Кіріспе

1920 жылдардағы экспрессионизмге қарсы неміс өнер қозғалысы, осы қозғалыстың архитектуралық аспектілері.

Жаңа объективтілік (Neue Sachlichkeit) – 1920 жылдары экспрессионизмге қарсы реакция ретінде туындаған неміс өнеріндегі қозғалыс. Бұл терминді Мангеймдегі Кунстхоллдің директоры Густав Фридрих Хартлауб 1925 жылы өткізген көркемөнер көрмесінің атауы ретінде қолданды, ол көрме экспрессионизмнен кейінгі рухта жұмыс істейтін суретшілерді көрсетуге арналған еді. Атап айтқанда, Крокетт "Жаңа бағыну" деп аудару арқылы туындайтын пікірге қарсы шығады, ол оның сипаттаған көзқарасын көпшілік қате түсінеді дейді. Бағыну туралы түсінік, ұлы социалистік революциялар дәуірі аяқталды деген ойдан туындайды және сол кезде Германияда тұрған солшыл зиялылар Веймар Республикасындағы әлеуметтік тәртіпке бейімделуді қалаған. Крокетт, Жаңа объективтілік өнері экспрессионизмнің әдістеріне қарағанда саяси тұрғыдан белсенді болуға тиіс дейді: "Жаңа объективтілік – американизм, объективтілікке табыну, қиын жайттар, функционалдық жұмысқа құштарлық, кәсіби адалдық және пайдалылық".

Өмірбаян

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін өнер әлемінің көп бөлігі футуризм мен экспрессионизмнің ықпалында болды, екеуі де тәртіп сезімін, объективтілікке немесе дәстүрге адалдықты жоққа шығарды. Экспрессионизм әсіресе Германиядағы өнердің басым түрі болды және ол қоғамдық өмірдің көптеген салаларында – биде, театр, сурет, сәулет, поэзия және әдебиетте көрініс тапты. Экспрессионистер табиғаттан қол үзді және эмоционалдық тәжірибені жеткізуге ұмтылды, көбінесе өнерлерін ішкі толқу (жан ауыру) төңірегінде шоғырландырды, бұл қазіргі заманғы әлемге, қоғамнан шеттеуге немесе жеке өзін-өзі анықтауға реакция ретінде болды. Буржуазиялық өмірге деген наразылық пен алаңдаушылықты білдірумен қатар, экспрессионистер фьютуристер сияқты революциялық сезімдерді де жеткізді. Мұны 1919 жылы жарық көрген «Адамзаттың қараңғысы» (Menschheitsdämmerung) атты экспрессионистік поэзия антологиясы дәлелдейді, бұл адамзаттың күңгірт кездесуін білдіреді; ескі өмір салтының аяқталуы жақын екенін және оның ізінде жаңа күннің тууын сезінуді білдіреді. Экспрессионизмді сынға алушылар көптеген топтардан шықты. Сол жақтан Дадаизмнен күшті сын туды. Дадаизмнің алғашқы өкілдері соғыста бейтарап болған Швейцарияда бірігіп, олардың ортақ мақсатын түсініп, өнерін моральдық және мәдени наразылық құралы ретінде пайдалануды шешті – олар көркем тілдің шектеулерін ұлттық шекаралардан бас тартумен бірдей қарастырды. Олар өнерін саяси наразылықты білдіру және саяси әрекетке шақыру үшін қолданғысы келді.

