Кіріспе

Балық түрлері

Harpadon nehereus, (көбінесе Бомбей балығы, bummalo, bombil, bombili, boomla, lote, loitta деп аталады) - сүңгі балықтардың бір түрі. Ересектердің ұзындығы ең көп дегенде 30 см-ге жетеді, бірақ көбінесе шамамен 20 см болады.

Этимология

Көне заманда Бомбей қаласында ұсталған Бомбей балығы (Bombay Duck) тасталып кететін. Дегенмен, Бенгалияда бұл балық деликатес саналды. Үндістанда теміржол құрылысы басталғанда, бұл балық Бомбейден Калькуттаға тасымалданды. Оны пошта пойзымен тасығандықтан, балық Bombay Mail fish (қысқаша Bombail немесе Bombil) немесе Bombay Daak (Daak бенгал тілінде пошта) деп атала бастады. Кейбір деректер бойынша, бұл атауды пойздағы балықтың күшті иісін ұнатпаған британдық шенеунік (мүмкін, кейін айтылатын Роберт Клайв) берген. Бангладеш жергілікті әңгімелерінде Роберт Клайв Бенгалияны жаулап алғанда осы балықты татып, оның иісін Бомбейден келген газеттер мен хат-хабарлардың иісімен байланыстырған делінеді. Кейіннен бұл термин Ұлыбританиядағы үнді мейрамханаларында таралып, британдықтар арасында кеңінен танымал болды. 1829 жылы жарық көрген "Индиялық естеліктер" атты өлеңдер жинағында сэр Тоби Рендраг (псевдоним) "Бомбей балығы" деген лақап атын қолданғанын, ал бұл тіркес 1815 жылғы мәтіндерде де кездесетінін жазған.

Тарату және балық шаруашылығы

Бомбей қайығы Үнді-Тынық мұхитының тропикалық аймақтарында тіршілік етеді. Бұл балық Үндістан жағалауындағы үзілісті таралуына байланысты "ерекше балық" деп те аталады. Дәстүрлі түрде ол Махараштра, Гуджарат және Лакшаддип теңізінің суларында ауланады, онда жылдық уловтың маңызды бөлігін құрайды. Бұл балық Бенгал шығанағында және Оңтүстік Қытай теңізінде де, бірақ аз мөлшерде кездеседі. Балық кейде кептіріледі, ал кейде кептіріліп тұздалады, содан кейін тұтынылады. Кептірілгеннен кейін балықтың иісі өте күшті болады, сондықтан оны әдетте ауа өткізбейтін ыдыстарда тасымалдайды. Бомбей қайығы Үндістанның, әсіресе Махараштраның белгілі бір аймақтарында танымал тағам. Шри-Ланкада оны кептірілген балық ретінде жейді, оны ысталған, қуырылған немесе карри ретінде пісіреді. Жаңа балық көбінесе бомбей қайығының қуырылған түрі ретінде немесе карриге пісіріледі.

Халықаралық қол жетімділік

Бір кезде Ұлыбританияда жыл сайын Бомбей қамысының көп мөлшері желінетін. 1996 жылы импортталған теңіз өнімдерінің арасында сальмонелламен ластанған партиясы табылғаннан кейін, Еуропалық комиссия (ЕК) Үндістаннан тек мақұлданған мұздату және консервілеу заводтарынан балық импорттауға тыйым салды. Бомбей қамысы заводта өндірілмейтіндіктен, бұл тыйым оның импортына күтпеген тосқауыл келтірді. "Бомбей қамысын сақтап қалу" науқанынан кейін Үндістанның жоғары комиссариаты ЕК-ға тыйым салу туралы мәселе көтерді, содан кейін ЕК ережелерін өзгертіп, балықты ашық ауада кептіруге рұқсат берді, бірақ оны "ЕК мақұлдаған" қаптау станциясында қаптау қажет болды. Бірмингемдегі көтерме саудагер Мумбайда қаптау көзін тауып, өнім қайтадан қолжетімді болды. Бомбей қамысы Канадада, үлкен үнді халқы бар Торонто және Монреаль сияқты қалаларда жаңа түрінде сатылады және көбінесе "бумала" деп аталады. Көбінесе Бенгал, Оңтүстік Гуджарат, Махараштра, Гоа және Карнатака жағалауындағы үндістер арасында танымал болғанымен, оны Оңтүстік Азияның басқа халықтары, әсіресе Шри-Ланка, Бангладеш және Бирма халықтары жиі тұтынады. Бомбей қамысы Маврикийде де дәмді тағам ретінде танымал; онда ол "бомли" деп аталады.