Кіріспе

Жүректегі биологиялық процесс

Скелеттік бұлшық еттердегі әрекет потенциалынан айырмашылығы, жүректегі әрекет потенциалы жүйке қызметімен бастаылмайды. Оның орнына, ол автоматты түрде әрекет потенциалын тудыру қабілетіне ие, жүрекке серпіліс беруші жасушалар деп аталатын арнайы жасушалар тобынан пайда болады. Денсаулы жүректе бұл жасушалар жүрек серпілісін қалыптастырады және оң жақтағы жүрекшедегі синоатриалдық түйінде орналасқан. Олар минутына шамамен 60–100 әрекет потенциалын жасайды. Әрекет потенциалы жасуша мембранасы бойымен өтеді, нәтижесінде жасуша жиырылады, сондықтан синоатриалдық түйіннің қызметі тыныш күйдегі жүрек соғу жиілігінің минутына шамамен 60–100 соққыға тең болуына себеп болады. Барлық жүрек бұлшықет жасушалары аралық дискілер арқылы электрлік байланыста болады, бұл әрекет потенциалының бір жасушадан екіншісіне өтуіне мүмкіндік береді. Бұл барлық жүрекше жасушаларының, содан кейін барлық қарынша жасушаларының бірге жиырылуын білдіреді. Әрекет потенциалының жылдамдыққа тәуелділігі – жүрек жасушаларының маңызды қасиеті және өзгерістер жүрек аритмиясы және кейде кенеттен өлімге әкелуі мүмкін жүрек ауруларына алып келуі мүмкін. Жүректегі әрекет потенциалының белсенділігін электрокардиограмма (ЭКГ) арқылы тіркеуге болады. Бұл – жоғары және төменгі өрбулердің (P, Q, R, S және T әріптерімен белгіленген) тізбегі, ол жүрекшелер мен қарыншалардағы деполяризацияны (кернеудің артуы) және реполяризацияны (кернеудің төмендеуі) көрсетеді.

Шолу

+ 1-сурет: Жасуша ішінде және жасушадан тыс иондық концентрациялар (ммоль/л) Элемент Ион Жасушадан тыс Жасуша ішіндегі қатынас Натрий Na+ 135 145 10 14:1 Калий K+ 3.5 5.0 155 1:30 Хлорид Cl− 95 110 10 20 4:1 Кальций Ca2+ 2 x 10−4 2 x 104:1 Жасуша ішіндегі Ca2+ мөлшері шамамен 2 мМ құрайды, бірақ оның көп бөлігі жасуша ішіндегі органеллаларға (митохондриялар мен саркоплазмалық тор) байланысты немесе жинақталады. Скелеттік бұлшық еттер сияқты, қарынша жасушаларының тыныш күйдегі мембраналық потенциалы (жасуша электрлік тұрақтанбаған кездегі вольтаж) шамамен -90 милливольт (мВ; 1 мВ = 0,001 В) тең, яғни мембрананың ішкі жағы сыртқы жағына қарағанда теріс. Жасуша тыныш күйде болғанда, оның сыртында негізгі иондар – натрий (Na+) және хлорид (Cl−), ал ішінде – негізінен калий (K+). Әсер ету потенциалы вольтаждың оңға қарай өзгеруімен басталады; бұл деполяризация деп аталады және негізінен Na+ жасушаға ағып кіруіне мүмкіндік беретін натрий каналдарының ашылуына байланысты болады. Кейінгі кешігуден кейін (абсолютті рефрактерлік кезең деп аталады), калий каналдары ашылғанда әсер ету потенциалы аяқталады, бұл K+ жасушадан шығуына мүмкіндік береді және мембраналық потенциалды теріс күйге қайтарады, бұл реполяризация деп аталады. Тағы бір маңызды ион – кальций (Ca2+), ол кальций сақталатын саркоплазмалық торда (СТ) жасушаның ішінде де, жасушаның сыртында да кездеседі. СТ-ден кальцийді босату, кальциймен шақырылған кальций босату процесі арқылы, әсер ету потенциалының плато фазасы үшін маңызды (төмендегі 2-фазаны қараңыз) және жүрек қоздыру-соғу байланысының негізгі қадамы болып табылады. Синоатриалдық түйіндің кардиостимуляторлық жасушалары, өздігінен жүрек әсер ету потенциалын тудыратындар, және оны өткізетін, мысалы, қарынша миоциттері сияқты, кардиостимуляторлық емес жасушалар арасында маңызды физиологиялық айырмашылықтар бар. Иондық каналдардың түрлерінің ерекшеліктері және олардың белсендірілу механизмдері 2-суретте көрсетілгендей, әсер ету потенциалының толқын пішіні конфигурациясындағы айырмашылықтарға әкеледі.

