Аравалли таулары: Үндістанның ежелгі геологиялық құрылымы

Кіріспе

Аравалли жотасы (Аравали) – Солтүстік-Батыс Үндістандағы тау жотасы. Бұл жота шамамен оңтүстік-батыс бағытта Дели маңынан басталып, Оңтүстік Харьяна және Раджастан арқылы өтіп, Гуджарат штатындағы Ахмадабадқа дейін созылады. Ең биік нүктесі – Абу тауындағы Гуру Шихар шыңы. Аравалли жотасы, мүмкін, Жер бетіндегі ең көне геологиялық құрылымдардың бірі болып саналады, оның пайда болуы Протерозой дәуіріне дейін жетеді. Аравалли жотасы табиғи ресурстарға бай және батыс шөлінің кеңеюіне тосқауыл қояды.

Этимология

Аравалли – "ара" және "вали" түбірлерінен құралған санскрит сөзі, сөзбе-сөз аударғанда "шыңдардың қатары" деген мағынаны білдіреді.

Геология

Аравалли жотасы – ежелгі таулардың эрозияға ұшыраған қалдығы, Үндістандағы ең көне қатпарлы таулар жотасы саналады. Аравалли тауларының табиғи тарихы Үндістан плитасы Еуразия плитасынан мұхитпен бөлінген кездерге дейін барып жетеді. Солтүстік-батыс Үндістандағы Протерозой Аравалли-Дели орогендік белдеуі, құрамдық бөліктері тұрғысынан, мезозой-кайнозой дәуірінің (фанерозойдың) жас Гималай типті орогендік белдеулеріне ұқсас және Вильсон суперконтиненттік циклының дерлік реттелген сатыларынан өткен сияқты көрінеді. Аравалли-Дели орогені деп аталатын кембрийге дейінгі оқиға кезінде жота көтерілді. Аравалли жотасы – Үндістан жарты аралының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылған орогендік белдеу. Ол бірқатар кратондық соқтығыстар нәтижесінде пайда болған Үнді қалқанының бір бөлігі. Ежелгі заманда Аравалли өте биік болған, бірақ миллиондаған жылдар бойындағы тозыққа ұшырап, дерлік толығымен тозығып кеткен, ал Гималай, жас қатпарлы таулар, әлі де үздіксіз көтерілуде. Араваллидің биіктігі артуы тоқтады, себебі олардың астындағы Жер қыртысындағы тектоникалық плиталардың жоғары қарай итеру күші тоқтады. Аравалли жотасы үлкен Үнді кратонын құрайтын ежелгі Жер қыртысының екі сегментін біріктіреді: Аравалли жотасының солтүстік-батысында орналасқан Марвар сегменті және Аравалли жотасының оңтүстік-шығысында орналасқан Бунделканд кратон сегменті. Кратондар, әдетте тектоникалық плиталардың ішкі бөлігінде кездеседі, континенттердің бірігуі мен жарылу циклдері кезінде салыстырмалы түрде өзгермеген континенттік литосфераның ескі және тұрақты бөліктері болып табылады. Ол Протерозой эонында қалыптасқан екі негізгі шлейфтен тұрады: метаседименттік тау жыныстары (қысым мен жылудың әсерінен балқымай метаморфоздалған шөгінді тау жыныстары) және метаволькандық тау жыныстары (метаморфоздалған жанартау жыныстары) – Аравалли және Дели супертоптарының шлейфтері. Бұл екі супертоп 4 миллиард жыл бұрын Архей эонында пайда болған гнейстік (осаз немесе магмалық жыныстардың жоғары дәрежелі метаморфизмі) негізді құрайтын Архей Бхилвара гнейстік кешеніне жатады. Ол инверттік алап ретінде басталып, гранитоидты негізге бөлініп, жарылып, біріншіден, Аравалли пассивті жарылу кезінде шамамен 2,5–2,0 миллиард жыл бұрын, содан кейін Дели белсенді жарылу кезінде шамамен 1,9–1,6 миллиард жыл бұрын бөлінді. Ол 2,2 миллиард жыл бұрын қатаң Архей континентінің жолақты гнейстік кешенінің жарылуымен, оның шығыс бөлігінде Бхилвара аулакогенінің бірлесіп қалыптасуымен және батысқа қарай Рахабдев (Ришабдев) сызығына параллель сызық бойымен континенттің жарылуымен және бөлінуімен басталды, сондай-ақ бөлінген континенттің шығыс жағындағы әлсіреген қабыққа Аравалли-Джарол белдеулерінің теңіз астындағы шельф шөгінділерінің орналасуымен пассивтік континенттік шеттің бір мезгілде дамуымен жүрді. Бұл тектоникалық плиталардың соқтығысуы оқиғасы Рахабдев сызығы бойымен мұхит қабығының жартылай көтерілуін (конвергенттік плита шекарасындағы мұхиттық литосфераның континенттік литосфераға көтерілуі), жалпақталуын және соңында сынуын (соқтығысқан плиталардың көлденең қозғалысы, тік қозғалыссыз) соқтығысу аймағына параллель қамтыды. Қатысқан магмалық жыныстар фанерозой эонынан (541–0 миллион жыл) бастап, рифтке байланысты магмалық жыныстардың қалыптасуымен континенталдық және мұхиттық толеиттік геохимияны (магний мен темірге бай магмалық жыныстарды) көрсетеді. Аравалли-Дели орогені – Жер литосферасының (қыртыс және ең жоғарғы мантия, мысалы, Аравалли және Гималай қатпарлы таулары) тектоникалық плиталардың өзара әрекеттесуінен туындаған үлкен құрылымдық деформацияға әкелген орогендік оқиға. Бұл континенттік плитаның бүлінуі және тау жоталарын қалыптастыру үшін жоғары қарай итеруі, сондай-ақ геологиялық процестердің кең ауқымын қамтиды, олар жиынтығы орогенез деп аталады.

