Гарпет өзені: Теннесси штатының табиғаты мен тарихы

Кіріспе

Теннесси штатындағы өзен, АҚШ.

185 шақырым (115 миль) ұзындығы бар Харпет өзені – АҚШ-тың солтүстік-орталық Теннесси штатының ірі өзендерінің бірі және Камберленд өзенінің маңызды саласы. Камберленд және Огайо өзендері арқылы ол Миссисипи өзенінің су алабының бір бөлігі болып табылады. Харпет өзенінің төменгі ағысы Теннесси штатының «көрікті өзендер» заңы бойынша «көрікті өзен» деп жарияланған.

Курс

Харпет өзені Теннесси штатының Резерфорд округінің ең батыс бөлігінде, Уильямсон округінің шығысындағы Колледж Гроув қауымының шығысында басталады. Өзеннің жоғарғы ағысы Киркленд қауымының жанында орналасқан қорғасын қорыту зауытының қызметінен белгілі бір дәрежеде ластанған. Бұл зауыт 1950 жылдан 1990 жылға дейін пайдаланылған автомобиль аккумуляторларын қайта өңдеген. Ағын негізінен батысқа қарай Уильямсон округінің орталығы Франклин қаласына және Нэшвилл маңына құяды. Харпет өзені – аймақтың ауыз сумен қамтамасыз етілуінің көзі. Франклинде өзен ағысы солтүстік-батысқа бұрылады; Франклиннің солтүстік-батысына қарай бірнеше шақырым жерде Харпет өзенінің негізгі салаларының бірі – Батыс Харпет өзені орналасқан, ол Уильямсон округінің оңтүстік бөлігін сумен жабдықтайды. Осы жерге жақын "Сулар кездесуі" деп аталатын соғыстан бұрынғы плантация үйі орналасқан. Бұл аймақтағы өзен Natchez Trace (қазіргі Parkway емес, бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан) жанынан өтеді. Өзен Дэвидсон округіне өтіп, тағы бір маңызды саласы – Кіші Харпет өзенінің суларын қабылдайды. Ағын Нэшвиллдің Беллвью қаласына жақын орналасқан және одан кейін көп ұзамай Читам округіне құяды. Читам округіндегі өзен ағысы өте иректелген. Читам округіне бірнеше шақырым кіргеннен кейін, оған тағы бір ірі саласы қосылады – Оңтүстік Харпет, ол Дэвидсон округінің оңтүстік-батыс бөлігін, Читам округінің оңтүстік-шығысын және солтүстік-батыс Уильямсон округінің шағын бөлігін сумен жабдықтайды. Читам округінде 19 ғасырдың басындағы еңбектің керемет инженерлік жетістігі бар. Темір өндіруші Монтгомери Белл "Харпеттің тар жері" маңында темір зауытын салған. Беллдің жұмысшылары 11 шақырымдық аттың тұмсығынан 180 метрлік қатты тастан туннель қазып алды. Олар қара ұнтақты жарылту әдістерін қолданып, зауытты қуаттандыру үшін ауытқу туннелін салған, оны Белл анасының қыздық атынан "Паттисон Фордж" (көбінесе қате жазылатын "Паттерсон") деп атаған. Белл өзінің зауытына қатты риза болғандықтан, ол басқа да жұмыстарының бір бөлігін қысқартып, осы жерге жақын үй салған. Бүгінде оның ауытқу туннелі мен кейбір шлактары ғана оның зауытынан қалған. Монтгомери Белл туннелі – тарихи құрылыс инженерлік ескерткіші. Сондай-ақ "Харпеттің тар жерінде" 950 жылдан бастап салынған және 15 ғасырға дейін пайдаланылған күрделі топырақ құрылыстарымен белгілі тарихқа дейінгі Моунт Боттом деген орын бар. Бұл аймақта жергілікті американдық Миссисиппи мәдениетінің бірнеше салтанатты және жерлеу топырақ төбелері орналасқан, олар Еуропалықтармен кездесуге дейін белгілі болған аймақтың тарихи тайпаларынан бұрын болған. Беллдің ауытқу туннелі мен жақын маңдағы тік жартастар қазір Харпет өзенінің төменгі бөлігіндегі бірнеше табиғи, тарихи және археологиялық орындарды байланыстыратын сызықтық Харпет өзені мемлекеттік паркінің бөлігі болып табылады. Осы тарихи орыннан ағыс негізінен солтүстікке қарай бағады, бірақ әлі де өте иректелген. Харпет жақын арада Диксон мен Читам округтері арасындағы шекараны құрайды. Ауызға бірнеше шақырым жоғарыда "Үш арал" деп аталатын жерлер бар; АҚШ Армиясының Инженерлер корпусы бірнеше рет осы жерге жақын бөгет салуды ұсынды және алдын ала зерттеулер жүргізді. Бұл жобаның тиімділігі мен шығындары арасындағы қатынас қолайлы болмағандықтан, ол ешқашан іске асырылмады. Харпеттің төменгі бөлігі каноэшілер арасында өте танымал, ол каноэ жабдықтарын және осыған байланысты бизнесті қолдайды. Харпет өзенінің Камберлендке құйылуы Читам округінің орталығы Ашленд қаласының жанында орналасқан. Ауызға жақын 49-шы мемлекеттік трассада Монтгомери Беллдің құрметіне аталған көпір орналасқан. Ауыз Камберлендтің Харпет аралынан төмен орналасқан және Корпустың Читам бөгетінің арғы суларымен біршама су астында. Франклин қаласындағы төменгі бөгет алынып тасталғаннан кейін, Харпет Теннесси штатындағы ең ұзын бөгетсіз өзен болып табылады (ең ұзыны – Буффало).

