Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мурицидтер (Muricidae) – шағыннан іріге дейін өлшемдері әртүрлі, жыртқыш теңіз қабықшаларының, теңіз жұмсақ денелі моллюскаларының ірі және алуан түрлі таксономиялық отбасы, көбінесе мурекс қабықшалары немесе тас қабықшалары деп аталады. 1700-нен астам тірі түрі бар, және Мурицидтер Neogastropoda-ның шамамен 10% құрайды. Сонымен қатар, 1200 қазба түрлері анықталған. Көптеген кіші тұқымдар танылған, бірақ мамандар кіші тұқымдардың бөлінуі және туыстардың анықтамасы туралы пікір келістіре алмайды. Көптеген мурицидтердің ерекше қабықтары бар, оларды қабықтарды жинаушылар мен интерьер дизайнерлері әдемі деп есептейді.
Family of molluscs
Muricidae is a large and varied taxonomic family of small to large predatory sea snails, marine gastropod mollusks, commonly known as murex snails or rock snails. With over 1,700 living species, the Muricidae represent almost 10% of the Neogastropoda. Additionally, 1,200 fossil species have been recognized. Numerous subfamilies are recognized, although experts disagree about the subfamily divisions and the definitions of the genera. Many muricids have unusual shells which are considered attractive by shell collectors and by interior designers.
Қабықтың сипаттамасы
Мұрицид қабықшалары әртүрлі пішінде болады, көбінесе жоғарылатылған шпилі және спиральді қырлары бар күшті өрнектелген мүсіні және жиі осьтік варикстері (әдетте әр айналымда үш немесе одан да көп варикстер) болады, сондай-ақ олар тікендерге, түйіршіктерге немесе пышақ тәрізді өскіндерге ие болуы мүмкін. Бұл тұқымда периостракум жоқ. Апертураның пішіні өзгергіш; ол жұмыртқа тәрізді немесе көбінесе тартылған, жақсы көрінетін алдыңғы сифондық каналмен, ол өте ұзын болуы мүмкін. Қабықшаның сыртқы ернегі көбінесе ішкі жағында тісті болады, кейде оның шетінде тіс тәрізді өскіндері болады. Колумбелла тегіс немесе әлсіз қырлы. Операкулум мүйіз тәрізді және қалыңдығы өзгергіш, ядросы алдыңғы шетке жақын немесе сыртқы шетінің ортасында орналасқан. Көптеген мұрицидтер эпизодтық өседі, яғни олардың қабықшалары секіріспен өседі, біраз уақыт бойы бірдей өлшемде қалады (осы уақыт ішінде варикс дамиды), содан кейін келесі өлшемге тез өседі. Нәтижесінде әр айналымда жоғарыда аталған варикстердің тізбегі пайда болады.
Muricid shells are variably shaped, generally with a raised spire and strong sculpture with spiral ridges and often axial varices (typically three or more varices on each whorl), also frequently bearing spines, tubercles, or blade like processes. Periostracum is absent in this family. The aperture is variable in shape; it may be ovate to more or less contracted, with a well marked anterior siphonal canal that may be very long. The shell's outer lip is often denticulated inside, sometimes with a tooth like process on its margin. The columella is smoothish to weakly ridged. The operculum is corneous and of variable thickness, with the nucleus near the anterior end or at about midlength of the outer margin. Many muricids have episodic growth, which means their shells grow in spurts, remaining the same size for a while (during which time the varix develops) before rapidly growing to the next size stage. The result is the series of above mentioned varices on each whorl.
Өмір салты
Мурицидтердің көпшілігі - ет жейтін, белсенді жыртқыштар, олар басқа жұмсақ денелілермен, екі жақтаулы моллюскалармен және қарапайым домалақтармен қоректенеді. Жәбірдің жұмсақ тіндеріне қол жеткізу әдетте, қабықшаны тесіп өту арқылы жүзеге асырылады, бұл үшін жұмсақ секреция және радуланың сыпыру қызметі қолданылады. Ет жеушілігіне байланысты, кейбір түрлер зиянкестер саналады, себебі олар екі жақтаулы моллюскалардың табиғи орталарына да, шаруашылыққа пайдаланылатын екі жақтаулы моллюскалардың өсірілетін аймақтарына да елеулі зиян келтіруі мүмкін. Мурицидтер жұмыртқаларын қорғаныш мүйіз тәрізді капсулаларға салады, олардың пішіні мен мөлшері түрлеріне қарай өзгеріп отырады. Осы капсулалардан қозғалмалы жас организмдер немесе, сирек жағдайларда, планктондық дернәсілдер шығады.
Most species of muricids are carnivorous, active predators that feed on other gastropods, bivalves, and barnacles. The access to the soft parts of the prey is typically obtained by boring a hole through the shell by means of a softening secretion and the scraping action of the radula. Because of their carnivory, some species may be considered pests because they can cause considerable destruction both in exploited natural beds of bivalves, and in farmed areas of commercial bivalves. Muricids lay eggs in protective, corneous capsules, the size and shape of which vary by species. From these capsules the crawling juveniles, or more rarely planktonic larvae, hatch.
Тарихи құндылығы
Жерорта теңізі аймағындағы ертедегі халықтар, мүмкін финикиялықтар бірінші болып, осы тұқымдас өсімдіктерден қымбат, жарқын және тұрақты бояу – тир жасылғылт түсін, императорлық немесе патшалық түсті алу үшін жинаған.
Members of the family were harvested by early Mediterranean peoples, with the Phoenicians possibly the first to do so, to extract an expensive, vivid, stable dye known as Tyrian purple, imperial purple, or royal purple.
Қалдықтардың деректері
Мурицидтер тұқымдасы алғаш рет креда кезеңінің аптиан қабатындағы қазба жәндіктерінің арасында кездеседі.
The family Muricidae first appears in the fossil record during the Aptian age of the Cretaceous period.