The Aravalli Range, an eroded stub of ancient mountains, is believed to be the oldest range of fold mountains in India. The natural history of the Aravalli Range dates back to times when the Indian Plate was separated from the Eurasian Plate by an ocean. The Proterozoic Aravalli Delhi orogenic belt in northwest India is similar to the younger Himalayan type orogenic belts of the Mesozoic Cenozoic era (of the Phanerozoic) in terms of component parts and appears to have passed through a near orderly Wilson supercontinental cycle of events. The range rose in a Precambrian event called the Aravalli Delhi Orogen. The Aravalli Range is a northeast–southwest trending orogenic belt located in the northwestern part of Indian Peninsula. It is part of the Indian Shield that formed from a series of cratonic collisions. In ancient times, Aravalli were extremely high but since have worn down almost completely from millions of years of weathering, whereas the Himalayas, young fold mountains, are still continuously rising. Aravalli have stopped growing higher due to the cessation of upward thrust caused by the tectonic plates in the Earth's crust below them. The Aravalli Range joins two of the ancient Earth's crust segments that make up the greater Indian craton, the Aravalli Craton which is the Marwar segment of Earth's crust to the northwest of the Aravalli Range, and the Bundelkand Craton segment of the Earth's crust to the southeast of the Aravalli Range. Cratons, generally found in the interiors of tectonic plates, are old and stable parts of the continental lithosphere that have remained relatively undeformed during the cycles of merging and rifting of continents. It consists of two main sequences formed in the Proterozoic eon, metasedimentary rock (sedimentary rocks metamorphosed under pressure and heat without melting) and metavolcanic rock (metamorphosed volcanic rocks) sequences of the Aravalli Supergroup and Delhi Supergroup. These two supergroups rest over the Archean Bhilwara Gneissic Complex basement, which is a gneissic (high grade metamorphism of sedimentary or igneous rocks) basement formed during the archean eon 4 Ga ago. It started as an inverted basin, that rifted and pulled apart into granitoid basement, initially during Aravalli passive rifting around 2.5 to 2.0 Ga years ago and then during Delhi active rifting around 1.9 to 1.6 Ga years ago. It started with rifting of a rigid Archaean continent banded gneissic complex around 2.2 Ga with the coexisting formation of the Bhilwara aulacogen in its eastern part and eventual rupturing and separation of the continent along a line parallel to the Rakhabdev (Rishabhdev) lineament to the west, simultaneous development of a passive continental margin with the undersea shelf rise sediments of the Aravalli Jharol belts depositing on the attenuated crust on the eastern flank of the separated continent, subsequent destruction of the continental margin by accretion of the Delhi island arc (a type of archipelago composed of an arc shaped chain of volcanoes closely situated parallel to a convergent boundary between two converging tectonic plates) from the west around 1.5 Ga. This tectonic plates collision event involved early thrusting with partial obduction (overthrusting of oceanic lithosphere onto continental lithosphere at a convergent plate boundary) of the oceanic crust along the Rakhabdev lineament, flattening and eventual wrenching (also called strike slip plate fault, sideways horizontal movement of colliding plates with no vertical motion) parallel to the collision zone. Associated mafic igneous rocks show both continental and oceanic tholeiitic geochemistry (magnesium and iron rich igneous rocks) from phanerozoic eon (541–0 million) with rift related magmatic rock formations. The Aravalli Delhi Orogen is an orogen event that led to a large structural deformation of the Earth's lithosphere (crust and uppermost mantle, such as Aravalli and Himalayas fold mountains) due to the interaction between tectonic plates when a continental plate is crumpled and is pushed upwards to form mountain ranges, and involve a great range of geological processes collectively called orogenesis.

