Реваз Доғонадзе: Грузин ғалымының өмірі мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Грузия ғалымы Реваз Догонадзе (21 қараша 1931 жыл - 13 мамыр 1985 жыл) – көрнекті грузин ғалымы, Грузия Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (1982), физика-математика ғылымдарының докторы (1966), профессор (1972), кванттық электрохимияның негізін қалаушылардың бірі.

Өмір жолы және шығармашылығы

Ол 1931 жылы Тбилисиде (Грузия) дүниеге келген. Оның әкесі, доктор С. Роман И. Догонадзе (1905-1970) – аграрлық ғылымдар профессоры. 1955 жылы Реваз Догонадзе Мәскеу инженерлік-физика институтын бітірді. Ол ғылыми қызметкер (1958–1962) және Кванттық электрохимия тобының жетекшісі (1962–1978) болды, Мәскеу электрохимия институтының (қазіргі Фрумкин электрохимия институты, Ресей Ғылым академиясы) Теориялық зерттеулер бөлімінде жұмыс істеді. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің доценті (1963–1969) және профессоры (1969–1973) болды. 1961 жылы кандидаттық диссертациясын, 1966 жылы ғылым докторы (толық доктор) диссертациясын қорғады. Догонадзе химиялық электрондық көшіру процесін екі бөлек электрондық күй арасындағы кванттық-механикалық өту ретінде қарастырды, бұл күйлерді білдіретін молекулалық бірліктер арасындағы әлсіз электростатикалық өзара әрекеттесулердің нәтижесінде туындайды. Оның тобы Мәскеу мемлекеттік университеті мен Мәскеу инженерлік-физика институтының студенттерін, сондай-ақ шетелдік ғалымдарды тартты; ол 13 PhD және 5 Dr. Sci. диссертацияларына жетекшілік етті. Бұл топтың 1970-жылдардағы жұмысы электрондық көшіру мен жарық сіңіру сияқты басқа конденсирленген фазадағы электрондық процестер арасындағы байланысты қарастырды, төмен температуралық процестерге және биологиялық процестерге тән ерекшеліктері бар екі емес, үш электрондық деңгейді қамтитын процестерге ерекше назар бөлді. Ол және оның шәкірттері полярлық еріткіштерде протонның көшіруінің алғашқы кванттық-механикалық моделін ұсынды, онда полярлық еріткіштің динамикалық рөлі ескерілді, сондай-ақ полярлық сұйықтықтардағы химиялық, электрохимиялық және биохимиялық процестердің кинетикасының кванттық-механикалық теориясын, конденсирленген ортадағы атомдық-молекулалық трансформацияның кинетикасының кванттық-механикалық теориясын жасады. Догонадзе Грузия Ұлттық Ғылым академиясының (GNAS) Органикалық емес химия және электрохимия институтындағы Теориялық зерттеулер бөлімін құрды және оның алғашқы меңгерушісі болды (1978–1985). 1982–1985 жылдары Грузия Техникалық университетінің Жалпы және теориялық физика кафедрасын басқарды, ал 1982 жылы ГАС-тың корреспондент мүшесі болып сайланды. 1978–1985 жылдары Халықаралық электрохимия қоғамының (ISE) Электрохимиялық физика бөлімінің төрағасы болды. Ол халықаралық "Journal of Electroanalytical Chemistry and Interfacial Electrochemistry" және Ресейлік "Электрохимия" журналының редакциялық алқасының мүшесі болды. Догонадзе өзінің саласында бірқатар халықаралық конференцияларды ұйымдастырды және 190-ға жуық ғылыми-зерттеу жұмысының авторы болды (олардың ішінде 7 монография). Догонадзе басшылығымен 20-ға жуық диссертация (13 кандидаттық және 5 докторлық диссертация) дайындалды. Ол үш томдық "The Chemical Physics of Solvation" (Elsevier, Амстердам, 1985–1986) атты монографияның тең редакторы және авторы болды. Ол Мәскеуде 53 жасында қайтыс болды. Догонадзе "Электрохимиялық сөздікте" тізімделген.

He was born in 1931, in Tbilisi, Georgia. His father, Dr. Sc. Roman I. Dogonadze (1905–1970) was a professor of Agrarian Sciences. In 1955 Revaz Dogonadze graduated from the Moscow Engineering Physics Institute. He was Scientific Fellow (1958–1962) and Senior Scientific Fellow – Head of the Group of Quantum Electrochemistry (1962–1978) of the Department of Theoretical Investigations of the Moscow Institute of Electrochemistry (now Frumkin Institute of Electrochemistry of the Russian Academy of Science). He was Associate Professor (1963–1969) and Full Professor (1969–1973) of the Moscow State University. In 1961 he received a PhD degree, in 1966 a degree of Doctor of Sciences (Full Doctor). Dogonadze was the first to view a chemical electron transfer process as a quantum mechanical transition between two separate electronic states, induced by weak electrostatic interactions between the molecular entities represented by the states. His group attracted students from Moscow State University and the Moscow Engineering Physics Institute, and foreign scientists as well; he was advisor for 13 PhD and 5 Dr. Sci. theses. Work of this group through the 1970s dealt with the relation between electron transfer and other condensed phase electronic processes such as light absorption, emphasizing processes involving three rather than two electronic levels, with low temperature processes and with particular features characteristic of biological processes. He and his pupils suggested the first quantum mechanical model of proton transfer in polar solvents taking into account the dynamic role of the polar solvent, and created a well known quantum mechanical theory of kinetics of chemical, electrochemical and biochemical processes in polar liquids, as well as a quantum mechanical theory of kinetics of atomic molecular transformation in condensed media. Dogonadze founded and was the first head (1978–1985) of the Department of Theoretical Investigations of the Institute of Inorganic Chemistry and Electrochemistry of the Georgian National Academy of Sciences (GNAS). In 1982 1985 he was also Head of the Department of General and Theoretical Physics of the Georgian Technical University and in 1982 was elected Corresponding Member of the GAS. In 1978 1985 he was Chairman of the Department of Electrochemical Physics of the International Society of Electrochemistry (ISE). He was a member of the editorial board of the international Journal of Electroanalytical Chemistry and Interfacial Electrochemistry and the editorial board of the Russian journal Elektrokhimia. Dogonadze organized a number of international conferences in his subject, and was author about 190 scientific research works (among them 7 monographs). Under Dogonadze's guidance were prepared about 20 theses (13 PhD's and 5 Dr. Sc.). He was co editor and co author of a three volume collective monograph The Chemical Physics of Solvation (Elsevier, Amsterdam, 1985–1986). He died in Moscow, aged 53. Dogonadze is listed in the "Electrochemical Dictionary."