Жүректің автоматтылығы

Жүрек автоматтылығы, сондай-ақ авторитмика деп те аталады, жүректің арнайы өткізгіш бұлшық еттерінің спонтанды жүрек әрекеттік потенциалын өздігінен тудыру қасиеті. Автоматизм қалыпты немесе қалыпсыз болуы мүмкін, кейбір дәрілерді қабылдау сияқты иондық каналдардың уақытша өзгеруінен немесе қалыпсыз автоматтылық жағдайында электротондық ортаның өзгеруінен, мысалы, миокард инфаркті салдарынан туындауы мүмкін.

Фазалары

Жүректің әрекет потенциалын түсінуде қолданылатын стандартты модель – қарынша миоциті. Төменде қарынша миоцитінің әрекет потенциалының бес фазасы сипатталған, сондай-ақ SAN әрекет потенциалымен салыстыру жасалған.

4-кезең

Көпіршік миоцитінде 4-фаза клетка тыныш күйде болғанда, диастола деп аталатын кезеңде пайда болады. Стандартты кардиостимуляторлық емес жасушада бұл фазадағы вольтаж шамамен тұрақты, шамамен -90 мВ құрайды. Бұл фазада мембрана K+ иондарына ең көп өткізгіш, олар жасушаға немесе одан сыртқа, ішкі түзетуші калий арналарының ішінде, "ағып тұратын" арналар арқылы өте алады. Сондықтан, тыныш күйдегі мембраналық потенциал негізінен K+ тепе-теңдік потенциалына тең болады және оны Голдман-Ходжкин-Кац вольтаж теңдеуін қолдану арқылы есептеуге болады. Дегенмен, кардиостимуляторлық жасушалар ешқашан толық тынышталмайды. Бұл жасушаларда 4-фаза сонымен қатар кардиостимуляторлық потенциал деп аталады. Бұл фазада мембраналық потенциал бірте-бірте оңға қарай өзгереді, шамамен -40 мВ (шектік потенциал деп аталады) мәніне жеткенге дейін немесе көрші жасушадан келген басқа бір әрекет потенциалымен деполяризацияланғанға дейін. Кардиостимуляторлық потенциал HCN (гиперполяризацияланғанда белсендірілетін циклдық нуклеотидтерге сезімтал) арналары деп аталатын арналар тобының әрекетінен туындайды деп есептеледі. Бұл арналар өте теріс вольтажда ашылады (яғни, алдыңғы әрекет потенциалының 3-фазасынан кейін; төменде қараңыз) және K+ және Na+ иондарының екеуінің де жасушаға өтуіне мүмкіндік береді. Олардың өте теріс мембраналық потенциалдармен белсендірілуінің ерекше қасиетіне байланысты, HCN арналары арқылы иондардың қозғалысы "күлкілі ток" деп аталады (төменде қараңыз).