Веристер мен классиктер

Хартлауб бұл терминді алғаш рет 1923 жылы әріптестеріне жіберген хатында қолданды. "Жаңа объективтілікке кіріспе: экспрессионизмнен кейінгі неміс суреті" атты мақаласында Хартлауб былай түсіндірді: "Жаңа объективтілік" Хартлауб сол және оң қанаты арқылы сипаттаған екі бағыттан тұрады: сол жақта "қазіргі заманғы фактілер әлемінің объективті формасын жарып, ағымдағы тәжірибені оның қарқыны мен қызған температурасында бейнелейтін" веристер болды; ал оң жақта классицистер, "көркемдік салаға болмыстың сыртқы заңдарын бейнелеуге қабілетті уақыттан тыс объектіні іздеді". Олардың өнері шикі, қоздырылатын және қатал сатиралық болды. Георг Гросс және Отто Дикс – ең маңызды веристер. Веристер Даданың кез келген бейнелеу ережелерін немесе көркемдік тілді қабылдамауын Рауль Хаусманның "сатирикалық гиперреализм" деп атауымен дамытты. Оның ең танымал мысалдары – Джон Хартфилдтің графикалық жұмыстары мен фотомонтаждары. Бұл туындыларда коллажды қолдану шындық пен өнерді біріктірудің композициялық қағидасына айналды, яғни шындықтың фактілерін жазу – нәрселердің ең қарапайым көрінісінен де асып түсуді білдіреді. Оның жұмысына жиі психологиялық элементтер енгізілді, бұл жасырын санасыз шындықты білдіреді. Макс Бекманн, кейде экспрессионист деп аталғанымен, ол өзін ешқандай қозғалыстың бөлігі деп санамады, Хартлауб оны верист және Neue Sachlichkeit-тің ең маңызды суретшісі деп есептеді. Веристермен салыстырғанда классицистер бүкіл Еуропадағы өнерде пайда болған "ретке оралудың" айқын мысалын көрсетеді. Классицистер қатарына Георг Шримпф, Александр Канольдт, Карло Менсе, Генрих Мария Даврингаузен және Вильгельм Хайзе кірді. Классицистерді Франц Рохтың "Сиқырлы реализм" терминімен жақсы түсінуге болады, бірақ Рох бастапқыда "сиқырлы реализмді" Neue Sachlichkeit-тің толық синонимі ретінде қарастырған. Рох үшін экспрессионизмге реакция ретінде идея – "біздің айналамыздағы объективті әлемнің автономиясын қайтадан бағалау; заттарға айнала алатын материяның таңғажайып күші қайтадан көрінуі керек" деп жариялау болды. Ол бұл терминмен бізге өздігінен көрінетін қалыпты әлемнің "сиқырын" көрсетуге тырысты – күнделікті заттарға шынайы назар салғанда, олар қаншалықты ерекше және фантастикалық көрінетінін.

Өңірлік топтар

Жаңа объективтілік суретшілерінің көпшілігі көп саяхаттаған жоқ, ал стильдік бағыттар географиямен байланысты болды. Классицистер көбінесе Мюнхенде жұмыс істесе, веристер негізінен Берлинде (Гросс, Дикс, Шлихтер және Шад); Дрезденде (Дикс, Ханс Грундиг, Вильгельм Лахнит және басқалар); және Карлсруэде (Карл Хаббух, Георг Шолц және Вильгельм Шнаренбергер) өнер көрсететін. Кёльн қаласында Франц Вильгельм Сейверт пен Генрих Хоерле басқарған конструктивистік топқа Герд Арнц та кірді. Сондай-ақ, Кёльннен шыққан Антон Радершайдт, қысқа ғана конструктивистік кезеңнен кейін Антонио Донги мен метафизикалық суретшілердің ықпалына түсті. Ганноверде белсенді болған Грет Юргенс, Ханс Мертенс, Эрнст Томс және Эрих Вегнер сияқты суретшілер провинциялық сюжеттерді көбінесе лирикалық стильде бейнеледі. Франц Радзвиль, аласі пейзаждар салған суретші, жағалаудағы шағын Дангаст қаласында біршама оқшау өмір сүрді. Карл Гроссберг Аахен мен Дармштадт қалаларында архитектураны оқығаннан кейін суретші болды және өнеркәсіптік технологияны дәл, клиникалық тұрғыдан бейнелеуімен танымал.

Фотография

Альберт Ренгер Патш және Август Сандер – "Жаңа Фотография" қозғалысының басшы өкілдері, бұл қозғалыс бұрынғы поэтикалық стильге қарасты фотосурет өнеріне айқын және құжаттамалық сапаны әкелді. "Жаңа Көру" (Neues Sehen) сияқты басқа да ұқсас жобалар сол кезде бірге дамыды. Карл Блоссфельдттің ботаникалық фотосуреттері де көбінесе Жаңа Объективтіліктің бір түрі ретінде қарастырылады.

Сәулет

Жаңа объективтілік архитектурада, сурет және әдебиеттегідей, Веймар мәдениетіндегі 1920 жылдар басындағы өтпелі кезеңдегі неміс жұмыстарын экспрессионистік архитектураның стильдік артықшылықтарына және ұлттық көңіл-күйдің өзгеруіне тікелей реакция ретінде сипаттайды. Бруно Таут, Эрих Мендельсон және Ханс Пёльциг сияқты архитекторлар жаңа объективтіліктің тікелей, функционалдыққа бағытталған, фактілерге негізделген құрылыс тәсіліне жүгінді, ол Германияда Neues Bauen ("Жаңа құрылыс") деп белгілі болды. Дауес жоспары қабылдануы мен нацистердің билікке келуі арасындағы қысқа мерзімде дамыған Neues Bauen қозғалысы, Вайсенхоф иелігі, Таут пен Эрнст Майдың ірі қалалық жоспарлау және қоғамдық тұрғын үй жобалары сияқты қоғамдық көрмелерді және Баухаустағы әсерлі тәжірибелерді қамтыды.

