Кіріспе

Багам аралдарындағы аралдар тобы Багам аралдарының солтүстігінде, Флорида штатының Майами қаласынан шығысқа қарай 193 миль (167,7 теңіз милясы немесе 310,6 км) жерде орналасқан Абако аралдары. Басты аралдар – Ұлы Абако және Кіші Абако, ол Ұлы Абаконың солтүстік ұшының батысында жатыр. Бірнеше кіші кедергі аралдары бар, олардың ең солтүстігі Уокерс-Кей және оның ілесіндегі Гранд-Кей аралы. Оңтүстісте Испан Кей және Грин Тортл Кей аралдары орналасқан, сондай-ақ Нью-Плимут поселкесі, Ұлы Гуана Кей, жеке Шотландия Кей, Ман О Уор Кей және Хоуп Таун поселкесі бар Элбоу Кей аралдары да бар. Ең оңтүстікке қарай Тиллу Кей және Лабберс Квотерс жатыр. Абаконың батыс жағалауында Горда Кей де бар, қазір ол Диснейге тиесілі және «Каставей Кей» деп аталған круиздік кемелер тоқтайтын арал. Жақын маңда Мур аралы да орналасқан. Ұлы Абако аралында Абаконың сауда орталығы және Багам аралдарының үшінші ірі қаласы – Марш Харбор, сонымен қатар Трезер Кей курорттық аймағы бар. Екеуінде де әуежайлар бар. Солтүстікте Куперс Таун және Фокс Таун, оңтүстікте Чероки және Сэнди Пойнт сияқты бірнеше маңызды материктік елді мекендер бар. Әкімшілік жағынан Абако аралдары Багамның 31 жергілікті басқару ауданының жетісін құрайды: Гранд Кей, Солтүстік Абако, Грин Тортл Кей, Орталық Абако, Оңтүстік Абако, Мур аралы және Хоуп Таун.

География

Абако аралдары әктас пен кейбір биіктіктері бар жерлерден тұрады және Атлантика мұхитымен беткей жағынан әлемдегі үшінші үлкен барьерлік рифпен қорғалған. Аралдар негізінен таяз сулы мангр батпақтарынан және ақ құмды жағажайлардан құралған. Көптеген аралдарда адам тұрмайды. Абако аралдары мен оларға қатысты аралдар Сыртқы аралдар, Отбасы аралдары және Достық аралдар деп аталады. Аралдардың алғашқы еуропалық қоныс салушылары 1783 жылы американдық революциядан қашқан лоялистер болды, осыған ұқсас жағдай Мысық аралында да болды. Бұл алғашқы лоялистер кемелердің құлауынан нәрселерді құтқару, кішкентай ағаш қайықтар жасау және қарапайым шаруашылықпен айналысып, қарапайым өмір сүрді.

