Кіріспе

Бір жылдық пайыздық мөлшерлеме

Жылдық пайыздық мөлшерлеме (ЖПМ), кейде номиналды ЖПМ-ға, ал кейде тиімді ЖПМ-ға (ТЖПМ) және т.б. сәйкес келеді. Бұл жылдық мөлшерлеме түрінде көрсетілген қаржылық төлем. Бұл терминдер кейбір елдерде немесе заңдық юрисдикцияларда ресми, заңдық анықтамалары бар, бірақ АҚШ-та:

Кейбір аймақтарда жылдық пайыздық мөлшерлеме (ЖПМ) қарыз алушының несие бойынша төлейтін тиімді пайыздық мөлшерлеменің қарапайым түрі болып табылады. Көптеген елдер мен юрисдикцияларда несие берушілер (мысалы, банктер) тұтынушыларды қорғау мақсатында қарыз алудың "құнын" белгілі бір стандартталған тәсілмен жариялауға міндетті. (Тиімді) ЖПМ несие берушілер мен несие мүмкіндіктерін салыстыруды жеңілдету үшін жасалған.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін (ЖТСМ) есептеу және жариялау Несие беру туралы ақиқат заңымен реттеледі (Заңның Z ережесінде Тұтынушыларды қаржылық қорғау бюросы (CFPB) жүзеге асырады). Жалпы алғанда, АҚШ-тағы ЖТСМ мерзімді (мысалы, айлық) пайыздық мөлшерлемеге жыл ішіндегі күрделену кезеңдерінің санын көбейту арқылы есептеледі (бұл номиналды пайыздық мөлшерлеме деп те аталады); ЖТСМ-ға белгілі бір пайыздық емес шығындар мен комиссиялар да кіргендіктен, оны есептеу үшін толыққанды мәліметтер қажет. ЖТСМ несие алушыға ипотекаға өтініш берген күнінен бастап 3 күн ішінде жариялау керек. Бұл ақпарат әдетте несие алушыға хат арқылы жіберіледі және ЖТСМ несие беру туралы ақпаратта, сондай-ақ амортизациялық кестеде көрсетіледі. 2008 жылғы Ипотекалық есептілікті жақсарту туралы заңның (MDIA) ережелері 2009 жылдың 30 шілдесінен күшіне енді. Осы заңның бір тармағы ипотекалық несиелер бойынша ЖТСМ жариялауға тікелей қатысты. Егер соңғы жылдық пайыздық ставка бастапқы GFE ақпаратынан 0,125%-дан асып кетсе, несие беруші оны қайта жариялап, мәмілені жабу үшін тағы үш жұмыс күнін күтуі керек. "Жабық несие" (мысалы, тұрғын үй ипотекасы немесе автокредит) есептеуін мына жерден табуға болады. Белгілі мөлшерлемелі ипотека үшін ЖТСМ оның ішкі қайтарым мөлшеріне (немесе түсіміне) тең, егер мерзімінен бұрын төлеу және төленбеу болмаса. Өзгеретін мөлшерлемелі ипотека үшін ЖТСМ индекстік мөлшерлеменің болашақ жолына қатысты жасалған болжамдарға да байланысты болады. "Ашық несие" (мысалы, несие картасы, тұрғын үй капиталы несиесі немесе басқа несие желісі) есептеуін мына жерден табуға болады.

Қосымша ескертулер

Сандардың шатасуы мүмкін, себебі "тиімді" сөзі "әсерлі" немесе "ұзақ мерзімді әсер ететін" мағынасында жеке қолданылса, "тиімді жылдық пайыздық ставка" (АЕК) көрсеткіші өзгеріп отыруы мүмкін, өйткені кейбір елдерде бұл заңмен нақты бекітілмеген. Жылдық пайыздық ставка (АЕК) күрделі және қарапайым пайыздық мөлшерлемені анықтау үшін қолданылады. АЕК сонымен қатар "Жылдық негізгі ставка" деген аббревиатура, ол кейбір елдерде автокөлік сатуда қолданылады, онда пайыз есептелуі "Ағымдағы негізгі қарыз сомасы" емес, "Бастапқы негізгі қарыз сомасы" негізінде жүзеге асырылады. Сондықтан ағымдағы негізгі қарыз сомасы төмендесе де, төленуге тиіс пайыз төмендемейді.