Фильм

Фильмде Жаңа объективтілік 1929 жылы ең жоғары деңгейіне жетті. Кино стилі ретінде ол шынайы көріністерге, тікелей операторлық жұмыс пен монтажға, кейіпкерлер мен оқиғаларды түсіндіру үшін жансыз заттарды қарастыруға, эмоцияға берілмеуге және әлеуметтік тақырыптарға көшті. Бұл қозғалыспен ең көп байланысты режиссер – Георг Вильгельм Пабст. Пабсттің 1920-жылдардағы фильмдері аборт, проституция, еңбек даулары, гомосексуализм және тәуелділік сияқты әлеуметтік мәселелерге назар аударды. Оның 1925 жылғы салқын және сыншыл "Қуанышсыз көше" объективті стильдің маңызды үлгісі болып табылады. Басқа режиссерлердің қатарында Эрнё Метцнер, Бертольд Виртель және Герхард Лампрехт болды.

Театр

Бертольд Брехт экспрессионистік өнерде жеке тұлғаға баса назар аударуға қарсы шығып, "Адам – адамға тең" жобасымен бастап, пьеса қоюдағы ұжымдық әдіс-тәсілді қолға алды. Театр өнеріне қатысты осы көзқарас "Брехтиандық" деп, ал оның жұмысына тартылған жазушылар мен актерлер тобы "Брехтиандық ұжым" деп аталады.

Музыка

Музыкадағы жаңа объективтілік, бейнелеу өнері сияқты, кеш романтизмнің сезімталдығы мен экспрессионизмнің эмоционалдық толқуын қабылдамады. Композитор Пол Хиндемит 1920 жылдары туындысына қарай жаңа объективист де, экспрессионист те болуы мүмкін; мысалы, оның үрмелі аспаптар квинтеті Kleine Kammermusik Op. 24 № 2 (1922) тұрмыстық музыка (Gebrauchsmusik) ретінде жасалған; оның "Санкта Сусанна" (экспрессионистік трилогияның бір бөлігі) және "Neues vom Tage" (қазіргі өмірдің пародисы) операларын салыстыруға болады. Оның музыкасы көбінесе барокко үлгілеріне қайта оралады және дәстүрлі формалар мен тұрақты полифониялық құрылымдарды, сонымен қатар заманауи диссонанстар мен джаздық ырғақтарды пайдаланады. Эрнст Тох және Курт Вейл де 1920 жылдары жаңа объективтілік музыкасын жазды. Өмірінің соңында классикалық туындыларды аскетикалық интерпретациясымен танылған дирижер Отто Клемперер бұл қозғалысқа ерте жылдары ең белгілісінен қосылған.

Мұра

Жаңа объективтілік қозғалысы әдетте Веймар республикасымен аяқталды деп саналады, себебі 1933 жылдың қаңтарында Адольф Гитлер басшылығымен ұлттық социалистер билікті басып алды. Нацистік билік Жаңа объективтіліктің көптеген туындыларын «дегенеративті өнер» деп айыптады, сол себепті туындылар тәркіленіп, жойылды және көптеген суретшілерге көрмеге қатысуға тыйым салынды. Карл Хаббух, Адольф Узарски және Отто Нагель сияқты бірнеше суретшілерге сурет салуға толығымен тыйым салынды. Қозғалыстың ірі тұлғаларының кейбіреуі эмиграцияға кеткенімен, олар бұрынғыдай сурет салуды жалғастырмады. Джордж Гросс Америкаға көшіп, романтикалық стильді қабылдады, ал Макс Бекманның 1937 жылы Германиядан кеткен кездегі туындылары Франц Рохтың анықтамасы бойынша экспрессионизм еді. Жаңа объективтіліктің Германиядан тысқары әсерін Балтус, Сальвадор Дали (оның 1924 жылғы Луис Бунюэль портреті сияқты ерте туындыларында), Огюст Хербин, Маружа Малло, Кагначчо ди Сан-Пьетро, Грант Вуд, Адамсон Эрик және Юхан Мукс сияқты суретшілердің туындыларында көруге болады.