Колумбқа дейінгі және испан дәуірі

Абако аралдарында алғашқы болып лукайялықтар қоныстанды. Олар сол кезде Кариб теңізіндегі көптеген аралдарда тұрған таино тайпасының бір бөлімі еді. Лукайялықтар – Кристофер Колумб кездескен Америка құрлығының алғашқы тұрғындары. Испандықтар Колумб келгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң лукайялықтарды құл ретінде ұстай бастады және 1520 жылға дейін олардың барлығы Багам аралдарынан көшіріліп жіберілді. Лукайялықтардың қырылуынан кейін, Багам аралдарында шамамен 130 жыл бойы тұрақты елді мекендер болған жоқ. Колумб аралдарды ашқаннан кейін Испания Багам аралдарын өзіне қаратып алды, бірақ оларға көп мән бермеді. 1499–1500 жылдары итальяндық саяхатшы Америго Веспуччи Багам аралдарын төрт ай бойы зерттеді. Хуан де ла Косаның 1500 жылы жарық көрген Жаңа әлемнің алғашқы картасында Абако аралдары Хабакоа деген атпен белгіленген. 1511 жылы жарық көрген «De Orbe Novo» кітабының бірінші басылымындағы Питер Мартирдің картасында Багам аралдары көрсетілген, бірақ олардың есімдері айтылмаған. Испан саяхатшысы Хуан Понсе де Леон 1513 жылы Абакоға қонды. 1523 жылғы Турин картасында Абако аралдары қазіргі Юкайоник деген атпен нақты көрсетілген. Багам аралдарының алғашқы ағылшын карталары жасалғанға дейін Турин картасы аймақтың ең дәл картасы болып саналды. Джон Уайттың 1590 жылғы және Томас Худтың 1592 жылғы карталарында, сондай-ақ 1630 жылы голландтық де Лает жасаған картада да аралдар бейнеленген. Осы кезде Кариб теңізіндегі испан империясының назары Гаванаға ауысқан еді. Испания халқы азайып қалған Багам аралдарын тиімсіз және кеме жүргізуге қауіпті деп есептеді; 1593 жылы 17 кемеден тұратын испан флоты Абако жанында сүңгіп кетті. Сонымен қатар, ағылшын және француз қаракшылары мен бостандық сүйгіштер Кубаның солтүстігінде испан кемелеріне шабуыл жасауды бастады. 1561 жылғы испан жарлығында сауда кемелеріне күзетсіз Багам аралдарына кіруге тыйым салынды. Багам аралдарының меншігі 150 жыл бойы Испания мен Ұлыбритания арасында ауысып отырды. 1783 жылы Ұлыбританиямен келісімге қол жеткізілді. Ұлыбритания Испанияға Шығыс Флориданы берді, ал орнына Багам аралдарын алды.

Британ отаршылдық дәуірі

1783 жылы Нью-Йорктегі "Royal Gazette" газетінде Абаконы қоныстандыруға көмектесуге ниет білдіргендерге шақыру жарияланды. 1783 жылдың тамызында Нью-Йорктен 1500-ге жуық лоялист Абакоға көшіп келді. Лоялистер қазіргі Treasure Cay маңындағы Marsh Harbour-дан солтүстікке қарай шамамен алты лигадай жердегі кішкентай құмды жағалауға қоныстанды. Олар Карлтон қаласын жоспарлап, оған сэр Гай Карлтонның есімімен атау берді. Азық-түлік бөлісі және қолда бар ресурстар туралы қате ақпараттар осы қоныс аударушылардың бір бөлігін Marsh Harbour маңында Максвелл деп аталған қарсы қала құруға итермеледі. Наразы қоныс аударушылар мен жауапты шенеуніктер арасындағы қақтығыс аралдардағы тұрмыстың қалыпты бір бөлігіне айналды. 1785 жылы қоныс аударушылар теңіз аралды мақта екті, және 1786 және 1787 жылдары мол өнім алғанмен, 1788 жылғы өнім құрттардан зардап шекті.

Абако және "Нассау" құлдар көтерілісі

Америка Құрама Штаттарының екі құл кемесі – «Энкомиум» мен «Комет» – 1830 және 1834 жылдың желтоқсанында Абако жағалауында сүңгіп кетті. Нассау кеден қызметкерлері экипаж наразылығына қарамастан, «Комет» кемесінен 165 құлды, ал «Энкомиум» кемесінен 48 құлды тәркіледі және оларды босатып жіберді. 1855 жылы Ұлыбритания мен АҚШ үкіметтері арасында осыған байланысты өтемақы төленді. 1840 жылы Абакода тағы бір құл кемесі – «Гермоса» сүңгіп кетті. Кемедегі құлдар багамдықтар тарапынан бір жақты тәртіппен азат етілді. Бұл оқиғалар Мэдисон Вашингтон басқарған кейінгі көтеріліске ықпал етті.

