Кіріспе

Көбелектер түрі

Жылқы кестенінің жапырақ кеніші (Cameraria ohridella) – Gracillariidae тұқымдасына жататын жапырақ кеніші көбелек. Жылқы кестенінің жапырақ кеніші алғаш рет 1984 жылы Солтүстік Македонияда байқалды және 1986 жылы жаңа түр ретінде сипатталды. Оның дернәсілдері жалпы жылқы кестенінің (Aesculus hippocastanum) жапырақтарын кеніп жейді. Жылқы кестенінің жапырақ кеніші алғаш рет 1879 жылы Грекияның орталық бөлігінде ботаник Теодор фон Хелдрайх жинап, қателікпен гербарий парақтарына басып алған.

Зақым

Камерария охриделасы жылқы жаңғағының сыртқы түріне елеулі зақым келтіреді, әсіресе жаздың соңында жапырақтары қоңырланып құрғап қалады. Бұл зиян келген ағаштардың нашар көрінуіне қарамастан, көбелек шабуы ағаштардың өлуіне әкелетінін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, тұқымның салмағы, фотосинтез арқылы қор жинау және көбею қабілеті төмендеуі мүмкін. Ағаштар көп рет зақымданудан аман қалады және келесі жылы жаңа жапырақтар шығарады. Көбелек шабуының көп бөлігі өсімдік өсуіне үлкен әсер етпейтіндей, өсу маусымының соңына қарай болады. Личинка жұмыртқадан шамамен төрт аптадан кейін қуыршаққа айналады, ал қуыршақ күйінде қыстағанда ересек көбелек екі аптадан кейін пайда болады. Ауыр залалдану кезінде жеке личинкалардың жолдары бірігіп, жапырақтардың дерлік барлық бетін жабуы мүмкін. Мұндай жағдайда личинкалар кеңістік пен тамақ үшін бәсекелесіп, көптеген көбелектер өлуі мүмкін. Егер ауа райы ыстық және құрғақ болса, көбелек жылына бес буынға дейін көбейе алады; Батыс Еуропада көбелек жылына орташа есеппен үш буынға дейін көбейеді. Жылдың соңғы буыны қысқы аяздан аман қалу үшін алты айдан астам уақыт бойы қуыршақ күйінде болады. Қуыршақтар қатты аязға өте төзімді және -23°C (9°F) дейін төмен температураны көтере алады. Бұл олардың қатал қыстардан кейін де көбеюіне мүмкіндік береді.

Тарату және тарату

Камерария охриделла қазір Албанияда, Австрияда, Бельгияда, Беларусьте, Босния және Герцеговинада, Болгарияда, Хорватияда, Чехияда, Данияда, Англия мен Уэльсте, Эстонияда, Финляндияда, Францияда, Германияда, Грецияда, Венгрияда, Ирландияда, Италияда, Косоводе, Латвияда, Лихтенштейнде, Литвада, Люксембургте, Молдовада, Черногорияда, Нидерландыда, Солтүстік Македонияда, Польшада, Сербияда, Румынияда, Ресейде, Словакияда, Словенияда, Испанияда, Швецияда, Швейцарияда, Түркияда және Украинада табылған. Жылқы қастаны көбінесе табиғатта белгілі бір биіктіктен жоғары өседі.

Шығу тегі және эпидемиологиясы

Cameraria ohridella алғаш рет 1984 жылы Югославиядағы Охрид көліне жақын жердегі жаппай көбею ошақтарында байқалды және 1986 жылы Дешка мен Димич оны жаңа түр деп сипаттады. Бұл Балқандық шығу тегі 1879 жылға дейінгі көптеген гербарий үлгілерімен расталады, бірақ қарапайым жылқы қаштанына қарағанда бұл түрлерге соншалықты үлкен қауіп төндірмейді деп есептеледі. Дегенмен, биологиялық күресу үшін жоғары мамандандырылған паразитоидты табу қажет.

Жыртқыш жануарлар

C. ohridella личинкаларының бірнеше табиғи жыртқыштары тіркелген. Байқаулар көрсеткендей, көкшіл сись (Cyanistes caeruleus), үлкен сись (Parus major) және батпақты сись (Poecile palustris) личинкалармен қоректенеді. Бұл үш сись түрі личинкалардың 2-4% дейін жемтенуге қатысады деп есептеледі. Оңтүстік еменді бұта шыңғырауы (Meconema meridionale) да C. ohridella-мен қоректенеді, күніне шамамен 10 личинканы жейді. Дегенмен, жалпы алғанда, оңтүстік еменді бұта шыңғырауының жыртқыштық әсері құстармен салыстырғанда мардымсыз. Euseius finlandicus жыртқыш кенесімен, бұта шыңғыршақтарымен (Phaneroptera sp.), қоңыздармен және тор көздермен жүргізілген тәжірибелер C. ohridella-мен қоректенбейтінін көрсетті.

Іс-шаралар

Ағаштарды кеңессіз алып тастауға болады, немесе одан да жақсы, наурыздың соңына дейін ересектер пайда болуына дейін жапырақтарды тазалап, өртеп жіберуге болады. Жүйелі инсектицид имидаклоприд қолдануға болады. Еркектерді ұстау үшін синтетикалық феромонды пайдалануға болады, бірақ осылайша тиімді бақылауға қол жеткізу қиын болуы мүмкін. Дегенмен, Cameraria ohridella жергілікті паразиттік масалар қауымдастығының жалпы мүшелерін тартуды бастағанда, уақыт өте келе залалдану деңгейі төмендеуі мүмкін.

Жобалар

2001 жылдан бері Cameraria ohridella-ның биологиясы мен биологиялық күресу әдістерін, сондай-ақ оның салдарына қатысты зерттеулер мақсатында бірнеше жобалар іске қосылды, мысалы, Еуропалық Одақ көлеміндегі көп салалы CONTROCAM ("Camerariaны бақылау") және HAM CAM жобалары.