АҚШ-тағы сәтсіздіктер

Реттеушілердің қолдануға ыңғайлы және сараңдық стандарттарды орнатуға қайта-қайта жасаған әрекеттеріне қарамастан, АЕК кейбір елдерде қарыз алудың толық құнын көрсетпейді және елдер арасында салыстыруға болатын стандартты құрмайды. Дегенмен, ол несие берушілерді кездейсоқ салыстыру үшін қолайлы бастапқы нүкте болып саналады.

Кейбір алымдар ескерілмейді

Кейбір алымдар санаты АЕК есептеуінде әдейі қамтылмайды. Осы алымдар кірмейді, сондықтан кейбір тұтынушылардың қорғаушылары АЕК қарыз алудың жалпы құнын көрсетпейді деп мәлімдейді. Қамтылмайтын алымдар мыналарды қамтиды: кредитордан басқа біреуге төленетін (мысалы, жылжымайтын мүлік бойынша заңгердің гонорары) әдеттегі біржолғы төлемдер. айыппұлдың мөлшеріне немесе оның салыну ықтималдығына қарамастан, кешіктіру ақысы немесе қызметті қайта жандандыру ақысы сияқты айыппұлдар. Кредиторлар, мысалы, жылжымайтын мүлік жөніндегі адвокаттың гонорары несие беру құны емес, транзиттік шығын екенін айтады. Яғни, олар адвокаттың гонорары несиенің бөлігі емес, жеке транзакция екенін мәлімдейді. Тұтынушылардың мүдделерін қорғаушылар бұл клиент қай адвокатты таңдауға еркін болса дұрыс болар еді дейді. Егер кредитор нақты адвокатты пайдалануды талап етсе, онда бұл шығын сол кредитормен бизнес жүргізудің жалпы құнының бір бөлігі ретінде қарастырылуы керек. Бұл мәселені одан да күрделендіретін жағдай – кредитор адвокаттардан және басқа агенттерден өзі пайдаланатын үшін ақша алған кезде. Осы себепті АҚШ-тың реттеуші органдары барлық кредиторлардан филиалдық бизнес туралы ақпарат беру нысанын ұсынуды талап етеді, онда кредитор мен бағалау компаниялары, адвокаттар және т.б. арасындағы төлемдер көрсетіледі. Кредиторлар кешіктіру ақысы және басқа шартты төлемдерді қосу оларды тұтынушының мінез-құлқы туралы болжамдар жасауға мәжбүр етеді дейді. Бұл болжамдар нәтижесіндегі есептеуді бұрмалап, түсініктіліктен гөрі шатасу тудыруы мүмкін.

Қарыз мерзіміне байланысты

ЖСҚ несие есептелетін мерзімге байланысты. Яғни, 30 жылдық несие үшін есептелген ЖСҚ, 20 жылдық несие үшін есептелген ЖСҚ-мен салыстырылмайды. ЖСҚ әртүрлі төлем кестелерінің (мысалы, ай сайынғы төлемдердің орнына біржолғы төлемдер немесе екі апта сайынғы төлемдер) салыстырмалы әсерін көрсету үшін қолданылуы мүмкін, бірақ көптеген стандартты ЖСҚ калькуляторлары мұндай есептеулерді жасауда қиындық тудырады. Сонымен қатар, көптеген ЖСҚ калькуляторлары несиенің белгіленген өтеу мерзімі аяқталғанша жеке тұлға оны сақтайды деп есептейді, нәтижесінде бастапқы тұрақты жабылу шығындары несие мерзімінің толық кезеңінде амортизацияланады. Егер тұтынушы несиені мерзімінен бұрын жапса, алынған тиімді пайыздық мөлшерлеме бастапқыда есептелген ЖСҚ-дан әлдеқайда жоғары болады. Бұл, әсіресе ипотекалық несиелер үшін маңызды мәселе, себебі несиелерді өтеу мерзімі 15 немесе 30 жылды құраса да, көптеген қарыз алушылар несие мерзімі біткенге дейін көшіп кетуі немесе қайта қаржыландыруы мүмкін, бұл қарыз алушының ұпайлар немесе басқа да бастапқы төлемдерге жұмсаған тиімді құнын арттырады. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл фактор жеке тұтынушының бірдей өнімнің (бірдей өтеу мерзімі және бастапқы төлемдері бар) ЖСҚ-сын сатушылар арасында салыстыру қабілетіне әсер етуі тиіс емес. Дегенмен, әртүрлі өнімдерді немесе ұқсас өнімдерді әртүрлі шарттармен салыстыруға тырысқанда ЖСҚ аса пайдалы болмауы мүмкін.