0 кезең

Бұл фаза жасуша мембранасындағы кернеудің жылдам, оң өзгерісін (деполяризация) құрайды, бұл өзгеріс қарынша жасушаларында 2 мс-ден кем, ал SAN жасушаларында 10–20 мс-ге созылады. Бұл жасушаға оң зарядтың таза ағынының нәтижесінде болады. Бейімдеуші емес жасушаларда (яғни қарынша жасушаларында) бұл көбінесе Na+ арналарының белсенділігі арқасында пайда болады, бұл Na+ (gNa) мембраналық өткізгіштігін (ағынын) арттырады. Бұл арналар көрші жасушадан аралық байланыстар арқылы келіп жеткен әрекет потенциалымен іске қосылады. Осы кезде жасуша ішіндегі кернеу сәл көтеріледі. Егер бұл көтерілген кернеу шектік потенциалға (шамамен −70 мВ) жетсе, онда Na+ арналары ашылады. Бұл жасушаға натрийдің көп мөлшерде енуіне алып келеді, нәтижесінде кернеу шамамен +50 мВ-қа дейін тез өседі. Әрекет потенциалының толқын формасындағы 0 фазаның еңісі (2-суретті қараңыз) жүрек әрекет потенциалының кернеу өзгеруінің максималды жылдамдығын көрсетеді және dV/dtmax деп аталады. Кардиостимуляторлық жасушаларда (мысалы, синоатриалдық түйін жасушаларында) мембраналық кернеудің артуы негізінен L типті кальций арналарының белсенділігіне байланысты. Бұл арналар да кернеудің артуымен іске қосылады, бірақ бұл жолы ол жүрек соғу потенциалынан (4 фаза) немесе келіп жатқан әрекет потенциалынан туындайды. L типті кальций арналары натрий арналарына қарағанда баяу белсенділенеді, сондықтан кардиостимуляторлық әрекет потенциалының толқын формасындағы деполяризация еңісі, бейімдеуші емес әрекет потенциалының толқын формасындағы деполяризация еңісінен кем тік болады.

1-кезең

Бұл фаза ішкі қақпа (инктивация қақпасы) арқылы Na+ каналдарының жылдам деактивациясымен басталады, бұл натрийдің жасушаға енуін азайтады. Сонымен қатар калий каналдары (Ito1) тез ашылып, жабылады, калий иондарының жасушадан қысқа мерзімге шығуына мүмкіндік береді, мембраналық потенциалды сәл теріс етеді. Бұл әрекет потенциалының толқын формасындағы "кіреңке" деп аталады. Жоғарыда талқыланған иондық сорғылар, мысалы натрий-кальций алмастырғышы және натрий-калий сорғысы, әрекет потенциалына дейінгі тепе-теңдік күйге иондық концентрацияны қайта келтіреді. Бұл жасуша ішіндегі кальцийдің сыртқа сорылуын білдіреді, ол жүрек миоциттерінің жиырылуына жауапты болды. Бұл жоғалған кезде жиырылу тоқтап, жүрек бұлшықтары босаңсады. Синоатриалдық түйіндіде бұл фаза L-типті кальций каналдарының жабылуына және Ca2+ ішкі ағынының, сондай-ақ жылдам кешіктірілген түзетуші калий каналдарының (IKr) ашылуының алдын алуға байланысты.

