Кіріспе
Англиядағы стратиграфиялық бірлік – Шырша тобы (көбінесе Шырша деп аталады), – литостратиграфиялық бірлік (тас қабаттарының белгілі бір саны), Оңтүстік және Шығыс Англиядағы Жоғарғы Бор дәуірінің әктас тізбегін қамтиды. Сол сияқты немесе ұқсас тау жыныстары тізбектері Солтүстік-Батыс Еуропаның кеңінен таралған Шырша 'аймағы'нда кездеседі. Ол теңіз ортасында шөгіндірген, жұмсақ, кеуекті ақ әктастың қалың қабаттарымен сипатталады. Шырша – кокколит биомикритінен тұратын әктас. Биомикрит – бұл қазба қалдықтарынан ("био") және кальций карбонаты балшығынан ("микрит") құралған әктас. Шыршадағы қазба қалдықтарының көп бөлігін коколитофорлар деп аталатын микроскопиялық жасыл балдырлардың коколиттер деп аталатын микроскопиялық пластиналары құрайды. Коколиттерден басқа, қазба қалдықтарына фораминиферлер, остракодтар және моллюскалардың фрагменттерінің өзгеретін, бірақ аз пайыздық үлесі кіреді. Коколитофорлар су қабатының жоғарғы бөлігінде өмір сүрді. Олар өлгенде, олардың қабықтарын құрайтын микроскопиялық кальций карбонаты пластиналары мұхит суы арқылы төмен түсіп, мұхит түбінде қалың кальцийлі шөгінді қабатын құрады, ол ақырында Шырша тобына айналды. Шырша тобы әдетте төсек белгілерін көрсетпейді, тек жоғарғы бөлігінде жиі кездесетін кремний түйіндерінің сызықтарынан басқа. Минерал пирит түйіндері де кездеседі және әдетте ашық беттерде қоңыр темір оксидіне тотығады. Белгілі жартастарға Довердің ақ жартастары, Бичи Хед, Уайт аралының оңтүстік жағалау жартастары, сондай-ақ Блю Белл Хилл, Кенттегі карьерлер мен тас жол кесіктері (бұл орын Арнайы ғылыми қызығушылық танытатын орын ретінде жіктелген) және Оксфордшир/Букингемшир шекарасындағы Стокенчерч аңғарындағы M40 тас жолы Астон Ровант Ұлттық табиғи қорығынан өтеді.
The Chalk Group (often just called the Chalk) is the lithostratigraphic unit (a certain number of rock strata) which contains the Upper Cretaceous limestone succession in southern and eastern England. The same or similar rock sequences occur across the wider northwest European chalk 'province'. It is characterised by thick deposits of chalk, a soft porous white limestone, deposited in a marine environment. Chalk is a limestone that consists of coccolith biomicrite. A biomicrite is a limestone composed of fossil debris ("bio") and calcium carbonate mud ("micrite"). Most of the fossil debris in chalk consists of the microscopic plates, which are called coccoliths, of microscopic green algae known as coccolithophores. In addition to the coccoliths, the fossil debris includes a variable, but minor, percentage of the fragments of foraminifera, ostracods and mollusks. The coccolithophores lived in the upper part of the water column. When they died, the microscopic calcium carbonate plates, which formed their shells settled downward through the ocean water and accumulated on the ocean bottom to form a thick layer of calcareous ooze, which eventually became the Chalk Group. The Chalk Group usually shows few signs of bedding, other than lines of flint nodules which become common in the upper part. Nodules of the mineral pyrite also occur and are usually oxidized to brown iron oxide on exposed surfaces. Well known outcrops include the White Cliffs of Dover, Beachy Head, the southern coastal cliffs of the Isle of Wight and the quarries and motorway cuttings at Blue Bell Hill, Kent, (which has been classified as a Site of Special Scientific Interest) and at the Stokenchurch Gap on the Oxfordshire/Buckinghamshire border where the M40 motorway cuts through the Aston Rowant National Nature Reserve.
Бөлімшелер
Қазық тобы енді ақ қазық кіші тобы мен сұр қазық кіші тобы болып бөлінеді, олардың екеуі де қатарларға жіктеледі. Бұл қазіргі бөліністер көптеген бұрынғы жіктемелердің орнын басады, оларға геологиялық карталарда және басқа геологиялық әдебиеттерде жиі сілтеме жасалады. Бұрын кіші топтар белгіленбеген, бірақ үш қатар анықталған: Жоғарғы қазық, Орта қазық және Төменгі қазық. "Солтүстік" және "Оңтүстік" аймақтарында, Норфолктан солтүстікке және Темза аңғарының оңтүстігінде әртүрлі қатарлар анықталады. Сонымен қатар, олардың арасындағы "көшкін аймақ", Шығыс Англияның көп бөлігі мен Чилтерн жоталарын қамтиды, дайындалған. Солтүстік теңіз астындағы қатарларға қатысты мүлдем басқа тәсіл қолданылады.
