Кіріспе

Сент-Джонс, Ньюфаундленд және Лабрадордағы қауіпті өрт 1892 жылғы 8 шілдедегі Ұлы өрт сол қала тарихындағы ең қорлық апат ретінде есте қалады. Сент-Джонс қаласында бұрын да 1819 және 1846 жылдары "Ұлы өрттер" болған.

Уақыт шкаласы

1892 жылғы 8 шілдеде сағат 16:45 шамасында Тимоти О'Брайеннің тұрақжайында, Фрешвотер жолындағы Картер төбесінде түтік құлап, Сент-Джон қаласы тарихындағы ең қорқынышты өрт басталды. Бастапқыда өрт үлкен үрей тудырмады, бірақ бірқатар қасіретті жағдайлардың салдарынан өрт тарап, қаланың шығыс бөлігінің көп бөлігін, соның ішінде маңызды сауда орталықтарын жалмап, толыққандай сөндірілді. Пастор Мозес Харви өрттің басталған сәттерін көрді және достасына "өрт үшін жаман күн" деді. Солтүстік-батыстан күшті жел соғып, алауларды ағаш үйлердің шатырларына шашыратып жіберді. Алдыңғы бір ай ішінде жаңбыр жауған жоқ, шатырлар отқа жануға дайын тұрғандай құрғақ болды. Жағдайды нашарлатқан нәрсе – сол күні су құбырларында жүргізілген жұмыстар. Өрт басталғанға екі сағат бұрын, сағат 15:00-де су ағыны қайта жаңғыртылса да, су қысымы өрт басталған қаланың жоғары жатқан аудандарына жеткілікті болмады. У. Дж. Кент "содан кейін от су қол жеткізілгенге дейін алға жылжыды, ал батыстан соққан қатты жел отты қызулата бергендіктен, ол тез тарады" деп атап өтті. Өрт басталғаннан кейін бір сағат өткен соң, Сент-Джон халқы өрттің О'Брайеннің шаруашылығы аумағында тоқтату мүмкін емес екенін түсінді. Жергілікті тұрғындар тас қабырғалар отқа төтеп бере алады деп сенгендіктен, құнды заттарын қаланың көптеген тас ғимараттарына көшірді. Көптеген адамдар паналаған орындардың бірі – Англикандық Әулие Иоанн Баптист соборы болды. Собордың негізгі бөлігі мен қанаттары көптеген отбасыларға тиесілі құнды мүліктермен, соның ішінде Англикандық епископ Ллевейн Джонстың мүлкімен толы болды. Собор және осы мүліктердің көп бөлігі де ашкөз оттың құрбаны болды. Кент собордың өртелуін былайша сипаттады:

"Бір қорқынышты күшпен зұлым от құлаған соборды басып алды, тіл жетпейтін жылдамдықпен алып ғимарат, готикалық сәулеттің маржаны, сэр Гилберт Скотттың шедеврі және әрбір Ньюфаундлендтіктің мақтанышы, қайнап жатқан отқа айналды. Элементтердің шуынан да естілген күркіреумен төбе құлап, мыңдаған адамның жылдар бойғы еңбегі мен құрбандықтары түтін мен шаң бұлтына сіңіп, жоғалып кетті."