Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын полярлық зерттеушісі (1886–1959)
English polar explorer (1886–1959)
Апсли Джордж Бенет Черри Гаррард (2 қаңтар 1886 – 18 мамыр 1959) – Антарктиданы зерттеген ағылшын саяхатшысы. Ол «Terra Nova» экспедициясының қатысушысы болды және осы экспедиция туралы 1922 жылы жазған «Әлемдегі ең қиын сапар» атты еңбегімен танымал.
Apsley George Benet Cherry Garrard (2 January 1886 – 18 May 1959) was an English explorer of Antarctica. He was a member of the Terra Nova expedition and is acclaimed for his 1922 account of this expedition, The Worst Journey in the World.
Ерте өмір
Бедфордта дүниеге келген, Apsley George Benet Cherry, Денфорд Паркіне тиесілі Apsley Cherry мен оның әйелі, Эвелин Эдит (туған тегі Шарпин), Бедфордтық Генри Уилсон Шарпиннің қызы. Ол Винчестер колледжінде және Оксфордтағы Крайст-Черчте білім алған, онда классика және қазіргі заман тарихын оқыған. Оксфордта оқып жүргенде, 1908 жылы Хенли Корольдік регатасында Гранд Челлендж кубогын жеңіп алған Крайст-Черч командасының құрамында болған. Оның тегі атасының өсиеті бойынша Черри Гаррардқа өзгертілді, осылайша оның әкесі Гертфордширдегі Уитэмпстедке жақын Лэмер Парк иелігін мұраға алды. Апсли 1907 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін иелікті мұраға алды. Черри Гаррард әрқашан әкесінің Ұлыбритания армиясы үшін Үндістан мен Қытайдағы ерліктері туралы әңгімелерге құмар болған және әкесінің үлгісіне лайық өмір сүруге тиіс екенін сезінген. 1907 жылдың қыркүйегінде Эдвард Адриан Уилсон Роберт Фалькон Скоттпен Кортахидегі Реджинальд Смиттің үйінде тағы бір Антарктика экспедициясын талқылау үшін кездесті; Смиттің жас туысы Апсли Черри Гаррард сонда келді де, ерікті болуға шешім қабылдады.
Born in Bedford, as Apsley George Benet Cherry, the eldest child of Apsley Cherry of Denford Park and his wife, Evelyn Edith (née Sharpin), daughter of Henry Wilson Sharpin of Bedford. He was educated at Winchester College and at Christ Church, Oxford where he read classics and modern history. While at Oxford, he rowed in the 1908 Christ Church crew which won the Grand Challenge Cup at the Henley Royal Regatta. His surname was changed to Cherry Garrard by the terms of his great aunt's will, through which his father inherited the Lamer Park estate near Wheathampstead, Hertfordshire. Apsley inherited the estate on his father's death in 1907. Cherry Garrard had always been enamoured of the stories of his father's achievements in India and China where he had fought with merit for the British Army, and felt that he must live up to his father's example. In September 1907, Edward Adrian Wilson met with Robert Falcon Scott at Reginald Smith's home in Cortachy, to discuss another Antarctic expedition; Smith's young cousin Apsley Cherry Garrard happened to visit and decided to volunteer.
Антарктида
24 жасында «Черри» Terra Nova экспедициясының ең жас мүшелерінің бірі болды. Бұл Скотттың Антарктидаға екінші және соңғы экспедициясы еді. Черридің экспедицияға қосылу өтініші бастапқыда Скотт ғалымдар іздегендіктен қабылданбады, бірақ ол экспедиция құнына белгілі бір соманы төлеуге уәде беріп, екінші рет өтініш жасады. Екінші рет те қабылданбағандықтан, ол бұл соманы бәрібір төледі. Осы әрекетіне таң қалған және сонымен бірге Эдвард Адриан Уилсонның әсерімен, Скотт Черри Гаррардты зоолог ассистенті ретінде қабылдауға келісті. Экспедиция 1911 жылғы 4 қаңтарда Антарктикаға келді. Оңтүстік жазының қалған бөлігінде, қаңтардан наурызға дейін, Черри Гаррард Оңтүстік полюске жетуге тырысатын топтың жоспарланған маршрутында отын мен азық-түлік қоймаларын салуға көмектесті.