Тек пайыздық несиелер

Негізгі қарыз сомасы пайыздық төлемдер мерзімінде төленбегендіктен, егер бастапқы шығындар болмаса, жылдық тиімді ставкасы пайыздық мөлшерлемемен бірдей болады. Бірдей мәліметтері бар үш несие беруші әртүрлі жылдық тиімді ставкаларын есептеуі мүмкін. Есептеулер өте күрделі болуы мүмкін, тіпті көптеген қаржы сарапшылары да оларды толық түсінбейді. Көптеген қолданушылар жылдық тиімді ставкасын есептеу үшін бағдарламалық құралдарға сенеді, демек, осы бағдарламалық құралдардағы болжамдарға тәуелді болады. Бағдарламалық құралдар арасындағы айырмашылықтар үлкен ауытқуларға алып келмейді, бірақ жылдық тиімді ставкасын есептеудің бірнеше қабылданған әдістері бар, олардың әрқайсысы сәл өзгеше нәтиже береді.

Шектеулер

ЖСҚ (Жылдық пайыздық ставка) әртүрлі несие және кредит ұсыныстарын салыстыру үшін пайдалы құрал болғанымен, оның дәлдігіне және белгілі бір несие түрлері үшін маңыздылығына әсер ететін бірнеше шектеулері бар.

Қысқа мерзімді несиелер бойынша адастыру шаралары

Кейде жылдық пайыздық ставка (ЖПС) қате болуы немесе қарыз алу шығындарын дәл емес өлшеуі мүмкін. ЖПС-ті шағын сомалық несиелерге, мысалы, микроқаржы несиелеріне қолданғанда, оның шатастыруы мүмкін, себебі ол қысқа мерзімді қаржылық өнімдер үшін қарыз алудың нақты құнын дұрыс көрсетпейді. Ұзақ мерзімді несиелердің құнын салыстыру үшін тиімді болғанымен, ЖПС қысқа мерзімді, шағын сомалық несиелерге байланысты шығындарды жоғарылатып көрсетеді, соның салдарынан тұтынушыларды нақты шығындар туралы жаңылыстыруы мүмкін. Меркатус орталығының Томас У. Миллер-младшийдің зерттемесінде, жоғары ЖПС-ке байланысты "паразиттік" несие беру тәжірибесімен күресу құралы ретінде пайыздық ставканы шектеу жиі ұсынылатыны айтылады. Талдау көрсеткендей, пайыздық ставканы 36 пайызға дейін төмендету несиелердің жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін, өйткені сұраныс ұсыныстан асып, несие берушілерді шағын сомалық несие нарықтарынан капиталды қайта бағыттауға итермелеуі мүмкін. Бұл өзгеріс микроқаржы сияқты өнімдерге фактілі түрде тыйым салуға әкелуі мүмкін, оларды қаржылық жағынан қолдауға келмейтін етеді.

Ипотекалық салыстырудағы дәлсіздік

Жылдық пайыздық ставка (APR) кейбір ипотека түрлері үшін, мысалы, стандартты емес төлем жоспары бар ипотекалар үшін, қарыз алу құнын дәл көрсетпеуі мүмкін. АЕК есептеулері, пайыздық мөлшерлемелер мен басқа да төлемдерді қамти отырып, шығындарды толық өлшеуге бағытталған, бірақ дәстүрлі, белгілі мөлшерлемелі, амортизациялық несиелерден өзгеше ипотекалардың күрделіліктерін немесе нақты құнын толық қамтымауы мүмкін. Бұл қарама-қайшылық АЕК стандартты несие құрылымын ескере отырып жасалғандықтан туындайды, бұл өзгермелі мөлшерлемелермен, тек пайыздық төлемдерден тұратын кезеңдермен немесе басқа да ерекшеліктері бар ипотекалардың қаржылық салдары туралы тұтынушыларды жаңылыстыруы мүмкін.

Жәндік алымдарды қоспағанда

Сыныптық пайыздық мөлшерлеме (СММ) несиеге байланысты барлық төлемдерді, әсіресе "қосымша төлемдерді" қамтымайды. Бұл алынып тасталған төлемдерге пайыздық емес түрлі шығындар жатуы мүмкін, мысалы, СММ есептеуінде көрсетілмейтін кейбір жабылу шығындары. Мұндай шектеулер тұтынушыларды қарыз алудың нақты құны туралы жаңылыстыруы мүмкін, себебі СММ қарыз алушы төлеуге тиіс шығындардың толық көлемін көрсетпейді.