Жарық өткізбейтін кезең

Жүрек жасушалары екі рефрактерлік кезеңге ие: біріншісі 0 фазаның басынан 3 фазаның ортасына дейін созылады; бұл абсолютті рефрактерлік кезең деп аталады, оның ішінде жасуша басқа әрекет потенциалын тудыра алмайды. Осыдан кейін, 3 фазаның соңына дейін, салыстырмалы рефрактерлік кезең келеді, оның барысында басқа әрекет потенциалын тудыру үшін қалыптыдан күшті тітіркендіргіш қажет. Бұл екі рефрактерлік кезең натрий және калий арналарының күйінің өзгеруіне байланысты туындайды. 0 фаза кезінде жасушаның жылдам деполяризациясы мембраналық потенциалды натрийдің тепе-теңдік потенциалына жақындатады (яғни, натрий жасушаға немесе одан сыртқа тартылмайтын мембраналық потенциал). Мембраналық потенциал оңға қарай өзгерер тұста, натрий арналары жабылып, құлыпталады, бұл "инактивацияланған" күй деп аталады. Осы күйде арналар қоздырғыштың күшіне қарамастан ашылмайды, бұл абсолютті рефрактерлік кезеңге себеп болады. Салыстырмалы рефрактерлік кезең калий иондарының шығуына байланысты, бұл мембраналық потенциалды теріс етеді (яғни гиперполяризациялайды), соның салдарынан натрий арналары қалпына келеді; инактивация қақпасын ашады, бірақ арнаны жабық қалдырады. Кернеуге сезімтал натрий иондық арналарының бір бөлігі қалпына келгендіктен және кернеуге сезімтал калий иондық арналары ашық болғандықтан, егер тітіркендіргіш мембрана тыныш күйдегі әрекет потенциалын тудыратын тітіркендіргіштен күштірек болса, басқа әрекет потенциалын бастау мүмкін.

Ауыс түйісулері

Гап-қосылыстар әрекет потенциалын бір жасушадан екіншісіне беруге мүмкіндік береді (олар көршілес жүрек жасушаларын электрлік тұрғыдан байланыстырады). Олар коннексин отбасынан құралған ақуыздардан жасалған, бұл иондардың (Na+, Ca2+ және K+ қоса алғанда) өтуіне арналған тесік құрайды. Жасуша ішінде калийдің мөлшері көп болғандықтан, негізінен калий осы тесіктен өтеді. Көрші жасушадағы калийдің артуы мембраналық потенциалды сәл көтереді, натрий каналдарын белсендіреді және осы жасушада әрекет потенциалын тудырады. (Деполяризацияның ең жоғарғы нүктесінде коннексон арқылы қысқа химиялық градиентпен итерілген Na+ ағыны, калий емес, жасушадан жасушаға деполяризацияның таралуын қамтамасыз етеді.) Бұл байланыстар жүрек бойынша әрекет потенциалының жылдам таралуын қамтамасыз етеді және жүрекшедегі барлық жасушалардың, сондай-ақ қарыншадағы барлық жасушалардың бірдей жирылуына жауап береді. Жүрек бұлшықеттерінің үйлесімсіз жирылуы аритмия мен жүрек жеткіліксіздігіне себеп болады.

Каналдары

+ Сурет 3: Жүрек қарыншасының әрекет потенциалы кезіндегі негізгі тоқтар Ток (I) α суббірлігінің α суббірлігінің гені Фаза / рөлі Na+ INa NaV1.5 SCN5A 0 Ca2+ ICa(L) CaV1.2 CACNA1C 0 2 K+ Ito1 KV4.2/4.3 KCND2/KCND3 1, тік K+ IKs KV7.1 KCNQ1 2,3 K+ IKr KV11.1 (hERG) KCNH2 3 K+ IK1 Kir2.1/2.2/2.3 KCNJ2/KCNJ12/KCNJ4 3,4 Na+, Ca2+ INaCa 3Na+ 1Ca2+ алмастырғыш NCX1 (SLC8A1) иондық гомеостаз Na+, K+ INaK 3Na+ 2K+ АТФаза ATP1A иондық гомеостаз Ca2+ IpCa Ca2+ тасымалдаушы АТФаза ATP1B иондық гомеостаз

