Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы таулар тізбегі Дракенсберг (зулу тілінде: uKhahlamba, сото тілінде: Maloti, африкаанс тілінде: Drakensberge) – Орталық Оңтүстік Африка платосын қоршап тұрған Ұлы Ескарпменттің шығыс бөлігі. Ұлы тау жарлығы Оңтүстік Африка мен Лесотоның шекара аймағында ең биік нүктесіне жетеді. Дракенсберг жарлығы оңтүстіктегі Шығыс Кейп провинциясынан басталып, содан кейін оңтүстіктен солтүстікке қарай ретімен Лесото мен Шығыс Кейп арасындағы, Лесото мен Квазулу-Натал провинциясы арасындағы шекараны құрайды. Одан кейін Квазулу-Натал мен Фри-Стейт арасындағы шекараны, содан кейін Квазулу-Натал мен Мпумаланга провинциясы арасындағы шекараны құрайды. Жарлық солтүстікке қарай Мпумаланга арқылы жалғасады, онда Блайд өзенінің каньоны, Үш Рондавель және Құдайдың терезесі сияқты ерекшеліктер бар. Содан кейін ол солтүстікке қарай Лимпопоның оңтүстік-шығысындағы Ходспруйтке дейін созылады, онда африканерлерде «Клейн Дракенсберг» деп аталады. Ходспруйттен батысқа қарай Лимпопо провинциясындағы Цанеенге дейін созылып, Волкберг таулары мен Темір Таж тауы деп аталады. Теңіз деңгейінен биік жатқан Волкберг Лимпоподағы ең биік нүкте. Жарлық тағы да батысқа қарай созылып, Мокопанеде «Стридпорт таулары» деп аталады.

Этимология

Африкаанс тіліндегі Дракенсберг атауы алғашқы голланд қоныс жайлаушылары осы тіктеуге берген Дракенсберген, яғни "Аждаһалар таулары" деген аттан шыққан. Ұлы тіктеудің ең биік бөлігі зулу тілінде уКхахламба, сото тілінде Малоти ("Тік ұшты найзалардың тоғасы") деп аталады.

Шығу тегі

Ұлы Ескарпмент – Оңтүстік Гондвананың ыдырауы кезінде континенттік қабықтың көтерілуінен пайда болған, кейіннен Оңтүстік Африка жағалауындағы бастапқы орналасқан жерінен ішкі аймақтарға эрозияға ұшыраған тік жарлы жартастардан тұрады, ал оның бүкіл шығыс бөлігі (қоса берілген картаны қараңыз) Дракенсбергті құрайды. Дракенсбергтер солтүстікте Цанеенге жақын жерде шамамен 22° оңтүстік ендігінде аяқталады. Цанееннің солтүстігінде Ұлы Ескарпменттің болмауы (Зимбабве мен Мозамбик шекарасындағы Чиманимани тауларында қайта пайда болуы) 150 миллион жыл бұрын Гондвананың ыдырауы кезінде Антарктиканың Оңтүстік Африкадан алшақтауына себеп болған басты жарылыстың сәтсіз батыс тармағына байланысты. Төменгі Лимпопо және Саве өзендері осы көне жарылыс аңғарының қалдықтары арқылы Үнді мұхитына құяды, ол қазір Оңтүстік Африканың жазық даласының бір бөлігін құрайды. Найт және Грэб Дракенсбергтегі молнияның таралуын картаға түсіріп, молнияның тау ландшафттарының қалыптасуын айтарлықтай бақылайтынын анықтады, себебі ол осы жарылыс әсерімен ең биік – саммит аймақтарын қалыптастыруға көмектеседі. Бұрын бұрыштық сынықтар суық, перигляциалды ортаға тән өзгерістер, мысалы, қыраудың салдарынан жарылу сияқты факторлардың нәтижесі деп есептелген.

Құрамы

Дракенсбергтің геологиялық құрамы (жартас қабырғасы) 1000 км-ден астам ұзындығы бойынша едәуір өзгеріске ұшырайды. Лимпопо және Мпумаланга Дракенсбергтері эрозияға төзімді кварцит қабатымен жабылған, ол Трансваал супертобының құрамына кіреді және Преторияның солтүстігінде және солтүстік-батысында орналасқан Магалиесбергті де құрайды. Дракенсбергтің Квазулу-Натал және Эркін Мемлекет шекарасын құрайтын бөлігі 250 миллион жыл бұрын пайда болған, Кару супертобына жататын Бофорт тау жыныстарынан тұрады. Эка және Бофорт топтары Дракенсберг жартасын құрайтын басқа тау жыныстарына қарағанда эрозияға төзімділігі төмен шөгінді жыныстардан құралған. Сондықтан, бұл бөлік Мпумаланга және Лесото Дракенсбергтеріне қарағанда әсерлі емес. Лесотоның солтүстік-шығыс және шығыс шекараларын құрайтын Дракенсбергтер, сондай-ақ Шығыс Кейп Дракенсбергтері 180 миллион жыл бұрын шыққан базальттың (лаваның) қалың қабатынан тұрады. Биік таулардағы климат ылғалды және салқын, қыста қар жауады. Эсватини, Оңтүстік Африка және Лесотодағы Дракенсбергтің шөптесін төменгі беткейлері Дракенсберг таулық шалғынды далалары, орманды алқаптары және орманды экоаймағын құрайды.

