Кіріспе

Бұл Маниконго (Киконго: Mwenekongo) деп белгілі Конго Корольдігінің билеушілерінің тізімі. "Mwene" (көпше түрі: "Awene") Киконго тілінде билікті, әсіресе сот билігін ұстаған адамды білдіреді, бұл түбір сөзден – "wene" – кем дегенде XVI ғасырда билік құратын аумақты білдіреді. Конгоның билеушісі аймақтағы ең қуатты "mwene" болды, ал португалдықтар 1483 жылы келген кезде оны патша (Киконго тілінде "ntinu") деп санады. Патшалар бірнеше атаққа ие болды және португал тілінде былай деді: "Pela graça de Deus Rei do Congo, do Loango, de Cacongo e de Ngoio, aquém e além do Zaire, Senhor dos Ambundos e de Angola, de Aquisima, de Musuru, de Matamba, de Malilu, de Musuko e Anzizo, da conquista de Pangu Alumbu, etc", яғни "Құдайдың құрметімен Конго, Лоанго, Каконго және Нгойо королі, Заирдің бұл және сол жағында, Амбунду және Анголаның, Аквизиманың, Мусурудың, Матамбаның, Малилудың, Мусуко мен Анзизоның, Пангу Альмбуды бағындырушысы және т.б."

Канда, Герасайо және үйлер

Конго патшалығының ресми мемлекеттік аппараты болды, онда көптеген лауазымдар (португал тіліндегі құжаттарда "рендалар" деп аталады, яғни табыс әкелетін лауазымдар) патшаның қолында болды, ал патшаның өзін күшті шенеуніктер сайлады. Патшалар "канда" көмегімен билікке ие болып, оны сақтап тұрды. Әр "канда" (көпше түрі: "маканда") – адамдарды ортақ мақсат бойынша біріктіретін фракция, көбінесе, бірақ әрқашан емес, туыстық байланысқа негізделген. "Кандалар" әдетте адамның атын (мысалы, Ними, Нлаза немесе Мпанзу) алды, бірақ сондай-ақ Мбала (сарай) немесе туған жері (Квилу немесе Нсунди) сияқты жердің немесе лауазымның атын да алып жататын. Осы есімдерге "бір ортақ нәрсесі бар адамдар" деген мағынаны білдіретін "ки" префиксі қосылады, ол "киконго" тіліне тән. Бұл фракциялар португал тілінде жазылған Конго құжаттарында "gerações" немесе "casas" (тектілер немесе үйлер) деп тіркелген. Он жетінші ғасырдың ортасына дейін, Мбила шайқасынан кейін, бұл фракциялар қысқа ғұмырлы және өзгергіш болды, бірақ шайқастан кейін фракциялар айқын бекініп, ұрпақтар бойы сақталды, әсіресе Кимпанзу және Кинлаза. Бразилияның солтүстік-шығысында құрылған "Куломбо-дос-Пальмарес" маруан патшалығын Конгодағы шайқаста құлдыққа түсіріліп, Португалия Бразилиясына жеткізілген ханзадалар мен ақсүйектер құрған. Олар өз лауазымдарын сақтап, тіпті патшалық жойылғаннан кейін де олардың тегі сақталды.