1970-жылдардың басында

1971 жылдың маусым айында Багам аралдарының премьер-министрі Линден Пиндлинг өз үкіметінің Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанын жариялады. Абакода британдық үкімділікті сақтап қалу үшін Ұлы Абако кеңесі құрылды. 1971 жылдың шілдесінде Ұлы Абако кеңесі британдық юрисдикциядағы "толыққанды дербес және өзін-өзі қамтамасыз ететін" аумаққа айналдыру туралы өтінішпен патшайымға жүгінді. 1973 жылдың 22 мамырында бұл түзету мақұлданды, бірақ Парламенттің Төменгі палатасында және Багам аралдарының тәуелсіздігі туралы жарлықта жеңіліске ұшырады. Үш аптадан кейін Лордтар палатасында Абакоға қатысты ұқсас ұсыныс қабылданбады. Эрингтон Уоткинс Багам Ассамблеясында Абакода БҰҰ бақылауымен референдум өткізуді талап ететін резолюцияны қабылдауға жасаған соңғы әрекеті 1973 жылдың маусым айында сәтсіз аяқталды, және Багам аралдары 1973 жылдың 10 шілдесінде тәуелсіздік алды.

Абако тәуелсіздік қозғалысы және одан кейінгі

1973 жылдың тамызында Багам аралдары тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай Абако Тәуелсіздік қозғалысы саяси партия ретінде құрылды. Оның жарияланған мақсаты – Багам аралдары құрамында Абаконың өзін-өзі анықтау құқығын қамтамасыз ету еді. Чак Холл мен Берт Уильямс бұл қозғалысты (AIM) құрды. 1977 жылғы жалпы сайлаудағы Прогрессивті Либералды партияның жеңісі деректеп, қозғалыстың тоқтатылуын білдірді.

Дориан дауылы

2019 жылдың 1 қыркүйегінде Дориан дауылы 16:40 UTC шамасында Абако аралдарындағы Элбоу-Кей аралына соқты. Аралдардағы ауқымды зақымдар туралы хабарлар бар, олар "апатты зақым" және "шынайы тозақ" деп сипатталды. Дориан дауылы Абако аралдарындағы зақымның 87 пайызын тудырды. Аралдағы үйлердің 75 пайызы зақымдалған немесе қираған. Багам аралдарында Дориан дауылының салдарынан келтірілген жалпы шығын 3,4 миллиард долларды құрады. 2019 жылдың 18 қазанына дейін Дориан дауылынан 67 адам қаза тапты, ал 282 адам әлі де із-түзсіз жоғалып кетті. Тағы 29 472 адамның үйлері мен мүлкі де зақым көрді. Дориан дауылы Гранд-Багама және Абако аралдарында, сондай-ақ Нью-Провиденс аралында да қиратушылық салдарға алып келді. 3,4 миллиард долларлық зақым, шығын және қосымша шығындар келесідей бөлінді: 72 процент зақым, 21 процент шығын және 7 процент қосымша шығындар, ал жеке сектор жалпы шығынның шамамен 90 пайызын өз мойнына алды. Абако шығынның 87 пайызына және зақымның 76 пайызына жауапты болды.

Демография

Аралдардың жалпы халқы 2010 жылы шамамен 17 224 адамды құрады, ал бас қаласы және ірі елді мекені – Марш-Харбор. Марш-Харбордан басқа, Ұлы Абакода мынадай бірнеше елді мекендер бар: Чероки Саунд, Куперс Таун, Кроссинг Рок, Грин Тортл Кей, Хоуп Таун, Литтл Харбор, Рокки Пойнт, Сэнди Пойнт, Спринг Сити, Трезер Кей, Уилсон Сити және Виндинг Бей. Ұлы Абаконы айналасында көптеген кіші аралдар бар, олар "кей" деп аталады және аралдарға саяхаттайтын туристердің арасында танымал. Ең белгілі кейлерге Каставей Кей (бұрынғы Горда Кей), Элбоу Кей, Гранд Кейс, Грена Кей, Грин Тортл Кей, Ман О Уар Кей, Мур аралы, Тилло Кей және Уокерс Кей жатады.

