Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Угандалық этностық топ – Оңтүстік Суданның шығыс нилот тілінде сөйлейтін Ланго халқы.
Ugandan ethnic group
the related Eastern Nilotic speaking Lango people of South Sudan
Ланголар – нилот этностық тобы. Олар Уганданың солтүстік-орталық бөлігінде, 1974 жылға дейін Ланго ауданы деп аталған аймақта қоныстанған. Бұл аудан Апак және Лира аудандарына бөлінді, содан кейін тағы бірнеше аудан құрылды. Қазіргі Ланго аймағына Амолатар, Алебтонг, Апак, Доколо, Коле, Лира, Оям, Отуке және Кванья аудандары кіреді. Ланго ауданының жалпы халқы қазіргі таңда шамамен 2,884,000 адамды құрайды. Ланго халқы Ланго тілінде сөйлейді, ол Оңтүстік Луо тобының батыс нилот тіліне жатады.
The Lango are a Nilotic ethnic group. They live in north central Uganda, in a region that covers the area formerly known as the Lango District until 1974, when it was split into the districts of Apac and Lira, and subsequently into several additional districts. The current Lango Region now includes the districts of Amolatar, Alebtong, Apac, Dokolo, Kole, Lira, Oyam, Otuke, and Kwania. The total population of Lango District is currently about 2,884,000. The Lango people speak the Lango language, a Western Nilotic language of the Southern Luo group.
Ерте тарих
Ланго ауызекі дәстүрі бойынша, олар көші-қон кезеңінде "Ланго нәсілінің" бір бөлігі болған. Бұл топ Угандаға кірмес бұрын бірнеше бөлек топқа бөлінді (қараңыз: Тарантино, Одве, Кразоллара, Узойге). "Ланго" атауы Тэсо, Кумам, Карамоджон, Цзи және Лабвор тілдерінде кездеседі, бұл осы топтардың бұрын Ланго нәсіліне жататындығын көрсетеді. Хатчинсон (1902) былай деп мәлімдейді: "Уньёро патшалығының соңғы кезеңіндегі маңызды халықтардың бірі – Ланго (Ланго, Лонго) халқы. Олар көбінесе Нилоттық негрлермен байланыстырылса да, шын мәнінде Галла тайпасы мен тіліне жатады. Олар, іс жүзінде, Гала жерінен Уньёро және Уганда арқылы оңтүстікке қарай Танганьика көліне дейін созылатын Хамит халықтарының тізбегіндегі маңызды буынды құрайды. Олардың территориясы Сомерсет немесе Виктория Нілінің екі жағалауын қамтиды, Фувейра мен Магунго аралығында, және шығысқа қарай Уньёродан Собат өзенінің ірі салаларының бірі – Чол аңғарына дейін созылады. Оның алғашқы әкімшілік лауазымы Лираның Ягосы (орынбасары) болды. 1918 жылы ол Лангоның Эруте округінің уезі болып сайланды. 1951 жылдың 28 ақпанына дейін Эруте округінің уезі қызметін атқарды, содан кейін Лево Адвонг (Аға басшы) атағына көтерілді. Уезі Огванггуджи ХХ ғасырдағы көптеген өзгерістер кезеңіндегі мол тәжірибесі арқылы "ескі Лангоны" "жаңа Лангоға" жалғаған басшы ретінде танымал. Ол 1956 жылы Жаңа жылдық құрметте М.Б.Э. орденімен марапатталды және 1957 жылдың желтоқсанында зейнетке шықты.