At the age of 24, 'Cherry' was one of the youngest members of the Terra Nova expedition. This was Scott's second and last expedition to Antarctica. Cherry's application to join the expedition was initially rejected as Scott was looking for scientists, but he made a second application along with a promise of towards the cost of the expedition. Rejected a second time, he made the donation regardless. Struck by this gesture, and at the same time persuaded by Edward Adrian Wilson, Scott agreed to take Cherry Garrard as assistant zoologist. The expedition arrived in the Antarctic on 4 January 1911. During the remainder of the southern summer, from January to March, Cherry Garrard helped lay depots of fuel and food on the intended route of the party which would attempt to reach the South Pole.
Қысқы сапар
Уилсон және Генри Робертсон Бауэрспен бірге Черри Гаррард 1911 жылғы шілдеде Росс аралындағы Кройзер мүйісіне сапар жасады. Черри Гаррардтың миопиясы жоғары болғандықтан, шаңғымен жүріп бара жатқанда кие алмайтын көзілдірігісіз жақсы көре алмады. Олар Скотттың Эванс мүйісіндегі базасынан Росс аралының алыс жағына дейін 97 км қашықтықты, құрғақ қараңғылықта және температураның шамамен -40 градусқа дейін төмендегенде, саналарын өз күштерімен сүйреп әкелді. Экспедицияда екі сана болды, бірақ өте төмен температураның салдарынан мұздың жағдайы нашар болғандықтан, сапардың кейбір бөліктерінде екі сананы бірдей сүйреуге мүмкіндік болмады. Сондықтан олар бір сананы белгілі бір қашықтыққа жылжытып, екіншісін әкелу үшін кері оралуға мәжбүр болды. Бұл өте тиімсіз саяхаттау тәсілі – әрбір бір шақырымға 3 шақырым (5 км) жүру – кейде олар күніне бірнеше шақырым ғана жүре алды. 19 күннен кейін олар мақсатқа жетіп, Террор тауының беткейінде, Кройзер мүйісіндегі пингвин колониясынан бірнеше шақырым қашықтықта, мата шатыры бар тас қабырғалы иглу салды. 22 шілдеде күшті 11 балдық қырау бораны соғып, олардың шатырын жыртып, желге ұшырып кеткенше үш пингвин жұмыртқасын жинап алды. Иглудың шатыры да желден бір күннен кейін қирады, адамдар ұйықтайтын қаптарында, қардың қалың қабатының астында, көңілдерін көтеру үшін дауылдың шуылынан жоғары әндер мен гимндер айтты. 24 шілдеде жел басылғанда, олар шатырын тік беткейдің төменгі жағындағы ойыста, жарты шақырым қашықтықта тапты. Черри Гаррард суықтан тістерінің көпшілігін сындырып алды. Суық пен ұйқының жетіспеуінен шаршаған олар қажетсіз заттарын тастап, кері жолға шықты. Кейбір күндері 1,5 шақырымға дейін ғана жылжып, 1 тамызда түн ортасынан сәл бұрын Эванс мүйісіне қайта оралды. Черри Гаррард кейіннен көршісі Джордж Бернард Шоудың ұсынысымен бұл сапарды «әлемдегі ең жаман сапар» деп атады және 1910–1913 жылдардағы экспедицияның тағдырын баяндайтын кітабына осы атау берді.
