Артық өндіріс – нарықта сұраныстан артық тауар жиналуы. Бұл бағаның төмендеуіне, тауар сатылмауына және жұмыссыздыққа әкелуі мүмкін. Экономикалық түсініктер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық нарықта ұсынылатын тауарлардың сұранысынан ұсыныстың артық болуы – артық өндіріс деген экономикалық ұғым.
Excess of supply over demand of products being offered to an economic market
the economic concept of overproduction
Экономикада артық өндіріс, артық ұсыныс, ұсыныстың артық болуы немесе тауардың көп болуы дегеніміз – нарыққа ұсынылған тауарлардың сұраныстан асып кетуі. Бұл бағаның төмендеуіне және/немесе тауарлардың сатылмауына, сондай-ақ жұмыссыздыққа әкелуі мүмкін. Сұраныс жағынан қарағанда, оған сәйкес келетін нәрсе – тұтынудың жеткіліксіздігі. Кейбір экономистер сұраныс пен ұсынысты бір монетаның екі жағы деп есептейді: ұсыныстың артық болуы нақты сұранысқа байланысты, ал сұраныстың жеткіліксіздігі нақты ұсынысқа байланысты. Осыған байланысты, артық өндіріс пен тұтынудың жеткіліксіздігі бірдей ұғымдар деп қарастырылады. Жүйелі ойлауда (Lean thinking) тауарлардың немесе өндіріс процесіндегі тауарлардың артық өндірісі – өнімге құндылық қоспайтын жеті түрлі ысыраптың (жапон тілінде muda) бірі саналады және олардың арасында ең ауыр салмақтысы деп танылады. Артық өндіріс көбінесе бұрынғы инвестициялардың салдарынан туындайды, яғни артық өндірістік қуаттылықтың қалыптасуына себеп болады. Бұл қуаттылық бос жатуы (немесе толық емес жүктемемен жұмыс істеуі) мүмкін, бұл тиімсіз, немесе артық ұсыныс тудыруы мүмкін.
In economics, overproduction, oversupply, excess of supply or glut refers to excess of supply over demand of products being offered to the market. This leads to lower prices and/or unsold goods along with the possibility of unemployment. The demand side equivalent is underconsumption; some consider supply and demand two sides to the same coin – excess supply is only relative to a given demand, and insufficient demand is only relative to a given supply – and thus consider overproduction and underconsumption equivalent. In lean thinking, overproduction of goods or goods in process is seen as one of the seven wastes (Japanese term: muda) which do not add value to a product, and is considered "the most serious" of the seven. Overproduction is often attributed to previous overinvestment – creation of excess productive capacity, which must then either lie idle (or under capacity), which is unprofitable, or produce an excess supply.
Қатыспаушылық
Карл Маркс өзінің "Капитал" атты танымал еңбегінде капитализмнің артық өндіріске қарайтын ішкі тенденциясын баяндады. Маркстің сөзіне қарағанда, капитализмде технологияның жақсаруы және өнімділіктің өсуі қоғамдағы материалдық байлықтың (немесе пайдалы құндылықтардың) мөлшерін арттырады, бірақ сонымен бірге осы байлықтың экономикалық құнын төмендетеді, осы арқылы пайданың нормасын төмендетеді – бұл капитализмдегі дағдарыстарға тән "еңбек резерві" және "молшылықтың арасындағы кедейлік" парадоксына алып келеді, немесе дәлірек айтқанда, жеткіліксіз тұтыну кезінде артық өндіріс дағдарысына. Джон Мейнард Кейнс артық өндіріс теориясын жасады, ол оны тиімді сұранысты қамтамасыз ету үшін үкіметтің араласуын ұсынуға әкелді. Тиімді сұраныс – бұл өндіріс деңгейіне сәйкес келетін тұтыну деңгейі. Егер тиімді сұранысқа қол жеткізілсе, артық өндіріс болмайды, себебі барлық қорлар сатылады. Маңыздысы, Кейнс мұндай шаралар артық өндірісті тек уақытша тоқтата біледі, бірақ оны толығымен шешпейді деп мойындады.
Karl Marx outlined the inherent tendency of capitalism towards overproduction in his seminal work Das Kapital. According to Marx, in capitalism, improvements in technology and rising levels of productivity increase the amount of material wealth (or use values) in society while simultaneously diminishing the economic value of this wealth, thereby lowering the rate of profit—a tendency that leads to the paradox, characteristic of crises in capitalism, of "reserve army of labour" and of “poverty in the midst of plenty”, or more precisely, crises of overproduction in the midst of underconsumption. John Maynard Keynes formulated a theory of overproduction, which led him to propose government intervention to ensure effective demand. Effective demand are levels of consumption that corresponds to the level of production. If effective demand is achieved then there is no overproduction because all inventories are sold. Importantly, Keynes acknowledged that such measures could only delay and not solve overproduction.
Заңға сай
Сай заңы бойынша: "Қанша көп тауар [сұраныс бар] өндірілсе, сол тауарлар (жеткізілім) басқа тауарларға сұраныс тудыруы мүмкін". Кейнс бұл "заңды" "жеткізілім өзіне қажетті сұранысты өндіреді" деп түйіндеді. Тұтынушының сауда жасауға деген ниеті, әлеуетті тұтынушыны басқа тауарлармен айырбастауға болатын тауар жасау үшін өндірушіге айналдырады, тауарлар тікелей немесе жанама түрде басқа тауарлармен алмастырылады. Тауарларға тек басқа тауарлармен ғана төлеуге болады, сондықтан алдын ала өндіріс болмаса, сұраныс пайда бола алмайды. Сэй заңына сәйкес, жалпы экономикада артық өндіріс (бірақ нақты тауарлар артық өндірілуі мүмкін) тек шектеулі жағдайда ғана мүмкін.
Say's law states that "The more goods [for which there is demand] that are produced, the more those goods (supply) can constitute a demand for other goods". Keynes summarized this "law" as asserting that "supply creates its own demand". The consumer's desire to trade causes the potential consumer to become a producer to create goods that can be exchanged for the goods of others, goods are directly or indirectly exchanged for other goods. Because goods can only be paid for by other goods, no demand can exist without prior production. Following Say's law, overproduction (in the economy as a whole, specific goods can still be overproduced) is only possible in a limited sense.
Қоршаған ортаға әсері
Артық өндіріс пайда болғанда, артық өнім қорының жойылуына қатысты мәселелер туындайды, бұл қоршаған ортаға айтарлықтай зиян келтіруі және қосымша қалдықтарды жою шығындарын арттыруы мүмкін. Өндірісте қажеттіден артық шикізат қолданылады, ал кейбір өндіріс процестерінде өндіріс деңгейінің жоғары болуынан қосымша зиянды ластану пайда болуы мүмкін.
Overproduction raises issues about the disposal of excess product stocks, which may have a significant environmental impact as well as raising additional waste disposal costs. More raw materials than necessary will have been used in production and, in some production processes, more undesirable pollution may have arisen due to the excess level of productive activity.