Минералдар

Архейлік фундамент оргеннің жалпы клиндік геометриясын бақылайтын қатаң индентор рөлін атқарды. Аймақтың литологиясы Араваллидің негізгі жыныстары Мевар гнейсінен тұратынын көрсетеді, ол жоғары дәрежелі аймақтық метаморфтық процестер нәтижесінде қалыптасқан. Бұл формациялар бастапқыда археан эонында пайда болған ең ерте тіршілік формалары бар шөгінді жыныстар болды. Оларда палеопротерозой дәуірінде пайда болған строматолиттік карбонат мұхит рифтеріндегі жасыл балдырлар мен цианобактериялар сияқты бір жасушалы организмдердің қазба қалдықтары бар. Бағалы металл сульфидтерінің шөгінділік эксаляциялық шөгінділері Бхилвара аулакогеніндегі бірнеше ұзын, сызықтық аймақтарда кеңінен қалыптасты, немесе Араваллидің континенттік шетіндегі жергілікті шоғырландыруға әкелді, онда бай строматолиттік фосфориттер де пайда болды. Аравалли тауларының тектоникалық эволюциясы Мевар гнейсі тау жыныстарының Дели супертобы типтес тау жыныстарымен жабылып жатқанын көрсетеді, олар да Араваллиден кейінгі интрузияларға ие. Металл сульфидтерінің кендері екі түрлі кезеңде қалыптасты, қорғасын және мырыш сульфидтерінің кендері палеопротерозой фазасында шамамен 1,8 млрд жыл бұрын шөгінді жыныстарда пайда болды. Дели супертобының тау жыныстарындағы мырыш-қорғасын-мыс сульфидтерінің минералдануының тектоникалық жағдайы Харьяна-Дели аймағында шамамен бір миллиард жыл бұрын мезопротерозой кезеңінде Харьяна мен Раджастанды қамтыған мантиялық майманың жанартаулық әрекетімен байланысты. Аравалли супертобының оңтүстік бөлігіндегі негізгі металл сульфидтері батыс жиегіндегі субдукция аймағына жақын және оңтүстік-шығысқа қарай артқы доғаның кеңею аймақтарында пайда болды. Ұдайы субдукция S типіндегі (шөгінді, метаморфтанбаған тау жыныстары), фелсикалық (жанартаулық тау жыныстары) және плутондарда (кристалдасқан, қатты магма) вольфрам-қалай минералдануын тудырды. Бұл коммерциялық маңызы бар минералдарды қамтиды, мысалы, тау фосфаты, Завардағы қорғасын-мырыш-күміс кен орындары, Рикахбдев серпентиниті, тальк, пирофиллит, асбест, апатит, кианит және берилл.

Тау-кен өндірісі

Аравалли тауларында мыс және басқа металдарды өндіру кем дегенде б.з.д. V ғасырына дейін жетеді, бұл көміртекті талдау нәтижелерімен расталған. Жақындағы зерттеулер мыстың б.з.д. шамамен 4000 жылға дейінгі Соти-Сисвал кезеңінде осы жерден қазылғанын көрсетеді. Ежелгі Калибанган және Кунал (Харяна) елді мекендері осы жерден мыс алған.

