анасы (Уян ханым) және Хе Миао (何苗) евнухтар оларды қорғау үшін пара бергендіктен, Хе Цзиньнің жоспарына қарсы шығып, евнухтарға көп қарыз екендерін айтты. (Император жесірі Император Линнің әйелі болды, өйткені евнухтар оған көмектесті.) Содан кейін Хе Цзинь Юань Шаоның басқа ұсынысын қабылдады: ол бірнеше провинциялық әскери шенеуніктерге немесе соғыс басшыларына (Донг Чжуо, Ван Куан, Цзяо Мао және Дин Юань) әскерлерін императорлық астана Луоянға жақын жерге алып келіп, евнухтарды өлімге кесуді ашық талап етуді тапсырды – бұл император жесірін евнухтарға қарсы шаралар қабылдауға мәжбүрлеу мақсатында болды. Император жесірі бастапқыда евнухтарға зиян келтіруден бас тартты, бірақ Донг Чжуоның күштері Луоянға жақындағанда, ол евнухтарды сарайдан шығып, өздерінің маркиздіктеріне оралуға бұйрық берді. (Көптеген евнухтарды Император Лин маркиз етіп тағайындаған.) Император жесірі Хедің кіші қарындасы евнухтар басшысы Чжан Ранның асырап алған ұлына үйленді. Чжан Ранг одан көмектесуді өтінді, сондықтан ол анасына (Уян ханымға) хабарлап, ол өз кезегінде император жесірімен сөйлесті. Император жесірі ойланып, евнухтарды сарайға қайта шақырды. 189 жылдың тамыз айының соңында немесе қыркүйек айында евнухтар Хе Цзиньді өлтіру жоспарын жасады. Олар император жесірінің атынан жалған бұйрық шығарды, Хе Цзиньді сарайға келіп кездесуге шақырды. Хе Цзинь тұтқынға түсіп, евнухтардың қолынан қаза тапты, олар оны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Хе Цзиньнің қазасынан кейін оның қол астындағылары Ву Куанг (吳匡) және Чжан Чжан (張璋), Юань Шао, Юань Шу және басқалармен бірге әскерлерін сарайға шабуыл жасап, евнухтарды өш алу үшін өлтірді. Олар евнухқа ұқсаған кез келген адамды алаламай өлтірді; кейбір жігіттер, беттерінде сақал болмағандықтан, өздері евнух емес екенін дәлелдеу үшін сарбаздардың алдына шалбарларын түсірді. Шабуыл кезінде евнухтар император жесірі Хе, император Шао және Чэнлиу (Лю Ся) ханзадасын тұтқынға алып, сарайдан қашуға тырысты. Лу Чжи евнух Дуан Гуиді (段珪) ұстап алып, император жесірін одан құтқарды. Евнухтарға жанашырлық танытқан Хе Миаоны Ву Куанг пен Донг Чжуоның інісі Донг Мин (董旻) өлтірді. Шабуылда 2000-нан астам адам қаза тапты. Евнухтар сарайдан алып шыққан император Шао мен Чэнлиу ханзадасы өзен жағасында табылып, Лу Чжи мен Мин Гонг (閔貢) оларды аман-есен қайтарды.
When Emperor Ling became critically ill in 189, he secretly entrusted his eight year old son Liu Xie to close aide and eunuch, Jian Shuo. Upon Emperor Ling's death, Jian Shuo attempted to lure He Jin into a trap in the palace, assassinate him, and then install Liu Xie on the throne. However, Pan Yin (潘隱), a eunuch who was also an acquaintance of He Jin, warned the General in Chief of Jian Shuo's plot. He Jin returned to his military camp and pretended to be sick, so he did not need to respond when summoned to enter the palace. Jian Shuo's plan to make Liu Xie emperor failed, so a 13 year old Liu Bian was enthroned and became historically known as Emperor Shao. Empress He, as the emperor's mother, became empress dowager and attended imperial court sessions alongside her son. As Emperor Shao was still young, General in Chief He Jin and Grand Tutor Yuan Wei (袁隗) served as his regents. In the summer of 189, after Jian Shuo learnt that He Jin and his subordinates were plotting to eliminate him, he tried to persuade his fellow eunuchs to join him in his plan to assassinate He Jin. However, they were persuaded by Guo Sheng (郭勝), a eunuch close to Empress Dowager He, to reject Jian Shuo's idea. He Jin subsequently had Jian Shuo arrested and executed, and then took control of the military units previously under Jian's command. In the autumn of 189, Yuan Shao suggested to He Jin to eliminate the eunuch faction and consolidate power. Empress Dowager He immediately rejected the idea because it required her to interact with men on a regular basis, which she found offensive and immodest. Empress Dowager He's mother (the Lady of Wuyang) and He Miao (何苗) had been bribed by the eunuchs to protect them, so they also strongly opposed He Jin's plan, saying that they owed much to the eunuchs. (Empress Dowager He became Emperor Ling's consort because the eunuchs helped her.) He Jin then heeded an alternative suggestion from Yuan Shao: he secretly instructed a few provincial military officials or warlords (Dong Zhuo, Wang Kuang, Qiao Mao and