Сұр шайырдың кіші тобы
Сұр шайырдың кіші тобы (бұрынғы Төменгі Шайырдан Plenus Marls-ты алып тастағанда) әдетте салыстырмалы түрде жұмсақ және сұр түсті болады. Сонымен қатар, ол ең көп қазбаларға толы (әсіресе аммонит қазбаларына қатысты). Бұл кіші топтың қабаттары әдетте "Глауконитті марль мүшесімен" (бұрынғы атауы – Глауконитті немесе Хлоритті марль) басталады, ол құрамындағы жасыл минералдар – глауконит және хлорит түйіршіктерімен аталған. Кіші топтың қалған бөлігі төменгі жағында сазды болып келеді (Батыс Мелбери Марльді Шайыр Формациясы, бұрынғы "Шайыр Марлі") және "Зигзаг Шайыр Формациясы" (бұрынғы "Сұр Шайыр") бойынша бірте-бірте тазалана бастайды. Орталық Чилтернде екі бөлік қатты Тоттернхой тасымен бөлінген, ол кейбір жерлерде айқын тік жар құрайды. Мұнда кремний түйіндері аз немесе тіпті жоқ. Бұл екі формация солтүстік аймақта танылмайды, яғни Шығыс Англиядан Йоркширге дейінгі солтүстікке қарай, онда бүкіл тізбе қазір "Ferriby Шайыр Формациясы" деп аталады. Сұр Шайырдың кіші тобы қабаттарының қалыңдығы орналасқан жеріне байланысты әртүрлі болады, орташа есеппен 200 фут (61 м) құрайды. Олар көбінесе Шлоенбахия, Скафиттер және Мантеллицера аммониттері, Актинокамакс белемниті, Inoceramus және Остреа екі жақтауы сияқты қазбаларды қамтиды.
Англияның қыш пейзаждары
Крем Англияның оңтүстік және шығыс бөлігінің кең аумағында кездеседі және маңызды физиографиялық ерекшеліктердің көп бөлігін құрайды. Крит кезеңінде Англия мен Уэльстің дерлік барлық аймағын құраған кремалды қабат болған деген болжам бар, бірақ кейіннен болған көтерілу және эрозия нәтижесінде ол Дорсеттегі Уош пен Лайм шығанағы арасындағы және Линкольншир мен Йоркшир Волдс жартастарынан шығысқа қарай салынған сызықтың оңтүстік-шығысында ғана сақталды. Альпілік орогенез кезінде осы аймақтың мезозойлық тау жыныстарының біртекті бүктелуі Лондон алабын, Велд-Артои антиклинін, Гэмпшир алабын және Пурбек-Уайт моноклинін қалыптастырды. Кремнің кеңінен батыс шекарасы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай, Йоркшир Волдс, Линкольншир Волдс, батыс Норфолк арқылы Брекленд, Чилтерн Хиллс, Беркшир Даунс, Марлборо Даунс, Солсбери жазығының батыс шеті және Кранборн Чейс, сондай-ақ Солтүстік және Оңтүстік Дорсет Даунс арқылы өтеді. Темза алабының және Шығыс Англияның шығыс бөлігіндегі кейбір аймақтарда, Гэмпшир алабындағыдай, крем кейінгі шөгінділермен жабылады. Тек Велд-Артои антиклині эрозия нәтижесінде "ашылған", яғни Велд аймағында крем толығымен жоқ. Осы аймақта Оңтүстік Даунс тауларының солтүстікке қараған ұзын жартасы мен Солтүстік Даунс тауларының оңтүстікке қараған ұзын жартасы Велд арқылы бір-біріне қарама-қарсы орналасқан. Осы себептерге байланысты, Пурбек-Уайт моноклинінің оңтүстігіндегі салыстырмалы түрде кішкентай ауданда, Уайт аралындағы Вентордың солтүстігіндегі төмендіктерді қоспағанда, крем көбінесе жоқ. Кремнің ең жақсы көріністері осы тау тізбектері жағалаумен қиылысып, Фламборох бас, Довердің ақ жартастары, Жеті қарындас, Олд Гарри Рокс (Пурбек) және Уайт аралындағы Инелер сияқты әсерлі, көбінесе тік жартастарды құрайтын жерлерде кездеседі. Бұрын Англия арнасының арғы жағына дейін созылған крем Францияның жағалауында да осындай жартастардың пайда болуына себепкер болды.