Географиялық ерекшеліктері

Үнді кратоны бес негізгі кратонды қамтиды. Кратон – платформа деп аталатын жоғарғы және фундаменттік жыныстар деп аталатын төменгі қабаттан тұратын континенттік қабықтың бөлігі. Қалқандар – кратонның фундаменттік жыныстары жер бетіне шығатын бөлігі, бұл плиталық тектониканың әсеріне ұшырамаған, салыстырмалы түрде ең көне және тұрақты бөлігі. Аравалли кратоны (Марвар-Мевар кратоны немесе Батыс Үнді кратоны) Раджастханды, сондай-ақ Батыс және Оңтүстік Харьянаның бөліктерін қамтиды. Оның құрамында шығысында Мевар кратоны, батысында Марвар кратоны бар. Ол шығыста Ұлы шекаралық жарылыс, батыста Тар шөлі, солтүстікте Индо-Ганж аллювиал жазықтығы және оңтүстікте Сон, Нармада және Тапти өзендерінің бассейндерімен шектелген. Аравалли-Дели орогенінде негізінен кварцит, мәрмәр, пелит, грейвак және сөнген жанартаулар кездеседі. Малани магмалық комплексі Үндістандағы ең ірісі және әлемдегі үшінші ірі магмалық комплекс болып табылады. Жодпурдағы Малани магмалық комплексінің геологиялық ерекшелігі Үндістанның Геологиялық қызметін осы жерді Ұлттық геологиялық ескерткіш деп жариялауға мәжбүр етті.

Адамзат тарихы

Аравалли жотасы адамзат тарихының үш негізгі кезеңіне куә болды: ерте тас дәуірінде кремний тастар қолданылды; орта тас дәуірі, шамамен 20 000 жыл бұрын басталып, мал өсіру арқылы егіншілікке көшумен еректелді; ал кейінгі тас дәуірі, 10 000 жыл бұрын басталды, осы кезеңде Калибаган мәдениеті, 4 000 жылдық Ахар мәдениеті және 2 800 жылдық Гнешвар мәдениеті дамыды.

Тошам таулары - Инд өркениетінің кен орындары

Тошам тауларында және оның айналасында бірнеше Инд өркениетінің орны бар, себебі бұл аймақ Аравалли тауларының Оңтүстік-Батыс Харьянаның мыс кені бар аймағына және Солтүстік-Шығыс Раджастанға жатады. Металлургиялық жұмыстар мен саудаға қажетті минералды кенді іздеу ІВК желісіндегі зерттеулер Хараппадағы ең көп таралған ұнтақтау тасының Дели кварциті екенін көрсетті. Ол тек Харьянаның оңтүстігіндегі Аравалли жотасының батыс шеткі бөлігінде, Бивани ауданының Калиана және Маканвас ауылдарына жақын жерде ғана кездеседі. Кварцит қызыл-қызғылттан қызғылт сұр түске дейін болады және қант тәрізді ұсақ түйірлі текстурасы бар, гематит пен кварцпен толтырылған жіңішке сынықтармен кесіліседі. Равиндра Натх Сингх және оның Банарас индуистік университетінің тобы 2014 және 2016 жылдары АСИ қаржыландыруымен Ханнақтағы мемлекеттік мектеп аумағында Инд өркениетінің орнын қазды. Олар ерте және дамыған Хараппа кезеңіне жататын ІВК материалдарын, керамикалық бұйымдарды, лазурит, карнелиан және басқа да жартылай қымбат тастарды тапты. Сонымен қатар, металлургиялық қызметтің іздері табылды, мысалы, балқытылған металл құюға арналған тигельдер, пеш қабырғасы, күйдірілген еден, күл және кен кесектері. Табылған материалды керамикалық петрография, металлография, сканерлік электронды микроскоп (SEM, бұзбалы емес, наноөлшемді беттік суреттер), энергияны таратушы рентген спектроскопиясы (EDXA және EDXMA, бұзбалы емес, сапалық және сандық элементтік құрамы) және трансмиссиялық электронды микроскопия (TEM, бұзбалы әдіс) арқылы жүргізілген ғылыми зерттеулер Ханнақ орнында жергілікті өндірілген полиметалл қалайыны пайдаланған ІВК металл жұмысшылары тұрғанын дәлелдейді, сондай-ақ олар мыс пен қоламен металлургиялық жұмыстарға да хабардар болған. Орнының ең төменгі деңгейі шамамен б.з.д. 4600 жылға (немесе 6600 жыл бұрынғыға) дейін Хараппаға дейінгі Соти-Сисвал мәдениетіне дейін соққандағы кезеңге жатады.