With Wilson and Henry Robertson Bowers, Cherry Garrard made a trip to Cape Crozier on Ross Island in July 1911 during the austral winter in order to secure an unhatched emperor penguin egg to hopefully help scientists prove the evolutionary link between all birds and their reptile predecessors by analysis of the embryo. Cherry Garrard suffered from a high degree of myopia, seeing little without the spectacles that he could not wear while sledging. In almost total darkness, and with temperatures ranging from , they man hauled their sledge 60 mile (97 km) from Scott's base at Cape Evans to the far side of Ross Island. The party had two sledges, but the poor surface of the ice due to the extremely low temperatures meant that they could not drag both sledges as intended during parts of the outward journey. They were thus forced to relay, moving one sledge a certain distance before returning for the other. This highly inefficient means of travelling – walking 3 mile (5 km) for every one advanced – meant at times they could only travel a couple of miles each day. Frozen and exhausted, they reached their destination in 19 days and built an improvised rock wall igloo with canvas roof on the slopes of Mount Terror just a few miles from the penguin colony at Cape Crozier. They managed to collect three penguin eggs intact before a force eleven blizzard struck on 22 July, ripping their tent away and carrying it off in the wind. The igloo roof lasted one more day before it too was ripped away by the wind, leaving the men in their sleeping bags under a thickening drift of snow, singing songs and hymns above the sounds of the storm to keep their spirits up. When the winds subsided on 24 July, by great fortune they found their tent lodged in a hollow drift at the bottom of a steep slope half a mile away. Cherry Garrard suffered such cold that he shattered most of his teeth due to chattering in the frigid temperatures. Desperately exhausted by the cold and lack of sleep, they left anything they didn't need behind and began their return journey. Only progressing a mile and a half some days, they eventually arrived back at Cape Evans shortly before midnight on 1 August. Cherry Garrard later referred to this as the 'worst journey in the world' at the suggestion of his neighbour George Bernard Shaw, and gave this title to his book recounting the fate of the 1910–1913 expedition.
Полярлық сапар
1911 жылы 1 қарашада Черри Гаррар Оңтүстік полюске шабуыл жасайтын команданы сүйемелдеу үшін, үш көмекші топпен бірге – адамдар, иттер және жылқылармен бірге жолға шықты. Бирдмор мұздығының етегінде жылқылар атып өлтірілді және олардың еті тамақ ретінде сақталды, ал иттердің тобы базаға қайтарылды. Бирдмор мұздығының үстінде, 22 желтоқсанда Черри Гаррар үйге қайтарылған екінші көмекші топқа кірді, ол 1912 жылы 26 қаңтарда базаға оралды.
On 1 November 1911, Cherry Garrard set off to accompany the team that would make the attempt on the South Pole, along with three supporting parties of men, dogs and horses. At the foot of the Beardmore Glacier, the horses were shot and their flesh cached for food, while the dog teams turned back for base. At the top of the Beardmore Glacier, on 22 December, Cherry Garrard was in the second supporting party to be sent home, arriving back at base on 26 January 1912.
Бір тонналық қойма
Скотт 1912 жылдың ақпан айының басында ит жүргізуші Мирске және хирург Эдвард Л. Аткинсонға иттердің тобын оңтүстікке жіберіп, 1 наурызда 82° немесе 82°30′S кеңдігінде Скотттың тобымен кездесіп, олардың қайта оралуына көмектесуді тапсырды. Сесил Мирс жұмыс істеуге мүмкіндігі болмағандықтан, Аткинсон медициналық шұғыл жағдайға назар аударуға мәжбүр болды, ал Джордж Симпсон бос болмағандықтан, тағдырлы таңдау Черри Гаррардқа түсті. 1912 жылдың 26 ақпанында Черри Гаррард пен иттерді бағыттайтын Димитрий Геров оңтүстікке беттеп, 3 наурызда бір тонналық қоймаға жетіп, қосымша азық-түлік қалдырды. Олар Оңтүстік полюске баратын топты күтіп, жеті күн бойы сол жерде күтті. Черри Гаррард пен Димитрий 10 наурызда кері жолға шықты. Скотттың тобы сол кезде бір тонналық қоймадан оңтүстікке қарай 89 шақырым (55 миль) қашықтықта, яғни үш ит жүрісі жерде болды. Скотт және оның серіктері ақырында бір тонналық қоймадан оңтүстікке қарай 18 шақырым (11 миль) жердегі нүктеге жетті, онда олар аштықтан немесе суықтан мерт болды. Черри Гаррард кейінірек: «Иттер тобымен жасалған осы сапардың басты мақсаты Скотт пен оның серіктерін үйге асықтыру еді», - деп жазды, бірақ олар «құтқару экспедициясы болған жоқ». Ол бір апта күтіп, содан кейін кері қайту шешімін қабылдауын ақтады, өйткені нашар ауа-райы, күндізгі температураның төмендеуі оңтүстікке қарайғы сапарды мүмкінсіз етіп, ал иттерге жемнің жетіспеуі Аткинсонның бұйрығына қайшы келіп, иттерді тамақ үшін өлтіруге мәжбүрлейтін еді. Олар 16 наурызда ештеңесіз базаға оралды, дереу Скотттың тағдыры туралы алаңдаушылықты тудырды. Екі күннен кейін Черри Гаррард есінен танып, келесі күндері денсаулығы нашарлап қалды. Аткинсон Скотты іздеуге аттанды, бірақ 30 наурызда суыққа байланысты кері қайтуға мәжбүр болды және Скотттың тобы қаза тапты деген қорытындыға келді.