Иондық каналдар – бұл түрлі стимулдарға жауап ретінде пішінін өзгертетін және нақты иондардың мембрана арқылы қозғалуына рұқсат беру немесе оны болдырмау үшін қызмет ететін ақуыздар. Олар таңдамалы өткізгіштер деп аталады. Стимулдар, клетканың сыртынан немесе ішіндегі жасушадан келуі мүмкін, каналдағы рецепторға нақты молекуланың байланысуын (лигандқа байланысты иондық каналдар деп те аталады) немесе каналдың маңындағы мембраналық потенциалдың өзгеруін қамтиды, бұл өзгерісті сенсор (вольтажға байланысты иондық каналдар деп те аталады) анықтап, каналды ашу немесе жабу үшін әрекет ете алады. Иондық каналмен қалыптасқан тесік сулы (сумен толтырылған) және ионның мембрана арқылы жылдам өтуіне мүмкіндік береді. Иондық каналдар нақты иондарға қатысты таңдамалы болуы мүмкін, сондықтан Na+, K+, Ca2+ және Cl− иондарына арналған каналдар бар. Олар иондардың белгілі бір зарядына (яғни оң немесе теріс) қатысты да таңдамалы болуы мүмкін. Әрбір канал клеткаға оны қалай жасау керектігін көрсететін ДНК нұсқауларының жиынтығымен кодталған. Бұл нұсқаулар ген деп аталады. 3-суретте жүрек әрекет потенциалына қатысатын маңызды иондық каналдар, каналдар арқылы ағатын ток (иондар), олардың негізгі ақуыздық суббірліктері (каналдың құрылыс блоктары), олардың құрылымын кодтайтын кейбір гендер және жүрек әрекет потенциалы кезінде белсенді фазалар көрсетілген. Жүрек әрекет потенциалына қатысатын ең маңызды иондық каналдардың кейбіреулері төменде қысқаша сипатталған.

HCN арналары

Гиперполяризациямен белсендірілген циклдік нуклеотидтік қақпалы арналар (HCN арналары) негізінен кардиостимуляторлық жасушаларда орналасқан. Бұл арналар өте теріс мембраналық потенциалдарда белсенді болады және Na+ және K+ иондарының екеуінің де жасушаға өтуіне мүмкіндік береді (бұл "күлкілі ток" деп аталатын қозғалыс, If). Бұл нашар селективті, катиондық (оң зарядталған иондар) арналар мембраналық потенциал теріс болған сайын (гиперполяризацияланған) көбірек ток өткізеді. SAN жасушаларындағы осы арналардың активтілігі мембраналық потенциалды баяу деполяризациялайды, сондықтан олар кардиостимуляторлық потенциалдың қалыптасуына жауапты деп саналады. Симпатикалық жүйкелер осы арналарға тікелей әсер етеді, нәтижесінде жүрек соғу жиілігі артады (төменде қараңыз).

Тез натрий арнасы

Бұл натрий арналары кернеуге тәуелді, мембрананың деполяризациялануынан жылдам ашылады, бұл көбінесе көрші жасушалардан, саңылаулар арқылы болады. Олар натрийдің жасушаға жылдам ағып кіруіне мүмкіндік береді, мембрананы толық деполяризациялап, әрекет потенциалын іске қосады. Мембраналық потенциалдың артуымен осы арналар жабылып, істен шығады (инактивацияланады). Натрий иондарының жылдам ағыны (әрекет потенциалы толқын пішініндегі тік 0 фазасы) салдарынан осы арналардың белсенділеніп, істен шығуы дерлік бір уақытта жүзеге асады. Инактивация күйінде Na+ өте алмайды (абсолютті рефрактерлік кезең). Дегенмен, мембраналық потенциал теріс бола бастағанда (салыстырмалы рефрактерлік кезең) олар істен шығудан қалпына келе бастайды.