Ганешвар Сунари мәдени кешені

Ганешвар Сунари мәдени кешені (GSCC) – Аравалли тау жотасы аймағындағы біздің заманымыздан бұрынғы үшінші мыңжылдыққа жататын елді мекендер жиынтығы. Олардың арасында материалдық мәдениет пен мыс құралдарын өндірудегі ұқсастықтар байқалады. Олар мыс кендеріне жақын орналасқан. "GSCC Хараппа мәдениетінен шығысқа қарай, Ахар-Банас кешенінен солтүстік-шығысқа қарай, Каятха мәдениетінен солтүстікке және солтүстік-батысқа қарай, ал кейінірек ОХҚ мыс қоймаларынан (Охр түсті керамика мәдениеті – Мыс қоймалары мәдениеті) батысқа қарай орналасқан. Аравалли тау жотасының аймақтарында, негізінен Кантли, Саби, Сота, Дохан және Бонди өзендері бойында орналасқан GSCC – біздің заманымыздан бұрынғы үшінші мыңжылдықта Оңтүстік Азиядағы 385 нысаны құжатталған ең ірі мыс өндіруші қоғамдастық. GSCC-нің археологиялық белгілері негізінен Үндістанның Раджастан штатындағы Жайпур, Джунджуну және Сикар аудандарында анықталған. Жайпур ауданындағы Кот Путли поселкесінде Ганешвар және Сунари (географиялық координаттары: N 27° 35' 51", 76° 06' 85" E) деп аталатын екі негізгі типтік орны бар."

Табылған керамикалардың ішінде ойылған және жылтыратылған ыдыстар бар.

Өзендер

Араваллиден үш ірі өзен және олардың салалары ағып шығады, атап айтқанда Банас және Сахиби өзендері Ямунаның салалары, сондай-ақ Луни өзені Кутчтың Раннасына құяды. Солтүстікке қарай ағатын өзендер Раджастхандағы Аравалли тауларының батыс беткейлерінен басталып, Тар шөлінің оңтүстік-шығыс бөлігінен өтіп, Гуджаратқа құяды. Луни өзені Аджмердің маңындағы Пушкар аңғарынан басталып, Кютчтің Ранн сазды жерлерінде аяқталады. Бұрын ол Сарасвати өзенінің арналарының бірі болған, соның салдарынан оның жағалауында Лотхал қоса алғанда, бірнеше Инд өркениетінің қоныстары орналасқан. Сахиби өзені Кютчтің Ранн сазды жерінде аяқталады. Сабармати өзені Удайпур ауданының Аравалли жотасының батыс беткейінен басталып, Араб теңізінің Хамбат шығанағына құяды. Батыстан солтүстік-батысқа қарай ағатын өзендер Раджастхандағы Аравалли тауларының батыс беткейлерінен бастау алады, жартылай шөлейтті тарихи Шехавати аймағы арқылы ағып, Оңтүстік Харьянаға құяды. Осы өзендердің жағалауларында бірнеше "Охр түсті керамика" мәдениетінің орындары, сондай-ақ Инд өркениетінің кеш сатылары табылған. Сахиби өзені Сикар ауданындағы Манохарпурдан бастау алады, Харьяна арқылы ағып, Делиде Ямунамен қосылады, онда ол Нажафгард арығы деп аталады, оның ілеспе салаларымен бірге: Масани тоғаны маңызды жануарлар дүниесінің аймағы болып табылады. Дохан өзені, Сахиби өзенінің саласы, Сикар ауданындағы Ним-Ка-Тханадан бастау алады. Сота өзені, Сахиби өзенінің саласы, Альвар ауданындағы Бехрор тұсында оған қосылады. Кришнавати өзені, Сахиби өзенінің бұрынғы саласы, Раджастанның Раджаманд ауданындағы Дариба мыс кеніштерінің жанынан басталып, Дауса ауданындағы Патан және Алвар ауданындағы Муттока арқылы ағып, содан кейін Сахиби өзеніне жетпей бұрын Харьянаның Махендрагарх ауданында жоғалады. Бұрын ол Сахибидің саласы болған, ал қазіргі каналдың бір бөлігі No.8 ағынды су ағыны деп аталады. Оның палеоканалында көптеген маңызды сулы-батпақты жерлер орналасқан, соның ішінде Матанхайл, Чухаквас Годхари, Хапарвас қорығы, Биндавас қорығы, Сарбаширпур, Сұлтанпур ұлттық паркі, Басай және Жоғалған көл (Гуруграм). Батыстан солтүстік-шығысқа қарай ағатын өзендер Раджастхандағы Аравалли тауларының шығыс беткейлерінен басталып, солтүстікке қарай Ямунаға құяды. Чамбал өзені, Ямуна өзенінің оңтүстік саласы. Банас өзені, Чамбал өзенінің солтүстік саласы. Берах өзені, Банас өзенінің оңтүстік саласы, Удайпур ауданының төбелерінен бастау алады. Ахар өзені, Берах өзенінің оң (немесе шығыс) саласы, Удайпур ауданының төбелерінен басталып, Удайпур қаласы арқылы ағып, әйгілі Пичола көлін құрайды. Вагли өзені, Берах өзенінің оң саласы. Вагон өзені, Берах өзенінің оң саласы. Гамбири өзені, Берах өзенінің оң саласы. Орай өзені, Берах өзенінің оң саласы.