Scott had left orders for dog driver Meares and surgeon Edward L. Atkinson to take the dog teams south in early February 1912 to meet Scott's party on 1 March at latitude 82° or 82°30′S, and to assist his return journey. As Cecil Meares was not available for work, Atkinson had to attend to a medical emergency, and George Simpson was busy, the fateful choice fell on Cherry Garrard. Belatedly, on 26 February 1912, Cherry Garrard and dog handler Dimitri Gerov set off southwards and soon reached One Ton Depot on 3 March, and deposited additional food. They waited there seven days hoping to meet the South Pole team. Cherry Garrard and Dimitri then turned back on 10 March. Scott's party was at that time only 55 mile (89 km), i. e. three dog marches south of One Ton Depot. Scott and his companions eventually reached a point 11 mile (18 km) south of One Ton Depot, where they starved or froze to death. Cherry Garrard later wrote that "the primary object of this journey with the dog team[s] was to hurry Scott and his companions home" but they "were never meant to be a relief journey". He justified his decision to wait for a week and then turn back, stating that the poor weather, with daytime temperatures as low as , made further southward travel impossible, and the lack of dog food meant he would have had to kill dogs for food, against Atkinson's orders. They returned to base on 16 March empty handed, immediately causing anxiety about Scott's fate. Two days later, Cherry Garrard fainted and became an invalid for the following days. Atkinson set forth to fetch Scott, but on 30 March was forced to turn back in the face of low temperatures, and concluded that Scott's party had perished.
Іздеу сапары
Кейіннен Черри Гаррард мұрағатшы болып тағайындалып, зоологиялық жұмысын жалғастырды. Ғылыми жұмыстар қыс бойына жүрді, және 1912 жылдың қазан айына дейін Аткинсон басқарып, Черри Гаррардты да қамтитын команда ғана Оңтүстік полюске барған экспедицияның тағдырын білу үшін оңтүстікке аттана алды. 12 қарашада Скотт, Уилсон және Бауэрстің денелері тікпе-келішпен, олардың күнделіктері мен жазбаларымен, сондай-ақ ішкі аймақтың тауларынан әкелген геологиялық үлгілерімен бірге табылған. Черри Гаррардқа бұл оқиға қатты әсер етті, әсіресе Уилсон мен Бауэрстің қазасы оны терең қинады, себебі ол олармен бірге Кройзер мүйісіне саяхат жасаған еді.
Cherry Garrard was eventually appointed record keeper and continued zoological work. The scientific work continued through the winter and it was not until October 1912 that a team led by Atkinson and including Cherry Garrard was able to head south to ascertain the fate of the South Pole team. On 12 November, the bodies of Scott, Wilson and Bowers were found in their tent, along with their diaries and records, and geological specimens they had hauled back from the mountains of the interior. Cherry Garrard was deeply affected, particularly by the deaths of Wilson and Bowers, with whom he had made the journey to Cape Crozier.
