Кіріспе

Кеңес ғалымы және мемлекет қайраткері Отто Юльевич Шмидт (туған Otto Friedrich Julius Schmidt; 30 қыркүйек 1891 [ескі стиль бойынша 18 қыркүйек 1891] – 7 қыркүйек 1956), Otto Schmidt атымен көбірек танымал, кеңес ғалымы, математик, астроном, геофизик, мемлекет қайраткері және академик болған.

Өмірбаян

Ол Ресей империясының Могилев қаласында, қазіргі Беларусь жерінде дүниеге келген. Оның әкесі Курляндиядағы неміс қоныс аударушыларының ұрпағы, ал анасы латыш болған. 1912–13 жылдары университетте оқып жүргенде топтар теориясы бойынша бірнеше математикалық еңбектер жариялады, ол Крулл–Шмидт теоремасының негізін қалады. 1913 жылы Шмидт Вера Яницкаяға үйленді және Киевтің Санкт-Владимир императорлық университетін бітірді, онда 1916 жылдан бастап жеке доцент болып жұмыс істеді. 1918 жылы ол Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының (интернационалистер) мүшесі болды, ол кейіннен Ресей коммунистік партиясына (б) біріктірілді. 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін ол 1918 жылдан 1920 жылға дейін Narkomprod (Халық комиссариаты Продовольствия, яғни Тамақ өнімдері жөніндегі халық комиссариаты), 1921 жылдан 1922 жылға дейін Қаржы жөніндегі халық комиссариаты (Халық комиссариаты Финансов, яғни Қаржы жөніндегі халық комиссариаты) сияқты бірнеше халық комиссариаттарының (наркоматтар) басқарма мүшесі болды. Шмидт Кеңес Одағында жоғары білім беру жүйесін, баспа ісі мен ғылымды дамытудың негізгі жақтаушыларының бірі болды. Ол Наркомпрос (Білім беру халық комиссариаты), КСРО Халық комиссарлары Кеңесінің Мемлекеттік ғылыми кеңесі және Коммунистік академияда жұмыс істеді. 1921 жылдың қазан айынан бастап Шетел әдебиеті комитетінің төрағасы болды. Литкенс комиссиясынан кейін Шмидт 1921–1924 жылдары Мемлекеттік баспа үйінің (Госиздат) директоры, ал 1924–1941 жылдары Ұлы совет энциклопедиясының бас редакторы қызметін атқарды. 1923 жылдан бастап Екінші Мәскеу мемлекеттік университетінде, кейін Мәскеу мемлекеттік университетінде профессор болды, ал 1930–1932 жылдары Шмидт Арктика институтының басшысы болды. Осы кезеңде ол екі байланыс ережесі терминін енгізді. 1932–1939 жылдары ол Солтүстік теңіз жолындағы барлық коммерциялық операцияларды бақылайтын мекеме – Главсевморпуттың (Glavnoe upravlenie Severnogo Morskogo Puti) басшысы болып тағайындалды. 1939–1942 жылдары Шмидт Кеңес ғылым академиясының вице-президенті болды, онда Теориялық геофизика институтын ұйымдастырды (ол 1949 жылға дейін оның директоры болды). Отто Шмидт көп жылдар бойы басқарған Мәскеу алгебра мектебінің негізін қалаушы болды. 1940 жылдардың ортасында Шмидт Жердің және Күн жүйесінің басқа планеталарының пайда болуы туралы жаңа космогониялық гипотеза ұсынды, оны ол өмірінің соңына дейін кеңес ғалымдары тобымен бірге дамыта берді.

Арктика

Шмидт Арктиканы зерттеуші болды. 1929 және 1930 жылдары ол «Георгий Седов» бу пароходымен экспедицияларға жетекшілік етіп, Франц-Иосиф аралдарында алғашқы ғылыми зерттеу стансасын құрды, Қара теңізінің солтүстік-батыс бөліктерін және Северная Земляның батыс жағалауларын зерттеді, сондай-ақ бірнеше аралды ашты. 1932 жылы Шмидттың «Сибиряков» бу пароходымен, капитан Владимир Воронинмен бірге Архангельскіден Тынық мұхитына дейін тарихта алғаш рет қыстамай, үздіріссіз сапар жасады. 1933-1934 жылдары Шмидт, капитан Владимир Воронинмен бірге, Солтүстік теңіз жолымен «Челюскин» бу кемесімен сапарға жетекшілік етті. 1937 жылы ол «Солтүстік полюс 1» дрейфтік мұз стансасын құрған әуе экспедициясын қадағалады. 1938 жылы ол мұздан қызметкерлерін эвакуациялауды ұйымдастырды. Отто Шмидт КСРО Орталық Атқару Комитетінің мүшесі және КСРО Жоғарғы Кеңесінің бірінші шақырылымының депутаты (1938–1946) болды.

Мұра

Билік Отто Шмидтке үш Ленин орденімен, тағы үш орденмен және көптеген медальдармен марапаттады. Шмидт аралы (Қара теңізінде), Шмидт мүйісі (Чукотка автономды округінің Чукот теңізі жағалауында), сондай-ақ Кеңес Одағы Ғылым академиясының Жер физикасы институты және басқа да орындар Шмидт есімін иеленеді. 1948 жылы совет астрономы Пелагея Шайн ашқан 2108 Отто Шмидт планетоиді оның құрметіне аталған. 1979 жылы оның атымен советтік зерттеу кемесіне атау берілді.