Three major rivers and their tributaries flow from the Aravalli, namely Banas and Sahibi rivers which are tributaries of Yamuna, as well as Luni River which flows into the Rann of Kutch. North to south flowing rivers originate from the western slopes of the Aravalli range in Rajasthan, pass through the southeastern portion of the Thar Desert, and end into Gujarat. Luni River, originates in the Pushkar valley near Ajmer, ends in the marshy lands of Rann of Kutch. It used to be one of the channel of the Saraswati River, as a result its banks have several Indus Valley Civilisation sites including Lothal. Sakhi River, ends in the marshy lands of Rann of Kutch. Sabarmati River, originates on the western slopes of Aravalli range of the Udaipur district, end into the Gulf of Khambhat of the Arabian Sea. West to north west flowing rivers originate from the western slopes of the Aravalli range in Rajasthan, flow through semi arid historical Shekhawati region and drain into southern Haryana. Several Ochre Coloured Pottery culture sites, also identified as late Harappan phase of Indus Valley Civilisation culture, have been found along the banks of these rivers. Sahibi River, originates near Manoharpur in Sikar district flows through Haryana and meets its confluence with the Yamuna in Delhi where it is called Najafgarh drain, along with its following tributaries: Masani barrage, is an important wildlife area. Dohan river, tributary of the Sahibi River, originates near Neem Ka Thana in Sikar district). Sota River, tributary of the Sahibi River with which it merges at Behror in Alwar district. Krishnavati river, former tributary of Sahibi river, originates near Dariba copper mines in Rajsamand district of Rajasthan, flows through Patan in Dausa district and Mothooka in Alwar district, then disappears in Mahendragarh district in Haryana much before reaching Sahibi River. It previously was a tributary to the Sahibi and part of its present canalised channel is called the Outfall Drain No. 8. Many important wetlands lie in its paleochannel, including Matanhail, Chhuchhakwas Godhari, Khaparwas Wildlife Sanctuary, Bhindawas Wildlife Sanctuary, Sarbashirpur, Sultanpur National Park, Basai and The Lost Lake (Gurugram). West to north east flowing rivers, originating from the eastern slopes of Aravalli range in Rajasthan, flow northwards to Yamuna. Chambal River, a southern side tributary of Yamuna River. Banas River, a northern side tributary of Chambal River. Berach River, a southern side tributary of Banas River, originates in the hills of Udaipur district. Ahar River, a right side (or eastern side) tributary of the Berach river, originates in the hills of Udaipur district, flows through Udaipur city forming the famous Lake Pichola. Wagli River, a right side tributary of the Berach River. Wagon River, a right side tributary of the Berach River. Gambhiri River, a right side tributary of the Berach River. Orai River, a right side tributary of the Berach River.

