Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кеңістікті физикалық ұйымдастыру техникасы
Technique for physical organisation of space
Аумақтық жоспарлау мемлекет, нарық және қоғамның кеңістікке қатысты талаптары арасында делдалдық қызмет атқарады. Осы ретте, мүдделі тараптарды тартудың, салалық саясатты интеграциялаудың және даму жобаларын ілгерілетудің үш түрлі механизмі аумақтық жоспарлауда трансформациялық стратегияны қалыптастыру, инновациялық әрекет және нәтижеліліктің үш мектебін анықтайды.
Spatial planning mediates between the respective claims on space of the state, market, and community. In so doing, three different mechanisms of involving stakeholders, integrating sectoral policies and promoting development projects mark the three schools of transformative strategy formulation, innovation action and performance in spatial planning
Аумақтық жоспарлау жүйелері – бұл түрлі масштабтағы кеңістіктерде адамдар мен қызметтердің орналасуын ықпалдастыру үшін қоғамдық және жеке сектор қолданатын әдістер мен тәсілдер. Аумақтық жоспарлау кеңістіктік ұйымдастыруға әсер ететін тәжірибелер мен саясатты үйлестіру ретінде анықталады. Аумақтық жоспарлау АҚШ-тағы қала құрылысы тәжірибесімен синонимді, бірақ ірі масштабта, және бұл термин көбінесе Еуропа елдеріндегі жоспарлау күш-жігеріне қатысты қолданылады. Аумақтық жоспарлауға қатысты жекелеген кәсіби салалар жерді пайдалану, қала, аймақтық, көлік және қоршаған ортаны жоспарлауды қамтиды. Экономикалық және қоғамдық жоспарлау, сондай-ақ теңіз кеңістігін жоспарлау сияқты басқа да маңызды салалар да бар. Аумақтық жоспарлау жергілікті, өңірлік, ұлттық және халықаралық деңгейлерде жүзеге асырылады және көбінесе аумақтық жоспар құруға әкеледі. Аумақтық жоспарлаудың алғашқы анықтамасы 1983 жылы аймақтық жоспарлауға жауапты министрлердің Еуропалық конференциясы (CEMAT) қабылдаған Еуропалық аймақтық/кеңістіктік жоспарлау хартасынан (көбінесе «Торремолино хартасы» деп аталады) алынған: «Аймақтық/кеңістіктік жоспарлау қоғамның экономикалық, әлеуметтік, мәдени және экологиялық саясатына географиялық сипат береді. Бұл бір уақытта ғылыми дисциплина, әкімшілік техника және теңдестірілген аймақтық дамуға және кеңістікті физикалық ұйымдастыруға бағытталған пәнаралық және кешенді тәсіл ретінде дамыған саясат». Әлемде көптеген жоспарлау жүйелері бар. Жоспарлау нысаны үлкен дәрежеде қоғам мен оның басқару жүйесімен бірге дамиды және әртүрлі болады. Әр елде және сол елдердің ішінде әртүрлі қатысушылар, жоспарлауға қатысты әртүрлі көзқарастар мен белгілі бір институционалдық құрылымнан тұратын бірегей жоспарлау жүйесі бар. Көзқарастар, қатысушылар және институттар уақыт өте келе өзгереді, бұл аумақтық жоспарлаудың нысанына да, оның әсеріне де әсер етеді. Әсіресе Солтүстік-Батыс Еуропада кеңістіктік жоспарлау 1950 жылдардың соңынан бері үлкен өзгерістерге ұшырады. 1990 жылға дейін «кеңістіктік» термині негізінен жоспарлаудың жай ғана аймақтарға бөлу, жерді пайдалануды жоспарлау немесе қалалар мен аймақтардың физикалық нысанын жобалаумен ғана айналысуын емес, сонымен қатар жұмыспен қамту, тұрғын үйлер және демалыс сияқты қызметтердің кеңістіктік байланысының күрделі мәселелерін де қарастыруын білдірді.