Династиялар

Португалдар 1483 жылы Конгоға келген кезде, биліктегі патша Ними кандасын ұсынды. Бұл канда, әлдебір, Конгоның негізін қалаушының әкесі – Ними Нзиманың ұрпағы болған. Мұрагерлік даулар кезінде канда ішінде бөліністер туды, мысалы, 1542 жылы Афонсу I қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Педро I және немересі Диого I екі қарсыласатын топ құрды. Педроның тобы Кибала (сардарлар кеңесі) деп аталды, ал Диогоны қолдаған топтың аты белгісіз болды. XVI ғасырдың басқа сайлауларында да ұқсас топтар болған болуы мүмкін, бірақ толық мәлімет жоқ. Король Альваро I Квилу (португал тілінде: Coulo) әулетінің алғашқы патшасы болды. Бұл канда немесе тегі Альвароның туған жерімен аталды, ол елдің астанасының солтүстігінде орналасқан. Квилу 1614 жылға дейін билік етті, содан кейін Мбамба герцогы Антонио да Силва Бернардо I-ді таққа отырғызып, Альваро II-нің кәмелетке толмаған ұлының орнына қойды, ол кейін Альваро III болып билік етті. Тағы бір канда – Нсунди әулеті, кейін Кинканга а Мвика деп аталды, 1622 жылы Педро II тұсында Конгоны басып алып, оның ұлы Гарсия I билік еткенге дейін сақтап тұрды. Гарсия билікті нығайта алмады, ал Кимпанзу Амброзио I тұсында қайта билікке оралды. Кимпанзудың үстемдігі 1641 жылы екі бауыр – Альваро мен Гарсияның жаңа Кинлаза әулеті Альваро V-ті құлатып, билікті басып алғанда аяқталды. 1657 жылға қарай Киканга а Мвиканың барлық мүшелері өлтіріліп немесе Кинлазаға сіңірілді. Кинлаза әулеті 1665 жылы Мбила шайқасынан кейін Конгодағы апатты азамат соғысына дейін билік етті, содан кейін тұрақсыз және зорлық-зомбылыққа толы кезең басталды. 1678 жылы астана қиратылды. Бұл қирау екі тараптың дауласушыларын таулық бекіністерден билік етуге мәжбүр етті. Кинлазалар Мбулаға шегінді, онда олар Лемба астанасын құрды. Барлық тараптар Конгоға (немесе оның қалдықтарына) патшалық құқығын талап етті, бірақ олардың билігі көбінесе өз бекіністерінен немесе оған жақын жерлерден аспады. Елді соңында Агуа Росада кандасының Педро IV біріктірді. Педро IV тақты (уақтылы) Кинлазадан Кимпанзуға және кері ауыстыруды көздейтін ортақ билік доктринасын жариялады, ал Агуа Росада Педроның Кибангу бекінісінде бейтарапты сақтағандай көрінеді. Жүйе 1764 жылға дейін, Кинлаза тобының Жозе I таққа ие болып, елді қайтадан азамат соғысына итергенге дейін, айтарлықтай қақтығыстармен жұмыс істеді. Кинлазалар 1788 жылы аяқталған қысқа ғұмырлы екінші династияға ие болды. Содан кейін тақ әртүрлі патшалық қолдардан өтті, 1914 жылы патшалық құрылымы жойылғанша.

Пальмарес компаниясының Бразилиядағы филиалы

Quilombo dos Palmares – Конго Корольдігінің князьдері мен ақсүйектері шамамен 1605 жылы қазіргі Бразилияның солтүстік-шығысында орналасқан Пернамбуко капитандығында құрған Маруан Корольдігі. Олар Мбила шайқасында тұтқындалып, содан кейін құл ретінде сол жерге тасымалданды. Құлдықтан қашқаннан кейін олар өздерінің патшалық және ақсүйек атақтарын қайта қолдана бастады. Бұл тармақтың мүшелері, мүмкін, Антонио I-нің Ганг Зумбасының Нлаза кандасынан шыққан Авенэконго әулетіне жатады.

Ганг Зумба, король (1630–1678 жылдары билік құрған). Конгоның белгісіз патшасының қызы, ханшайым Аквальтунаның ұлы. Ол Мбила шайқасында болған. Ганг Зона, король (1678–1678 жылдары билік құрған). Ганг Зумбаның інісі. Зумби, сондай-ақ Франсиско деп те аталады, король (1678–1695 жылдары билік құрған). Ганг Зумбаның сіңлісі, принцесса Сабинаның ұлы, немересі. Бүгінде Бразилияның ұлттық батыры. Камуанга, король (1695–?). Зумбидің ұлы және Америкадағы әулеттің соңғы белгілі мүшесі.