The Lango oral tradition states that they were part of the "Lango race" during the migration period. This group later split into several distinct groups before entering Uganda (see Tarantino, Odwe, Crazollara, Uzoigwe). The name “Lango” is found in Teso, Kumam, Karamojong, Jie, and Labwor vocabularies, reflecting that how these groups once used to belong to the Lango race. Hutchinson (1902) states blockquote|"One of the chief nations of the late kingdom of Unyoro are the Lango (Lango, Longo) people, who although often grouped with the Nilotic Negroes, are really of the Galla stock and speech. They form, in fact, an important link in the chain of Hamitic peoples who extend from Galla land through Unyoro and Uganda southwards to Lake Tanganyika. Their territory which occupies both banks of the Somerset or Victoria Nile between Foweira and Magungo, extends eastwards beyond Unyoro proper to the valley of the Chol, one of the chief upper branches of the Sobat. His first administrative chief title was the Jago (sub chief) of Lira. In 1918, he was elected county chief (Rwot) by Erute county, Lango. He continued as Rwot of Erute county until 28 February 1951, and was later on promoted to the title of Rwot Adwong (Senior Chief). Rwot Ogwangguji is known as a chief who bridged "old Lango" into "new Lango" through his extensive work history during a period of many changes in the 20th century in Uganda. He was awarded the M. B. E. in the New Year's Honors in 1956 and subsequently retired in December 1957.
Әскери
Дриберг лаңго халқын "батыл және ержүрек жауынгерлер, көршілерінің қасіретіне бейжай қарамай, көршілерінің бақытсыздықтарын тыныш күшіктердей бақыламай, өмір шындығына ешқандай жалған тартыншақтықпен қарамастан, көршілерінен қорқыныш пен құрметке ие болған" деп сипаттады. Лаңго әскері қолдағы бар ерлерден таңдалған бір әскери жетекшінің басшылығында біріктірілді, және барлығы оның басшылығына келісуге тиіс болды. Лаңго ауыз әдебиетінде Кабалегаға көмекке барған сарбаздар Нил өзеніне қарай шегінгенде, Кабалега мен Мвангаға, Буньоро және Буганданың құлатылған патшаларына Нил өзенін кесіп өтуге көмектескендігі айтылады. Олар Кванья көлінің солтүстік дәлізімен жылжыды. Сол кезде көлдің солтүстік бөлігін бағындырған Обол Арио деген жауынгер сол жерде болды. Ол екі құлатылған патшаны Доколоға жасыруға көмектескен деп есептеледі, содан кейін олар Кангайда қоныстанды. Апак Океро Нгек Айта руынан шыққан Обол Арио ақырында Амакқа қоныстанды, онда ол кейін қайтыс болып, жерленді.
Driberg described Lango people as "brave and venturesome warriors who have won fear and respect of their neighbours not being idle witnesses to watching of the misfortunes of their neighbours treating facts of life with no sense of false modesty ". The Lango army was united under one military leader chosen from available men, and all had to agree to be led by him. The Lango oral literature has it that as the soldiers who went to help Kabalega retreated towards the Nile, they helped Kabalega and Mwanga, the deposed King of Bunyoro and Buganda respectively cross the Nile River. They were moved along the northern corridor of Lake Kwania. At the time, a warrior called Obol Ario who had conquered much of the northern part of the lake was there. It's believed he helped smuggle the two deposed kings towards Dokolo, where they settled at Kangai. Obol Ario of Apac Okwero Ngec Ayita Clan eventually settled at Amac where he later died and was buried.
Жерге иелік ету
Колониялық дәуірге дейін жер жалпыға ортақ болды, және өңделмеген кез келген жерді бірінші өңдеген адамға немесе отбасына тиесілі болды, ал ол ең үлкен ұлына мұрагерлік етіп берілді. "Бұрын өңделмеген жерді кез келген отбасы өңдей алатын болды, ал бір рет өңделгеннен кейін, ол жерді алғаш өңдеген әулеттің мүлігі деп қабылдады."
Land in the pre colonial era was common land, and any untilled area belonged to the first person or family who tilled it, and it was passed on to the eldest son. "Land which had not been cultivated in the past could be tilled by any family, and, when once it had been tilled, the community regarded it as the property of the family whose ancestor first cultivated it."
Ланго биі
Ланго халқының бірнеше дәстүрлі билері бар. Олардың ішінде Океме және Абуда билері өте танымал және мәдени шаралар, тойлар немесе басқа да салтанатты шараларда орындалады.
The Lango people have several traditional dances. These include Okeme and Abuda which are very popular and performed during cultural functions, weddings or other ceremonies.