Spatial planning systems refer to the methods and approaches used by the public and private sector to influence the distribution of people and activities in spaces of various scales. Spatial planning can be defined as the coordination of practices and policies affecting spatial organization. Spatial planning is synonymous with the practices of urban planning in the United States but at larger scales and the term is often used in reference to planning efforts in European countries. Discrete professional disciplines which involve spatial planning include land use, urban, regional, transport and environmental planning. Other related areas are also important, including economic and community planning, as well as maritime spatial planning. Spatial planning takes place on local, regional, national and inter national levels and often results in the creation of a spatial plan. An early definition of spatial planning comes from the European Regional/Spatial Planning Charter (often called the 'Torremolinos Charter'), adopted in 1983 by the European Conference of Ministers responsible for Regional Planning (CEMAT): "Regional/spatial planning gives geographical expression to the economic, social, cultural and ecological policies of society. It is at the same time a scientific discipline, an administrative technique and a policy developed as an interdisciplinary and comprehensive approach directed towards a balanced regional development and the physical organisation of space according to an overall strategy." Numerous planning systems exist around the world. The form of planning largely diverges and co evolves with societies and their governance systems. Every country, and states within those countries, have a unique planning systems that is made up by different actors, different planning perspectives and a particular institutional framework. Perspectives, actors and institutions change over time, influencing both the form and the impact of spatial planning. Especially in Northwestern Europe spatial planning has evolved greatly since the late 1950s. Until the 1990s, the term ‘spatial’ was used primarily to refer to the way that planning should deal with more than simply zoning, land use planning, or the design of the physical form of cities or regions, but also should address the more complex issues of the spatial relationship of activities such as employment, homes and leisure uses.
Еуропалық жерді жоспарлау
1999 жылы Еуропалық кеңістіктік дамыту перспективасы (ЕКДД) деп аталатын құжатқа ЕО мүше мемлекеттерінің аймақтық жоспарлауға жауапты министрлері қол қойды. ЕКДД-нің міндетті күші болмаса да, және Еуропалық Одақтың кеңістіктік жоспарлау саласында ресми билігі болмаса да, ЕКДД еуропалық аймақтар мен мүше мемлекеттердің кеңістіктік жоспарлау саясатына әсер етіп, ЕО салалық саясаттарын үйлестіру мәселесін саяси күн тәртібіне қойды. Еуропалық деңгейде аумақтық тұйықталғандық (территориялық когезия) термині кеңінен қолданыла бастады, мысалы, Еуропалық Одақ шартының жобасында (Конституция) ол Еуропалық Одақтың ортақ құзыреті ретінде көрсетілген; сондай-ақ ол Лиссабон шартына да енгізілген. Бұл термин 2004 жылдың соңында Роттердамдағы «көлемді анықтау» құжатында (scoping document) анықталды және ESPON бағдарламасынан алынған эмпирикалық деректерді пайдалана отырып, «Еуропалық Одақтың аумақтық жағдайы және перспективалары» атты құжатта одан әрі дамытылуда. 2007 жылдың мамыр айында Лейпцигте өткен министрлер конференциясында Роттердамда басталған процесті жалғастыру мақсатында «Территориялық күн тәртібі» деп аталатын саяси құжатқа қол қойылды, ол 2011 жылдың мамыр айында Гёделледе жаңартылды.
In 1999, a document called the European Spatial Development Perspective (ESDP) was signed by the ministers responsible for regional planning in the EU member states. Although the ESDP has no binding status, and the European Union has no formal authority for spatial planning, the ESDP has influenced spatial planning policy in European regions and member states, and placed the coordination of EU sectoral policies on the political agenda. At the European level, the term territorial cohesion is becoming more widely used and is for example mentioned in the draft EU Treaty (Constitution) as a shared competency of the European Union; it is also included in the Treaty of Lisbon. The term was defined in a "scoping document" in Rotterdam in late 2004 and is being elaborated further using empirical data from the ESPON programme in a document entitled "The Territorial State and Perspectives of the European Union". At the minister's conference in May 2007 in Leipzig, a political document called the "Territorial Agenda" was signed to continue the process begun in Rotterdam, revised in May 2011 in Gödöllő.