Кейінгі өмірі
1913 жылдың ақпан айында өркениетке оралғаннан кейін көп ұзамай, Черри Гаррард Эдвард Аткинсонмен бірге Қытайға сапар шегіп, британдық теңізшілердің арасында шистосомоз қоздыратын паразиттік жалпақ құртты зерттеуге көмектесті. Ұлы соғыс басталғанда, Черри Гаррард анасы мен қарындастарының көмегімен отбасылық үйі Лэмерді майданнан оралған жаралы сарбаздарға арналған далалық госпитальге айналдырды. 1914 жылдың тамызында Черри Гаррард майор Эдвин Ричардсонмен бірге Бельгияға барды. Ричардсон жараланған сарбаздарды иіскеп табу үшін иттерді пайдаланған және британдық соғыс иттері мектебін құрған жаттықтырушы еді. Черри Гаррард осы мүмкіндікке өз еркімен барып, Антарктидада иттермен жұмыс істеген тәжірибесін пайдаланды. Бірақ бұл мүмкіндік ұзаққа соқпады, Черри Гаррард Англияға қайтып келді және кейіннен Корольдік теңіз еріктілер резервіне қабылданып, Фландрияда бронеавтомобильдер эскадрильясына командир болды. 1916 жылы денсаулығына байланысты қызметтен босатылып, клиникалық депрессиядан және Антарктидадан оралғаннан кейін пайда болған ойық ішек қабынуынан (колит) зардап шекті. Оның өмірі посттравматикалық стресс бұзылысы деп аталатын аурудың сипатталып, диагнозы қойылғаннан бұрын аяқталды. Психологиялық жағдайы толыққанды емделмесе де, зерттеуші өзінің тәжірибесін жазып, өзін-өзі емдеуге тырысты, бірақ ауруларының салдарынан көп жыл бойы төсекке жатып өтті. Суықтан тістері зақымданғандықтан, бірнеше рет стоматологтың көмегіне жүгінуге мәжбүр болды. Ол Оңтүстік полюске барған экспедицияны құтқаруға болатын баламалы жолдарды көп рет қарастырды, әсіресе 1922 жылы жарық көрген «Әлемдегі ең жаман сапар» атты естеліктерінде. 1939 жылдың 6 қыркүйегінде Черри Гаррард Анжела Кэтрин Тернерге (1916–2005) үйленді, оны 1937 жылы Норвегия круизінде кездестірген. Олардың балалары болмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін нашар денсаулық және салықтар оны отбасылық үйін сатуға және Лондондағы пәтерге көшуге мәжбүр етті, ол 1959 жылдың 18 мамырында Пикадиллиде қайтыс болды. Ол Уитампстедтегі Сент-Гелен шіркеуінің қорымының солтүстік-батыс бұрышына жерленген.
Not long after his return to civilization in February 1913, Cherry Garrard accompanied Edward Atkinson on his journey to China to assist Atkinson with his investigation on a type of parasitic flatworm that was causing schistosomiasis among British seamen. At the start of the Great War, Cherry Garrard, along with the help of his mother and sisters, converted Lamer, his family estate, into a field hospital for wounded soldiers returning from the front. Cherry Garrard journeyed to Belgium in August 1914 with Major Edwin Richardson, a dog trainer who used dogs to sniff out wounded soldiers and founded the British War Dog School, to assist on the front with a pack of bloodhounds. Cherry Garrard volunteered for this opportunity, in part due to his experience with handling dogs in Antarctica. After this opportunity was cut short, Cherry Garrard returned to England and was eventually commissioned in the Royal Naval Volunteer Reserve and commanded a squadron of armoured cars in Flanders. Invalided out in 1916, he suffered from clinical depression as well as ulcerative colitis which had developed shortly after returning from Antarctica. His lifespan preceded the description and diagnosis of what is now called post traumatic stress disorder. Although his psychological condition was never cured, the explorer was able to treat himself to some extent by writing down his experiences, although he spent many years bed ridden due to his afflictions. He required repeated dental treatment because of the damage done to his teeth by the extreme cold. He many times revisited the question of what possible alternative choices and actions might have saved the South Pole team — most notably in his 1922 memoir The Worst Journey in the World. On 6 September 1939, Cherry Garrard married Angela Katherine Turner (1916–2005), whom he had met during a Norwegian cruise in 1937. They had no children. After the Second World War, ill health and taxes forced him to sell his family estate and move to a flat in London, where he died in Piccadilly on 18 May 1959. He is buried in the north west corner of the churchyard of St Helen's Church, Wheathampstead.