The Harpeth rises in the westernmost part of Rutherford County, Tennessee, just to the east of the community of College Grove in eastern Williamson County. The upper portion of the river has been contaminated to some extent by the operation of a lead smelting plant located near the Kirkland community that recycled used automobile batteries from the 1950s until the 1990s. The stream flows generally westerly into Franklin, the county seat of Williamson County and suburb of Nashville. The Harpeth is the source of the area's drinking water supply. At Franklin, the course of the river turns more northwesterly; a few miles northwest of Franklin is the mouth of one of the Harpeth's main tributaries, the West Harpeth, which drains much of the southern portion of Williamson County. Near this site is an antebellum plantation house called "Meeting of the Waters". The river in this area flows quite near the Natchez Trace (the original road of that name, not the modern Parkway named for it, which is several miles distant). The river shortly crosses into Davidson County and receives the flow of the Little Harpeth River, another important tributary. The stream flows near the unincorporated Nashville suburb of Bellevue and shortly after this flows into Cheatham County. The course of the river in Cheatham County is very meandering. A few miles into Cheatham County, it is joined by another major tributary, the South Harpeth, which drains some of the southwestern portion of Davidson County, southeastern Cheatham County, and a small portion of northwesternmost Williamson County. In Cheatham County is a remarkable civil engineering feat of the early 19th century. Ironmaster Montgomery Bell built an iron mill near the "Narrows of the Harpeth". At a 7 mile (11 km) horseshoe bend, Bell's workers cut a tunnel through approximately 200 yards (180 m) of solid rock. They used black powder blasting techniques to build a diversion tunnel to power the mill, which Bell called "Pattison Forge" (often spelled, incorrectly, "Patterson") after his mother's maiden name. Bell was so pleased with his mill that he curtailed some of his other area operations and built a home near the site. Today, the diversion tunnel and some "slag" are about all that remain of his mill operation. The Montgomery Bell Tunnel is a Historic Civil Engineering Landmark. Also at the "Narrows of the Harpeth" is a prehistoric site known as Mound Bottom, noted for the complex earthwork constructions built from 950 and occupied into the 15th century. This area has several ceremonial and burial earthwork mounds of the Native American Mississippian culture, which preceded those historic tribes of the area known to European encounter. Bell's diversion tunnel and the sheer bluffs nearby are now part of the Narrows of the Harpeth section of Harpeth River State Park, a linear park connecting several natural, historic, and archaeological sites along the lower Harpeth. From this historic site, the flow becomes generally more northerly, but still greatly meandering. The Harpeth soon forms the line between Dickson and Cheatham counties for the last part of its course. A few miles above the mouth are what are known as the Three Islands; the U. S. Army Corps of Engineers proposed siting a dam near this location on several occasions and did some preliminary study. It was not supported by a favorable cost benefit ratio and the project was never built. The lower portion of the Harpeth is very popular with canoeists, supporting canoe outfitting and related businesses. The mouth of the Harpeth into the Cumberland is near Ashland City, the Cheatham County seat. Near the mouth is a bridge on State Route 49 named in Montgomery Bell's honor. The mouth is just below the Cumberland's Harpeth Island, and is somewhat submerged by the backwaters of the Corps' Cheatham Dam. After the removal of the lowhead dam in the city of Franklin, the Harpeth is Tennessee's second longest unimpounded stream (the longest being the Buffalo).