Солтүстік Ирландия
Солтүстік Ирландияның "Ульстер кредалық провинциясында" кластикалық құрамды Гиберн Гринсэндс тобы және оның үстіндегі Ульстер ақ әктасты тобы Англияның бор тобымен стратиграфиялық жағынан теңдес келеді. Олар Антрим жағалауында ең жақсы жалаңаштанған.
Шотландия
Шотландияның "Шира провинциясында" (Муллдан Скайға дейін созылатын) Ішкі Гебридтер тобы Англияның Шира тобымен стратиграфиялық жағынан теңдес келеді. Ол көбінесе құмтастар мен сазды тастардан құралған, бірақ Сантония дәуірінің Грибун балшық формациясы Мулл және жақын орналасқан Морверн аймақтарында кездеседі.
Ла-Манш
Англия мен Францияны байланыстыратын Канал туннелі Батыс Мелбери Марли балшығы (бұрынғы "Chalk Marl" – Сұр балшық тобының ерекше бір бөлігі) арқылы қазылып салынды.
Солтүстік теңіз
Мұнайлы балшық Солтүстік теңіздегі Орталық Грабенде маңызды мұнай қоры болып табылады, негізінен Норвегия және Дания секторларында, ал Біріккен Корольдіктің континенттік шельф секторында (UKCS) одан аз көлемде кездеседі. Солтүстік теңіздің солтүстік-орталық және солтүстік бөліктерінде Балшық тобы – бірнеше резервуарлық тау жыныстары блогының үстінде жатқан және олардың сұйық құрамының жоғары қарай жылжуына кедеріс келтіретін маңызды тұмша бірлігі болып табылады. Солтүстік теңіздің орта бөлігінің солтүстігіндегі Mid North Sea – Ringkobing – Fyn құрылымдық биіктігінің сызығынан солтүстікке қарай Балшық тобы бұрғыланған сынамаларда әлі де анықталады, бірақ солтүстікке қарай саздану деңгейі артады. Берилл ойысының (59°30' С 01°30' Ш) солтүстігінде Балшық тобы Шетланд тобы деген атпен біріктірілген, аз немесе орташа дәрежеде әктасты саз тастардан тұрады. Ішкі Морей-Ферттегі кейбір жұқа құмды қабаттарды қоспағанда, бұл шлейфте мұнайға көздері де, резервуарлық сыйымдылығы да жоқ және ол әдетте бұрғылау нысаны ретінде қарастырылмайды. Бірақ оның қалыңдығы мен біртектілігі оны бағытталған бұрғылау маневрлерін жүргізу үшін қолайлы нысанаға айналдырады. Shearwater және Eastern Trough Area жобалық аймақтарында (шамамен 56°30' С 02°30' Ш, UKCS 22, 23, 29 және 30 квадранттары) Балшық тобы айтарлықтай артық қысымға ұшырауы мүмкін. UKCS 30 квадрантының оңтүстігінде және Норвегияның 1 және 2 квадранттарында бұл артық қысым кеуектілікті сақтауға көмектеседі және Балшықты тиімді резервуарға айналдырады.
Қойма геологиясы
Кескене қоймаларының көпшілігі қайта жиналған аллоктон жатақтар болып табылады. Бұларға құмдақ ағындары мен тұманды ағындар жатады. Ерте көмірсутектермен диагенезден қорғалған жағдайда кеуектіліктері өте жоғары болуы мүмкін. Дегенмен, бұл көмірсутектер өндірілген кезде диагенез және тығыздалу қайта басталуы мүмкін, нәтижесінде теңіз түбі бірнеше метрге шөгіп, бірқатар ұңғымалардың құлауына және платформаларды көтеріп, қайта орналастыруға қатысты өте қымбат жөндеу жұмыстарын жүргізуге әкелді. Турон қабатындағы Кескене тобынан табылған "Mosasaurus" gracillis деп аталған мозазаврдың қалдықтары шындығында Расселозавринаға жақын. Сеноман қабатындағы Кескене тобынан табылған және "Iguanodon hilli" деп сипатталған бір жарым-жартылай жоғарғы жақ тісі Hadrosaurid емес, Hadrosauroid-ке жатады.