Кіріспе

Алжирдің зенат бербер тілі Шенва, сондай-ақ Ченуа (туған аты: Haqbaylit̠) – Алжирде, Алжирдің батысында, Ченуа тауында (Жебель Ченуа) және Типаза (Шершель қаласы қоса) мен Члеф облыстарында сөйленетін зенат бербер тілі. Жебель Ченуаның тілі, жақын орналасқан Бени Менасер және Бени Хауа тілдерімен өзара түсіністікке ие, сондықтан олар бір тіл ретінде қарастырылады. Шамамен 76 мың адам осы тілде сөйлейді.

Қосындылар

Лабиалдық-денталдық-альвеолярлық-айқасалвеолярлық-ауызша-жұмшақталған-ауызша-ұвулярлық-фарингалдық-көмекейлік қарапайым фарингалдық қарапайым фарингалдық Тоқтаулы дауыс Шығарылымдық дауыс Ұсық дауыс Мұрындық дауыс Жұмсақ дауыс Дірілдеме

Басқа бербер тілдерімен салыстыру Лаост транскрипциясы белгілі бір дыбыстарды, әсіресе фарингалданған дыбыстарды ажырата алмаған болуы мүмкін деген жорамал бар.

Әуелі дауыстылар

. Лаосттың жазбалары әрқашан езуді немесе /u/ дыбысының бір түрін көрсетіп тұрған сияқты.

Есімдіктер

Ерлік есімдер барлық бербер тілдеріндегідей a, i, u (бірлікте) немесе сирек кездесетін дауыссыз әріппен басталады (көп жағдайда басқа тілдерде a әрпіне сәйкес келеді). Мысалдар: ayḏi "ит"; fus "қол"; iri "мойын"; urṯu "бақша". Олардың көпше түрі әдетте i en (мысалы, ameţin "өлім" → imeţinen), бірақ басқа да көпше түрлері (мысалы, i an, i wen, i awen, i en, i a) кездеседі, кейде ішкі аблаутпен бірге: мысалы, ijiḏer "бүркіт" → ijuḏar, iṯri "жұлдыз" → iṯran, afer "қанат" → ifrawen, icer "тырнақ" → icaren. Әйелдік есімдер h (алғашқыда t) әрпінен басталады және әдетте t немесе ṯ әрпімен аяқталады: hagmarṯ "бие", hesa "бауыр". Кейбір әйел есімдер h әрпін жоғалтқан: malla "қаз". Еркек есімнің кішірек түрін жасау үшін әйелдік жұрнақтар қосылады: afus "қол" → hafust "кішкентай қол". Әйелдік есімдердің көпше түрі еркек есімдердегідей болады, бірақ басына h қосылып, en орнына in қолданылады: hakṯemţ "әйел" → hikṯemin, harract "қыз" → harracin, huqiṯ "тас" → huqay, hawleliṯ "өрмекші" → hiwlela. Генетивтік конструкциялар – ағылшын тіліндегі "X of Y" немесе "Y's X" – "X Y" түрінде жасалады, онда Y префиксі u (ерлік) немесе n ţe (әйелдік) болып өзгереді. Мысалы: aman n ţala "бұлақтың суы", aglim uγilas "пантераның терісі". n "меншік жалғауы" шетел сөздерімен де қолданылады: hagmarṯ n elqayd̠ "Каидтың биесі".

Сифаттар

Сифаттар сан және жыныс бойынша зат есіммен келіседі және сол зат есім сияқты жасалады: мысалы, амеллал "ақ", азеграр "ұзын", азаим "жақсы". d̠ бөлшегі кейбір жағдайларда (копула ретінде де) сифаттардың алдында, кабил тіліндегідей қолданылады.

Сандар

Қабилдегідей, тек алғашқы екі сан бербер тілінде, ал үлкен сандар үшін араб тілі қолданылады. Олар iğ (f. ict) "бір", sen (f. senat̠) "екі". Саналатын зат есім олардан кейін, меншік жалғауында келеді: senat̠ n ţuwura "екі есік". "Бірінші" және "соңғы" сөздері сәйкесінше amezgaru және aneggaru (тұрақты сын есімдер). Қалған реттік сандар wis (f. his) префиксімен жасалады: wis sen "екінші (е)", his t̠elat̠a "үшінші (ә)", және т.б.

Алдын ала сөз тіркестері

Көмекші сөздер өздерінің толықтырғыштарының алдында келеді: "халыққа" дегенде "i medden", "Типазадан" дегенде "Sgi Bazar". Олардың негізгілері: i "to" (dative), n "of", d̠eg/d̠i/eg/i "in(to)", seg/zeg /si "from", s "using" (instrumental), f/fell "on", γer/γ "towards", akid̠/d̠ "with", jar "among", zat̠ "in front of", awr "behind", i sawen/susawen "under", addu "over".

Бірлескен сөздер

Бірлескен сөздер етістіктен бұрын келеді: ami yiwoḍ "ол келгенде", qabel ma ţaγen "жаңбыр жауып тұр ма, қараңыз". Маңыздыларының кейбіреулері: melmi "қашан?", ami, γassa(l), assγa, γir "қашан", ma, kagella, lukan, willa "егер", (an)neγ "немесе".

Уцен акед̠ вахзау/Шакал мен бала

Бір шакал барып, арқан өрумен айналысып жатқан баланы кездестірді. Шакал баладан: "Не істеп жатырсың?" - деп сұрады. Бала: "Арқан өріп жатырмын" - деп жауап берді. Шакал: "Маған аяқ киім жасап бер" - деді. Сонда бала оның аяқтарын байлап тастады. Аяқтарын байлағаннан кейін, шақалға: "Барып, аяқтарыңды күнге көрсет!" - деді. Шакал барып, аяқтарын күнге көрсетті, аяқтары құрғап, жүре алмады. Бір мысық келді, шакал оған: "Маған көмектес, сені жемеймін" - деді. Мысық оның аяғынан арқанды шешіп алды. Шакал қайта балаға барып, оның барлық ешкілерін жеп қойды.