Ding Yuan) to lead their troops to the vicinity of Luoyang, the imperial capital, and openly demand that the eunuchs be executed – in the hope of pressuring Empress Dowager He to take action against the eunuchs. Empress Dowager He initially refused to harm the eunuchs, but as Dong Zhuo's forces approached Luoyang, she ordered the eunuchs to leave the palace and return to their marquisates. (Many of the eunuchs were made marquises by Emperor Ling.) Empress Dowager He's younger sister married the adopted son of Zhang Rang, the eunuch leader. Zhang Rang pleaded with her to help him, so she informed her mother (the Lady of Wuyang), who in turn spoke to Empress Dowager He. The empress dowager relented and summoned the eunuchs back to the palace. Around late August or September 189, the eunuchs hatched a plot to assassinate He Jin. They issued a fake imperial order in Empress Dowager He's name, instructing He Jin to enter the palace to meet her. He Jin fell into an ambush and died at the hands of the eunuchs, who declared him guilty of treason. After He Jin's death, his subordinates Wu Kuang (吳匡) and Zhang Zhang (張璋), along with Yuan Shao, Yuan Shu and others, led their troops to storm the palace and kill the eunuchs in revenge. They indiscriminately slaughtered anyone who looked like a eunuch; some young men who had no facial hair, in desperation, dropped their pants in front of the soldiers to prove that they were not eunuchs. During the attack, the eunuchs took Empress Dowager He, Emperor Shao and the Prince of Chenliu (Liu Xie) hostage and tried to flee from the palace. Lu Zhi intercepted the eunuch Duan Gui (段珪) and saved the empress dowager from him. He Miao, who was sympathetic towards the eunuchs, was killed by Wu Kuang and Dong Zhuo's younger brother Dong Min (董旻). Over 2,000 people died in the attack. Emperor Shao and the Prince of Chenliu, who were taken out of the palace by the eunuchs during the chaos, were eventually found near the riverbank and saved by Lu Zhi and Min Gong (閔貢), who brought them back safely.
Өлім
Соғыс әміршісі Донг Чжуо өз күштерін империяның астанасы Луоянға бастап келді, билік бослығын пайдаланып, Хан орталық үкіметін басып алды. 189 жылдың 28 қыркүйегінде ол император Шаоны (Хоннон ханзадасы) тақтан түсіріп, оның орнына Лю Сяны (Чэнлиу ханзадасы), тарихта император Сянь деп белгілі болғанды, тағайындады. Жылап отырған жесір император Хе өз ұлының тақтан күшпен алынып кететінін көріп, ал шенеуніктер Донг Чжуоға қарсы шығудан қорқып, ештеңе айтуға батыл болмады. Донг Чжуо кейін жесір император Хені Йонъань сарайына (永安宮) көшіріп, оны умен өлтірді. Ол сондай-ақ жесір императордың анасы, Уян ханшайымын (舞陽君) да өлтірді. Содан кейін Донг Чжуо император Сяньды 189 жылдың 29 қазанында Луоянның Фэнчан ауылында (奉常亭) өткен жесір императордың жерлеу рәсіміне қатысуға мәжбүр етті. Жерлеуге келген шенеуніктер қарапайым киімдерде болды, бірақ тиісті аза киімдері жоқ еді; жалпы алғанда, рәсім жесір император мәртебесіне лайық болмады. Ол Вэньчжоу мазарында (文昭陵) император Лингпен бірге император ретінде, жесір император емес, жерленді және қайтысынан кейін "Лингси императрицасы" (靈思皇后) деп атанып құрметтелді.
The warlord Dong Zhuo ultimately led his forces into Luoyang, the imperial capital, and took advantage of the power vacuum to seize control of the Han central government. In 28 September 189, he deposed Emperor Shao (who was demoted to "Prince of Hongnong") and replaced him with Liu Xie (the Prince of Chenliu), who is historically known as Emperor Xian. A tearful Empress Dowager He watched as her son was forcefully pulled away from his throne, while the officials watched and did not dare to say anything for fear of antagonising Dong Zhuo. Dong Zhuo subsequently relocated Empress Dowager He to Yong'an Palace (永安宮) and had her poisoned to death there. He also killed the empress dowager's mother, the Lady of Wuyang (舞陽君). Dong Zhuo then forced Emperor Xian to attend the empress dowager's funeral on 29 October 189 at Fengchang Village (奉常亭), a district of Luoyang. The officials who attended the funeral were dressed in plain colours but not proper mourning attire; the entire ceremony did not befit her status as an empress dowager. She was buried in the Wenzhao Mausoleum (文昭陵) with Emperor Ling as an empress instead of empress dowager, and posthumously honoured as "Empress Lingsi" (靈思皇后).