Кіріспе

Ленчица (; толық атауы Ленчица Корольдік қаласы, Królewskie Miasto Łęczyca; Lentschitza; ) – Польшаның орталық бөлігінде орналасқан қала. Лодзь воеводствосындағы округ орталығы – Ленчица округі. Ленчица тарихи Ленчица аймағының астанасы болып табылады.

Атаудың шығу тегі

Қала, бәлкім, Орта ғасырдың басында Польшаның орталық бөлігінде қоныстанған, батыс славян (лехит) тайпасы – Лечанидің атымен аталған. Дегенмен, кейбір ғалымдар қаланың ескі поляк тіліндегі "łęg" сөзінен шыққандығын айтады, ол батпақты жазықты білдіреді. Орта ғасырлардағы латынша құжаттарда Łęczyca қаласы Лонсин, Лучич, Лунциз, Ланциза, Лонцизия, Лонсития және Лунчичиция деп аталады. 12 ғасырдың басында Галл Аноним Łęczyca қаласын "Лучич" деп атаса, 1154 жылы араб географы Мұхаммед әл-Идриси оны Краков, Сиерадз, Гнезно, Вроцлав және Санток сияқты Польша Корольдігінің басқа да маңызды қалаларымен бірге Нуграда деп атады.

Орналасқан жері

Ленчица округтің ортасында орналасқан. Бұрын қала Ленчица жерінің астанасы болған, кейіннен ол Ленчица воеводалығына айналды. Екінші Польша Республикасы кезеңінде және 1945–1975 жылдары Ленчица Лодзь воеводтығына қарады. 1975–1998 жылдары ол Плоцк воеводтығының құрамында болды. Польшаның геометриялық орталығы Ленчицаның жанында орналасқан.

Тарих

Łęczyca – 12 ғасырда атаулы болған Польшаның ең көне қалаларының бірі. 1180 жылы Сейм, яғни Польша парламенті, алғаш рет осы жерде жиналған. 1229 жылы Польшаның фрагментация кезеңінде ол Ленчица герцогтігінің астанасы болды, ол 1263 жылы екі бөлікке – Ленчица және Сиерадз герцогтіктеріне – бөлінді. 14 ғасырдың басында Ленчица воеводствосы құрылды, оның астанасы Ленчица болды. Польша Корольдігінің бұл әкімшілік бірлігі Польша Корольдігінің Үлкен Польша провинциясының құрамына кіріп, 18 ғасырдың соңында Польшаның бөлінісіне дейін сақталды. Бұл Польша Корольдігінің патшалық қаласы болды. Польшаның орталығында орналасқан Ленчица ғасырлар бойы елдің маңызды қалаларының біріне айналды. Ол 1267 жылға дейін Магдебург құқығын алды, ал 1331 жылы Тевтон орденінің Польшаға жасаған қайта-қайта шабуылдары кезінде қала тонауға ұшырады. Көптеген ғимараттар, оның ішінде екі шіркеу өртеніп кетті. Бірнеше онжылдықтан кейін, Казимир Ұлының бастамасымен қала қабырғамен қоршалды және қаланың оңтүстік-шығысында патша сарайы салынды. Ленчица 14 ғасырдың ортасы мен 17 ғасырдың ортасы аралығында гүлденді. Казимир Ұлы салған патша сарайы Бзура өзенінен сумен толтырылған ормен қоршалған кішкентай төбеде орналасқан. Кешен тас негізде салынған қызыл кірпіштен тұрды. Оны 10 метрлік қабырға қорғады, ал оңтүстік-батыс бұрышында мұнара тұрды. Батыс қабырғасында қақпа мұнарасы, жертөледе түрме, ал аулада екі қабатты үй салынған. Осы үйдің бөлмелерінде жиі Патшалық Кеңесінің отырыстары өткізілді. 1964 жылы кешенді күрделі жөндеу жұмыстары басталды. Сол кезде тағы бір ғимарат салынды, қазір онда Ленчица аймағының мұражайы орналасқан. 14 ғасырдың ортасында аяқталғаннан кейін, қамал патшалық резиденциялардың бірі және Ленчица старостасының ордасы болып жарияланды. 1406 жылы Тевтон ордені оны өртеп жіберді, бірақ кешен осы тез арада қайта жаңартылды, сондықтан 1409 жылы король Владислав II Ягелло кеңесшілерімен кездесіп, орденмен болатын соғысты талқылады. Грунвальд шайқасынан кейін (1410) көптеген жоғары шенді тевтон тұтқындары құны үшін осында ұсталды. Бұл жерде Сеймнің (Польша парламенті) төрт сессиясы өтті: 1420, 1448, 1454 және 1462 жылдары. 1420 жылы богемиялық делегация Ягеллоға Чехия тәжін ұсынды. 1433 жылы қалада Ленчица бітім шартына қол қойылды. Сонымен қатар, қамал он үш жылдық соғыс (1454–66) кезінде король Казимир IV Ягеллонның штаб-пәтері ретінде пайдаланылды. Қаланың маңызы Польшаға шведтердің басып кіруімен аяқталды, қамал басып алынып, қаланың көп бөлігі қайтадан қирады және бөлініске дейін дағдарыс күйінде қалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысты бастаған Польшаға неміс шабуыл жасағанда, немістер 1939 жылдың 9-10 қыркүйегінде 29 полякты, оның ішінде екі отбасын атқылады. Сол кезде Ленчица нацистік Германияның оккупациясы астына кірді және Ленчюц округінің (полякша Łęczyca сөзінің немісшеленген түрі) бөлігі ретінде Рейхсгау Вартленд аймағына қосылды. 1939 жылдың желтоқсан айында немістер қаладан 330 полякты қуды. 1940 жылы поляктарды одан әрі қуу жұмыстары жалғасты. Поляктар жақын орналасқан Озорковтағы транзиттік лагерьке депортацияланды, содан кейін жастар Германияға мәжбүрлі еңбекке, ал балалар мен қарттар неміс оккупациялаған орталық Польша – Генералдық үкіметке жіберілді. Олардың үйлері, дүкендері мен шеберханалары Lebensraum саясатының аясында неміс отарлаушыларына берілді. Еврейлер 1400 жылдардың соңынан бері Ленчица халқының маңызды бөлігі болған. 1939 жылы соғыс басталған кезде еврей халқы 4000-нан асып, қауымның шамамен 30 пайызын құрады. Немістер оккупацияның басынан-ақ еврей халқына қорқыныш көрсетуді, тонауды және қорлық жасауды бастады. 1939 жылдың соңында немістер гетто құрды және кейіннен кез келген еврейдің оны тастауына өлім жазасын қарастырды. Гетто жабылғаннан кейін аштық пен тиф тұрғындарды құртты. Уақыт-уақытпен жүздеген адамдар басқа жерлерге депортацияланды, ал басқа аймақтардан еврейлер Ленчицаға әкелінді. 1942 жылдың сәуірінде қалған 1700-ге жуық еврей Чехмно жойқын лагеріне жіберілді, онда олар дереу газбен уланды. Жергілікті поляктар олардың үйлерін және қалған аз мал-мүлікті иеленді. Соғыстан кейін ол Польша Халық Республикасының құрамына қайта қосылды.