Атауы

"Харпет" атауының шығу тегі даулы. Өзенге 1797 жылы аймақта болған "Үлкен Харп" және "Кіші Харп" атымен танымал Харп ағайындылары – Американың алғашқы серийлі кісі өлтірушілерінің есімі берілген деген пікір жиі кездеседі. Бұл дұрыс емес, себебі атау 1784 жылғы карталар мен құжаттарда олардың аты шықпастан бұрын-ақ қолданылған. 18 ғасырдың соңында Лондонда жарық көрген бір картада бұл су айдыны "Fairpath" деп көрсетілген; атаудың американдық жергілікті халықтан шыққандығы немесе ағылшын тіліндегі жиі кездесетін "Харпер" есімінің бұрмалануы екендігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Харпет өзенінің атына қатысты тағы бір мүмкін түсіндірмені Эдвард Д. Хикс Теннесси тарихи қоғамының алдында оқыған баяндамасында және 1900 жылы "Американдық тарихи журналда" жариялаған мақаласында ұсынды. Хикс 18 ғасырдағы білімді адамдардың оқыған классикалық әдебиеттің ықпалына тоқталады. Көптеген ағылшын тілді елдерде, соның ішінде Америкада танымал болған бір дерек көзі – Джозеф Аддисонның "Spectator" журналы еді. "Spectator" философия, мораль және классика туралы мақалалар жариялаған. 1714 жылы жарық көрген 584-ші нөмірде Хилпа, Харпат және Шалұмның көне заманғы махаббат оқиғасы баяндалған. Харпат өзеннен өтуге тырысқанда суға батып қайтыс болады. "Ол мерт болғандықтан, өзен осы күнге дейін Харпат деп аталады". Хикс бұл атаудың нақты шығу тегі екенін айтпаса да, оны "әлбетте, орынды" деп бағалап, ұсына алатын ең ықтимал және тапқыр теория деп санайды. 18 ғасырдың басындағы карталар, соның ішінде Мэтью Кэридің 1795 жылғы Теннесси картасы, Джон Рид, Имлайдың американдық топографиясы, Ароусмит және Стокдейлдің карталары қазіргі "Харпет" орфографиясынан өзгеше "Харпат" орфографиясын қолданған. Бірақ Джон Расселдің 1794 жылы Лондонда жарық көрген Оңтүстік-Батыс аумағының картасы бұл ережеден тыс. Ең ерте жазба дерек Джон Липскомбтың күнделігінде кездеседі. Ол 1784 жылдың шілде айында "Харпат" өзенінен айтқан. Сонымен қатар, қазіргі заманғы тарихшы Вирджиния Боуман өзінің Уильямсон округі, Теннесси штатының ертедегі жерлері мен үйлері туралы толық кітабында Хикс теориясын қолдайды. Том Т. Холлдың "Harper Valley PTA" әнінің аты осы су айдынынан алынғаны сөзсіз. Холл әннің аты Беллвьюдегі Дэвидсон округіне қарасты Харпет Вэлли бастауыш мектебінен шыққандығын айтады, бірақ ән сол жердегі оқиғаға негізделмегенін де мойындайды; оған ән атауының дыбысы ұнаған.

The origin of the name "Harpeth" is controversial. It is often claimed that the river was named for America's first known serial killers, the Harpe brothers, known as "Big Harpe" and "Little Harpe" who were in the area in 1797; this is erroneous since the name existed on maps and documents as early as 1784, predating their fame. A late 18th century map, published in London, purportedly shows the steam as the "Fairpath"; there is some dissension about whether the name is of Native American origin or perhaps a corruption of the rather common English name "Harper". Another possible origin for the name of the Harpeth River was presented by Edward D. Hicks in a paper read before the Tennessee Historical Society and published by the “American Historical Magazine” in 1900. Hicks comments upon the influence of classical literature read by learned gentlemen in the 18th century. One source popular among many in the English speaking world, including America, was the “Spectator” published by Joseph Addison. The “Spectator” contained articles on philosophy, morals and the classics. In publication number 584, printed in 1714, is found the antediluvian love story of Hilpa, Harpath and Shalum. Harpath comes to an untimely end drowning in a river as he attempted to cross it. “The river is called to this day from his name, who perished in it, the river Harpath ”. Hicks does not offer the claim that this is the definitive origin of the name however he does say it is “certainly appropriate I submit it as the most probable and ingenious theory I can suggest.”
Early 18th century maps including Matthew Carey's 1795 Map of Tennessee as well as that of John Reid, Imlay's American Topography, Arrowsmith, and Stockdale use the spelling Harpath River which differs from the modern spelling of “Harpeth”. The exception is John Russell's 1794 map of the Southwest Territory published in London circa 1794. The earliest known written reference is found in the diary of John Lipscomb. His July 1784 entry mentions the “Harpath” river. In addition, contemporary historian Virginia Bowman gives credence to Hicks' theory in her comprehensive book on early sites and homes of Williamson County, Tennessee. There is no dispute that the title of the song "Harper Valley PTA" by Tom T. Hall is derived from this stream, indirectly. Hall, long an area resident, says that the song's name derives from Harpeth Valley Elementary School in Davidson County in Bellevue, but he also states that the song was definitely not based on any occurrence there; rather, he simply liked the sound of it.