Жазбалар
1922 жылы досы Джордж Бернард Шоудың ынталандыруымен Черри Гаррард «Әлемдегі ең қиын сапар» атты кітабын жазды. 80 жылдан астам уақыт өткен соң да бұл кітап басылып шығарылуда және саяхат әдебиетінің классикасы ретінде жиі еске алынады, себебі ол жазылған ең ұлы шын оқиға болып танылды. Кітап Penguin Books баспасының 100-ші шығарылымы ретінде жарық көрді. Кітап жарық көрген кезде Скотт соғыстан кейінгі Ұлыбританияда батыр саналғандықтан, кітапқа қатысты сын көп болды, олар Черридің Скотттың жағымсыз мінез-құлқы мен қасиеттерін сипаттауына қатысты айтылды. «Таймс» газетіндегі бір сыншы кітап туралы: «Ол соғыстан кейінгі дәстүрдегідей, ойын ашық айтуға және оқиғаның «батырлығын» ең аз көрсетуге бекінген сияқты» деді. Бірақ, соңғы кезде Роланд Хантфорд «Ең қиын сапарды» «жетілмеген, бірақ әсерлі, күшті қорғау» деп бағалады. Черри Гаррард Т.Э. Лоуренс есіміне арналған эссе жазды, ол Лоуренстің інісі А.В. Лоуренс редакциялаған «Т.Э. Лоуренс, достарының көзімен» атты кітаптың бірінші басылымында жарық көрді. Кейінгі қысқартылған басылымдарда оның мақаласы алынып тасталды. Осы эссесінде Черри Гаррард Лоуренстің өзін-өзі кемсіту, қорқу және өзін көрсету қажеттілігінен туған ерекше істерге баруын болжайды. Сондай-ақ, Лоуренстің және өзінің жазбалары емдік әсер бергенін және олар баяндаған оқиғалардың салдарынан туған жүйкелік аурумен күресуге көмектескенін айтады.
In 1922, encouraged by his friend George Bernard Shaw, Cherry Garrard wrote The Worst Journey in the World. Over 80 years later this book is still in print and is often cited as a classic of travel literature, having been acclaimed as the greatest true adventure story ever written. It was published as Penguin Books' 100th publication. As Scott was still considered a hero in postwar Britain at the time of the book's publication, there was some criticism of the book upon release which were aimed at Cherry's descriptions of the negative qualities and traits of Scott. In an article in The Times, one critic said of the book that 'he has evidently, quite in the postwar manner resolved to say what he thinks and emphasize the "heroism" of the story as little as possible.' More recently, however, Roland Huntford has dismissed the Worst Journey as "an immature but persuasive, highly charged apologia". Cherry Garrard contributed an essay in remembrance of T. E. Lawrence in the first edition of a volume edited by Lawrence's brother, A. W. Lawrence, T. E. Lawrence, by His Friends. Subsequent abridged editions omit his article. Cherry Garrard hypothesises in this essay that Lawrence undertook extraordinary acts out of a sense of inferiority and cowardice and a need to prove himself. He suggests, too, that Lawrence's writings – as well as Cherry's own – were therapeutic and helped in dealing with the nervous breakdown of the events they recount.
Мұра
Кройзер мүйісіндегі иглу 1957–1958 жылдарғы Ұлттар Достастығы Антарктикалық экспедициясы (Commonwealth Trans Antarctic Expedition) тарапынан табылды. Тас қабырғаларының ғана бір бөлігі тұрды. Табылған заттар алынып, Жаңа Зеландия мұражайларына қойылды. Кройзер мүйісінен әкелінген үш пингвин жұмыртқасы қазір Лондондағы Табиғи тарих мұражайының қорында сақталуда.
The igloo on Cape Crozier was discovered by the Commonwealth Trans Antarctic Expedition of 1957–1958. Only of the stone walls remained standing. Relics were removed and placed in museums in New Zealand. The three penguin eggs brought back from Cape Crozier are now in the collection of the Natural History Museum, London.