Жасы (2010 жылғы халық санауы)
Саны Пайыздық үлесі
Қара терілі 14 080 81,75%
Ақ терілі 2 370 13,76%
Қара және ақ терілі 384 2,23%
Қара және басқа 97 0,56%
Ақ және басқа 90 0,52%
Шығыс үнділік 25 0,15%
Азиялық 24 0,14%
Басқа ұлттар 60 0,35%

Көлік

Марш Харбор әуежайы (MHH) және Трезер Кей әуежайы (TCB) Абакос аралдарының қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, ал барлық Абакос саяхаттары Флорида немесе Атланта арқылы жалғасады немесе басталады. Басты аралда көліктер мен қайықтарды жалдауға болады. Кейбір шағын аралдарда гольф-карттар мен қайықтар негізгі көлік құралы болып табылады, сонымен қатар велосипедтер мен скутерлер де қолданылады. 2001 жылдың 25 тамызында Марш Харбор әуежайында болған ұшақ апатында тоғыз жолаушы қаза тапты, олардың арасында R&B әншісі Алия да болды. Шағын аралдарға пароммен жетуге болады. Оңтүстік шағын аралдарға Марш Харбордан пароммен жетуге болады, ал тағы бір паром Трезер Кей паромдық терминалынан, Марш Харбордан шамамен жарты сағаттық жерде орналасқан, жүзеді. Сонымен қатар, демалыс күндері Ұлы Абаконың оңтүстік жағындағы Нассау мен Сэнди Пойнт арасында да паром қызметі бар.

Санди Пойнт

Сэнди Пойнт – Багамадағы Абаконың оңтүстік-батыс ұшындағы шағын елді мекен. Онда "Сэнди Пойнт әуежайы" орналасқан, ол әзірге ешқандай тұрақты рейстік тасымалдаушыға қызмет көрсеткен жоқ, сондай-ақ жаңа полиция бөлімшесі де бар. Сэнди Пойнтта бірнеше дүкен, бірнеше шіркеу және сүйек балығын ұстауға арналған бірнеше орын бар. Жыл сайынғы "Отанға қайта оралу және Конх фестивалі" Багамдық Еңбек күніне, маусымның бірінші жұмасында өткізіледі. 1990 жылдары Уолт Дисней компаниясы Горда Кейді сатып алып, оны "Төбелес аралы" деп атады және оны "Күндегі арал" круиздік кемесінің бағытына қосты. Көптеген Дисней қызметкерлері Сэнди Пойнтта тұрады. Жағалаудан туристерге кіруге рұқсат жоқ. Сонымен қатар, жағалаудан сәл солтүстікке қарай Мур аралы орналасқан. Онда "Қиын келісім" және "Байт" деген екі елді мекен бар. Маяк орналасқан "Қабырғадағы тесік" жақын жерде көрінеді, бірақ ол жеке саяхатқа лайық және Марш-Харбордан келгендер үшін тек 4 дөңгелекті көлікпен ғана баруға болады.

Экономика

Абако аралдары кеме жасаумен көптен бері танымал. Олардың басты экспорт тауарлары – ағаш, жемістер және інжу қабықтары. Кариб теңізінің омартасы (Caribbean spiny lobster) АҚШ-қа экспортталады. Кагаздық ағаш Флоридадағы өңдеу орнына жіберіледі. Туризм экономиканың маңызды бір бөлігін құрайды.

Қоршаған орта

Абако аралдарында маңызды табиғи аймақтар бар, әсіресе маңызды коралл рифтері, кедергілі аралдардың құрлықтағы мекендеме орталары және Багамдық қарағайдың (Pinus caribaea var. bahamensis) кең орманды алқаптары, олардың кейбіреулерінде әлі де ежелгі ағаштар кездеседі. Абако аралдарындағы құрылыс кеңейген сайын, жергілікті топтар табиғи ресурстарын сақтау үшін күресе бастады, мысалы, Ұлы Гуана аймағындағы құрылыс жобасы сияқты. Құстардың түрлеріне Куба амазонкасының (Amazona leucocephala bahamensis) Багамдық кіші түрі жатады, ол тек Кубада, Каймандарда, Багам аралдарының оңтүстігінде және Абакода ғана кездеседі. Бұл популяция ерекшелігі – ол ағаштардың ойықтарына емес, әктас ерітінділеріндегі қуыстарға ұялайды. Абако сонымен қатар зақымдалмаған елік мүйіз және бұғы мүйізді маржан құрылымдарымен, сондай-ақ 2015 жылы жойылып кеткен Abaco Barb деген жабайы жылқы тұқымымен де танымал.