Калий арналары

Кардиологиялық жасушалардағы калий арналарының екі негізгі түрі – ішке қарай түзетушілер және кернеуге жабылатын калий арналары. Ішке қарай түзетуші калий арналары (Kir) К+ иондарының жасушаға ағылуын жеңілдетеді. Дегенмен, калийдің бұл ағыны мембраналық потенциал К+ тепе-теңдік потенциалынан (~90 мВ) теріс болғанда күштірек болады. Мембраналық потенциал оңға қарай өзгере бастағанда (мысалы, көрші жасушадан жасушаны стимуляциялау кезінде) Kir арқылы жасушаға калийдің ағыны төмендейді. Сондықтан Kir мембрананың тынығу потенциалын сақтауға және деполяризация фазасын бастауға жауапты. Алайда, мембраналық потенциал оңға қарай өсуімен, канал К+ иондарының жасушадан шығуына мүмкіндік бере бастайды. Калий иондарының оң мембраналық потенциалдарда сыртқа ағыны Kir-дің реполяризацияның соңғы кезеңдеріне де көмектесетінін білдіреді. Кернеуге жабылатын калий арналары (Kv) деполяризация арқылы белсендіріледі. Бұл арналар арқылы туындайтын тоқтардың ішінде уақытша калий тогы Ito1 бар. Бұл токтың екі компоненті бар. Екі компонент те жылдам белсендіріледі, бірақ Ito,fast Ito,slow-дан жылдамырақ инактивацияланады. Бұл тоқтар әрекеттік потенциалдың бастапқы реполяризация фазасына (фаза 1) үлес қосады. Кернеуге жабылатын калий арналарының тағы бір түрі – кешіктірілген түзетуші калий арналары. Бұл арналар калий тоқтарын өткізеді, олар әрекеттік потенциалдың плато фазасы үшін жауапты және олардың белсендірілу жылдамдығына байланысты аталады: баяу белсендірілетін IKs, жылдам белсендірілетін IKr және өте жылдам белсендірілетін IKur.

Кальций арналары

Жүрек бұлшықетінде екі кернеуге сезімтал кальций арнасы бар: L типті кальций арналары («L» – ұзаққа созылған) және T типті кальций арналары («T» – өткіш, яғни қысқа). L типті арналар жиірек кездеседі және қарынша жасушаларының Т-түтікше мембранасында ең тығыз орналасқан, ал T типті арналар көбінесе жүрекше және кардиостимуляторлық жасушаларда табылса да, L типті арналарға қарағанда аз. Бұл арналар мембранадағы кернеу өзгерістеріне әртүрлі жауап береді: L типті арналар оң потенциалдармен белсендіріледі, ашылуына көбірек уақыт кетеді және T типті арналарға қарағанда ұзақ ашық болады. Осылайша, T типті арналар деполяризацияға (0 фаза) көбірек үлес қосады, ал L типті арналар плато фазасына (2 фаза) үлес қосады.

Өткiзу жүйесi

Жүректің өткізгіш жүйесінде синоатриалдық түйіннен (SAN) басталатын электрлік белсенділік, жүректегі ең жылдам өткізгіш жол – His-Purkinje желісі арқылы таралады. Электр сигналы атрияларды жиырылуға ынталандыратын синоатриалдық түйінен атриовентрикулярлық түйінге (AVN) өтеді, бұл атриядан қарыншаларға әсер ету потенциалын өткізуді баяулатады. Бұл кешігу қарыншалардың қанмен толық толғануына мүмкіндік береді. Содан кейін сигнал, жүректің төменгі бөлігінде (апексте) орналасқан Purkinje талшықтарына дейін, қарыншалардың арасында орналасқан His түйіні деп аталатын талшықтар арқылы төменге өтеді, бұл қарыншалардың жиырылуын тудырады. SAN-нан басқа, AVN және Purkinje талшықтары да жүрек соғу қызметін атқарады, сондықтан олар өздігінен әрекет потенциалын туғыза алады. Дегенмен, бұл жасушалар әдетте өздігінен деполяризацияланбайды, себебі SAN-да әрекет потенциалының өндірісі жылдамдатылған. Бұл, AVN немесе Purkinje талшықтары әрекет потенциалының шегіне жеткенше, SAN-нен келетін импульспен деполяризацияланады дегенді білдіреді. Бұл "жоғары жылдамдықпен басу" деп аталады. Бұл жасушалардың жүрек соғу белсенділігі маңызды, өйткені SAN істен шыққан жағдайда, жүрек соғуын жалғастыра алады, бірақ төмендеген жылдамдықпен (AVN = минутына 40-60 соққы, Purkinje талшықтары = минутына 20-40 соққы). Бұл кардиостимуляторлар науқасты жедел жәрдем келгенше тірі ұстайды. Қарыншалардың мерзімінен бұрын жиырылуының мысалы – классикалық спортшы жүрегі синдромы. Спортшылардың үздіксіз жаттығулары жүрекке бейімделуге әкеледі, онда тынығудағы SAN жылдамдығы төмендейді (кейде минутына 40 соққыға дейін). Бұл атриовентрикулярлық блокадаға алып келуі мүмкін, онда SAN-нен келген сигналдың қарыншаларға жету жолы бұзылады. Бұл жүрекшелер мен қарыншалар арасындағы үйлесімсіз жиырылыстарға, дұрыс кешігусіз және ауыр жағдайларда кенеттен өлімге әкелуі мүмкін.