Үндістанның Ұлы жасыл қабырғасы

"Араваллидің Ұлы жасыл қабырғасы" – Гуджараттан Делиге дейін Аравалли тау тізбегі бойымен созылатын, 1600 шақырым ұзындығы және 5 шақырым ені бар жасыл экологиялық дәліз. Бұл дәліз Шивалик тауларымен жалғастырылады, ал 10 жыл ішінде осы аймақтағы орманды қалпына келтіру үшін 1,35 миллиард (135 крор) жаңа жергілікті ағаштар отырғызылады. Африкадағы Сахараның Ұлы жасыл қабырғасы сияқты ұғымда іске асырылатын бұл жоба, ластануға қарсы буферлік аймақ болады, оның 51% өнеркәсіптік ластанудан, 27% көлік құралдарынан, 8% егін қалдықтарын өртеуден және 5% Дивали отшашуынан туындайды.

Солтүстік Аравалли барс және жануарлар дүниесі дәлізі

Сарысқа – Дели барс жануарлар дүниесі дәлізі немесе Солтүстік Аравалли барс жануарлар дүниесі дәлізі – 200 км-ге созылған маңызды биологиялық әртүрлілік және жануарлар дүниесінің дәлізі. Ол Раджастхан штатындағы Сарысқа жолбарыстар қорығынан Дели қырқасына дейін жалғасады. Бұл дәліз Араваллидегі үнділік барс пен шакалдардың маңызды мекені болып табылады. 2019 жылдың қаңтар айында Үндістанның Жабайы табиғат институты барс пен жабайы табиғатты іздері мен фототұзақтар арқылы зерттейтінін хабарлады, содан кейін барс пен шакалдарды радиожағаулар арқылы қадағалау жоспарлануда. Қалалық даму, әсіресе Аравалли тау жотасын және жануарлар дүниесі дәлізін бірнеше жерде бөліп өтетін автомобиль және теміржол жолдары үлкен қауіп төндіреді. Араваллидің көп бөлігі заңдық және физикалық тұрғыдан қорғалмаған, жануарлардың өту жолдары жоқ және жануарлар дүниесін сақтау жұмыстары жеткіліксіз немесе мүлдем жүргізілмейді. Нәтижесінде 2015 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың қаңтарына дейінгі 4 жыл ішінде 10-нан астам барс өлімге ұшырады. Гуруграм-Фаридабад Аравалли тауларындағы Харьяна штатының ормандық аймақтарында судың жетіспеуіне байланысты жабайы жануарлар сирек кездеседі. 2018 жылы Харьяна үкіметі әуеден суреттеу үшін дрондарды пайдаланып, жазда құрғап қалатын жаңбыр суын жинау үшін 22 уақытша шұңқыр қазыды. 2019 жылдың қаңтар айында үкімет жақын маңдағы ауылдардан құбырлар арқылы су жеткізіп, осы шұңқырларды тұрақты сумен толықтыру жоспарын жариялады. Жоспарсыз қала құрылысы және ластаушы өнеркәсіптік кәсіпорындар сияқты адамның қызметі де үлкен қауіп төндіреді. Көп жағдайда үкіметтік шенеуніктер барс сияқты жабайы жануарлардың бар екенін мойындауға құлшынбайды және оның бар екенін жоққа шығарады, осылайша орман жерін пайдалануға және адамның белсенді әрекетіне мүмкіндік беруге тырысады. Бұл аймақ Солтүстік Аравалли барс және жануарлар дүниесі дәлізінің бір бөлігі ретінде Харьянадағы барс үшін маңызды тіршілік ортасы болып табылады.

Оңтүстік Аравалли барс жануарлар дүниесі

Бұл дәліз Сариска мен Рантхбордан Кутчтың Ран ұлттық саябағы мен Гуджарат штатындағы Гир ұлттық саябағына дейін жалғасады.

Флора

Аравалли жотасында әртүрлі ортаға ие бірнеше орман бар.