Автономды жүйке жүйесімен реттеу

Кардиостимулятор жасушаларында әрекеттік потенциалдың өндірілу жылдамдығына әсер етеді, бірақ автономды жүйке жүйесімен реттелмейді. Симпатикалық жүйке жүйесі (дене күресу немесе қашу реакциясы кезінде басым жүйкелер) жүрек соғуын арттырады (оң хронотропия), SAN-да әрекеттік потенциал өндіру уақытын қысқарту арқылы. Омыртқа миының жүйкелері норадреналин деп аталатын молекуланы бөліп шығарады, ол кардиостимулятор жасушасының мембранасындағы β1 адренорецепторлары деп аталатын рецепторларға байланысып, оларды белсендіреді. Бұл Gs протеинін (s – стимуляциялық) белсендіреді. Бұл G протеинінің белсендірілуі клетка ішіндегі cAMP деңгейінің артуына алып келеді (cAMP жолы арқылы). cAMP HCN каналдарына (жоғарыда қараңыз) байланысып, «күлкілі ток» күшін арттырады, соның салдарынан жүрек сергітуші потенциалы кезінде деполяризация жылдамдығы жоғарылайды. cAMP деңгейінің артуы L-типті кальций каналдарының ашылу уақытын ұзартып, канал арқылы Ca2+ ағынын күшейтеді, 0 фазаны жылдамдатады. Парасимпатикалық жүйке жүйесі (дене тынығу және қорытылу кезінде басым жүйкелер) жүрек соғуын төмендетеді (теріс хронотропия), SAN-да әрекеттік потенциал өндіруге кеткен уақытты ұзартады. Мидан басталып, синоатриалдық түйінге жететін вагус нерві ацетилхолин (АХ) деп аталатын молекуланы бөліп шығарады, ол кардиостимулятор жасушасының сыртында орналасқан М2 мускариндік рецепторымен байланысады. Бұл 3 суббірліктен (α, β және γ) тұратын Gi протеинін (I – тежеуші) белсендіреді, олар белсендірілген кезде рецептордан ажыратылады. β және γ суббірліктері калий каналдарының ерекше жиынтығын белсендіреді, калийдің жасушадан шығуын күшейтеді және мембраналық потенциалды төмендетеді, яғни кардиостимулятор жасушаларының шекті мәніне жетуіне көбірек уақыт қажет болады. Gi протеині сондай-ақ cAMP жолын тежеп, омыртқа жүйкелерінің тудырған симпатикалық әсерлерін азайтады.

Клиникалық маңызы

Аритмияға қарсы дәрілер жүрек ырғағының тым жылдамдығын реттеу үшін қолданылады. Жүрек потенциалына әсер ететін басқа да дәрілерге натрий каналдарын блокадалайтын, бета-блокаторлар, калий каналдарын блокадалайтын және кальций каналдарын блокадалайтын препараттар жатады.