Фауна

Аравалли таулары жануарлар дүниесіне бай. Үндістанның Жабайы табиғат институты (WII) 2017 жылы Харяна штатының бес ауданында (Гургаон, Фаридабад, Меват, Ревари және Махендергарх) 200 шаршы километрлік аумақта алғашқы жануарлар дүниесін зерттеу жүргізіп, 14 түрді анықтады, олардың ішінде барс, жолақты гиена (7 кездесу), алтын шакал (9 кездесу, зерттеу аумағының 92% -ында таралған), нилғай (55 кездесу), пальма циветі (7 кездесу), жабайы шошқа (14 кездесу), резус макакасы (55 кездесу), тауыс (57 кездесу) және үнділік қырлы шошқа (12 кездесу). Алғашқы зерттеу нәтижелеріне ынталандырылған жабайы табиғат департаменті бүкіл Аравалли жотасындағы жануарлар дүниесін жан-жақты зерттеу және санақ жүргізу жоспарын, соның ішінде жабайы жануарларды радиожағамен қадағалауды әзірледі.

Қауіпті жағдайлар

1992 жылдың мамыр айында Раджастан және Харьяна штаттарындағы Аравалли тауларының кейбір бөліктері Үндістан заңдарының Экологиялық тұрғыдан сезімтал аймақтар туралы баптары арқылы кен өндіруден қорғалды. 2003 жылы Үндістанның орталық үкіметі осы аймақтарда кен өндіру жұмыстарын тоқтатуға тыйым салды. 2004 жылы Үндістаннің Жоғарғы соты Аравалли жотасының белгіленген аймақтарында кен қазуды тыйым салды. 2009 жылдың мамыр айында Жоғарғы сот Харьяна штатындағы Фаридабад, Гургаон және Меват аудандарының 448 км² аумағында, Аравалли жотасын қамтитын кен өндіруге тыйым салды. 2013 жылғы есепте жоғары ажыратымдылықтағы Cartosat 1 және LISS IV спутниктік суреттерін пайдаланып, Аравалли тауларындағы кендердің болуын және жай-күйін анықтады. Гуруграм ауданында Аравалли таулары 11 256 гектар аумақты алып жатыр, оның 491 гектарында (4,36%) кен орындары бар, оның 16 гектары (0,14%) – тасталған, су басқан кен орындары. Фаридабад және Меват аудандарындағы 49 300 гектардың шамамен 3610 гектары кен өнеркәсібіне жатты. Бұл кен орындары негізінен Үндістанның тұрғын үй және жылжымайтын мүлік құрылысына арналған гранит және мәрмәр карьерлері болды. Орталық Раджастан аймағында Шарма кейбір кен өндірісінің көршілес ауыл шаруашылығы мен экожүйеге оң және теріс әсер еткенін айтады. Жаңбырдың салдарынан туындаған эрозия қоректік заттармен қатар зиянды заттарды да әкеледі.

Экономика

Аравали тау жотасы көптеген өзендердің бастауы болып табылады, нәтижесінде ежелгі заманнан бері тұрақты экономикасы бар адам қоныстары қалыптасқан. Дели-Мумбай өнеркәсіптік дәлізі жобасы, Батыс арнаулы жүк тасымалы дәлізі, Мумбай-Ахмадабад жоғары жылдамдықты теміржол дәлізі, Солтүстік-Батыс теміржолы желісі, Джайпур-Кишангарх және Дели-Джайпур тас жолдары Аравали тау жотасының бойымен қатар өтеді, бұл экономикалық өркендеуге ықпал етеді.

Туризм

Аравалли таулары – орман, жабайы табиғат, қорғалатын аймақтар, ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енген қамалдар, өзендер мен тарихи ескерткіштерге толы, сондай-ақ үлкен туризм индустриясын қолдайтын жер.

Қауіпті жағдайлар

Қоршаған орта мен экологияға зиян келтірудің басты себептері – ұйымдастырылмаған қала құрылысы, су және минералдарды қоса алғанда табиғи ресурстарды шамадан тыс пайдалану, кен өндіру, қарастырылмаған адам қалдықтарын шығару, ластану, орманды жоғалту және жабайы жануарлардың мекендеу орындарының азаюы, Аравалли тауларының көп бөлігінің қорғалмаған статусы және Араваллиді кешенді басқару агенттігінің жоқтығы болып табылады.