Флора

Таулар өсімдіктерге бай, оның ішінде Қызыл кітапқа енгізілген көптеген түрлер бар. Олардың 119 түрі жаһандық деңгейде жойылу қаупі төніп тұр, ал «парктегі 2 153 өсімдік түрінің 98-і эндемик немесе эндемикке жақын». Биік шыңдарда бір құс – тау пипиті (Anthus hoeschi) қоныстанады, ал тағы алты түрі негізінен осында кездеседі: Буш қара қапшық (Lioptilus nigricapillus), қоңыр жолақты торғай (Oenanthe bifasciata), Руддтың шыршық құсы (Heteromirafra ruddi), Дракенсберг таукесірткісі (Chaetops aurantius), сары кеуделі пипит (Anthus chloris) және Дракенсберг сискині (Serinus symonsi). Құрып бара жатқан Мұңлы бүркіт және кіші кестерл – тауларда аң аулайтын жыртқыш құстардың екеуі. Сүтқоректілерге клипспрингер (Oreotragus oreotragus), эланд (Taurotragus oryx) және тау қамысқасы (Redunca fulvorufula) жатады. Басқа эндемикалық түрлерге тау өзендерінде кездесетін үш бақа, Дракенсберг өзен бақасы (Amietia dracomontana), Фуфунг өзен бақасы (Amietia vertebralis) және Малути өзен бақасы (Amietia umbraculata) жатады. Балықтар көптеген өзендер мен ағыстарда кездеседі, соның ішінде Малути қызыл балығы (Pseudobarbus quathlambae) Лесотодағы Сенкуняне өзенінде табылғанға дейін жойылған деп есептелген. Дракенсбергтің төменгі беткейлерінде көптеген жануарлар тіршілік етеді, ең маңыздысы – сирек кездесетін оңтүстік ақ мүйіз бұғысы (құрып кету қаупі төнген кезде осы жерде көбейтілген) және қара гну (Connochaetes gnou, ол тек қорғалған аумақтарда және қорықтарда жақсы өседі). Бұл аймақта ірі мал және антилопалар мекендейді, мысалы, эланд (Taurotragus oryx), қамысқас (Redunca arundinum), тау қамысқасы (Redunca fulvorufula), сұр ребок (Pelea capreolus) және тіпті кейбір ориби (Ourebia ourebi). Шақма бабуиндары да кездеседі. Эндемикалық түрлерге көптеген хамелеондар және басқа да бауырымен жорғалаушылар жатады. Бұл жерде бір эндемикалық бақа бар, ол орман жаңбыр бақасы (Breviceps sylvestris), және негізінен осы тауларда кездесетін тағы төрт түр: ұзын еңді ағаш бақасы (Leptopelis xenodactylus), зарлы жаңбыр бақасы (Breviceps maculatus), дөңгелек жаңбыр бақасы (Breviceps verrucosus) және Пойнтонның какосы (Cacosternum poyntoni).

Қорғау

Биік беткейлерге жету қиын болғандықтан, қоршаған орта көбінесе зардап көрмеген. Дегенмен, Дракенсберг аймағында туризм дамып келеді, оның беткейлерінде әртүрлі жаяу серуендеу жолдары, қонақүйлер мен демалыс орындары пайда болып жатыр. Оңтүстік Африканың таулы бөлігінің көп бөлігі қорықтар немесе жабайы табиғат аймақтары деп белгіленген. Дракенсберг таулық альпілік шалғынды далалары мен орманды алқаптарының экоаймағының 7% қорғалатын аумақтарда орналасқан. Олардың ішінде Алтын қақпа жоталық Ұлттық паркі, Сехлабатхебе Ұлттық паркі, Цехланяне Ұлттық паркі, Малекгалоняне Табиғат қорығы, Гигант замбегінің аң қорығы, Лотени Табиғат қорығы, Наталь Ұлттық паркі, Вергелеген Табиғат қорығы, Бомонт Табиғат қорығы және Ламмергейер жоталық Табиғат қорығы бар. Олардың арасында Ухахламба-Дракенсберг паркі 2000 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Бұл парк сондай-ақ Халықаралық маңызы бар су тобырларының тізіміне (Рамсар конвенциясы бойынша) кіреді. Бұл үлкен парк кешенінің құрамына ең биік шыңдардың кейбірін қамтитын Роял-Натал Ұлттық паркі кіреді. Ухахламба-Дракенсберг Әлемдік мұрасы орнымен шектес 1900 гектарлық Аллендейл тау қорығы орналасқан, ол Әлемдік мұра орнымен шектес ең ірі жеке қорық және тарихи Сан (бушмен) суреттерінің ортасы – Камберг аймағында орналасқан. Төменгі беткейлердегі шалғынды далалар ауыл шаруашылығының, әсіресе мал жаюдың салдарынан көп зардап шекті. Бастапқы шалғынды далалар мен орманның көбісі жойылып кетті және одан әрі қорғау қажет, бірақ Гигант замбегі қорығы эланд үшін қауіпсіз баспана болып табылады және сонымен қатар қасқырқұйрықты құстың көбею ортасы. Дракенсберг таулық шалғынды далалары, орманды алқаптары мен орманды экоаймағының 5,81% қорғалатын аумақтарда орналасқан. Олардың ішінде Крюгер Ұлттық паркі, Тау зебрасы Ұлттық паркі, Алтын қақпа жоталық Ұлттық паркі, Камдебу Ұлттық паркі, Сехлабатхебе Ұлттық паркі және Цехланяне Ұлттық паркі кіреді. Малоти-Дракенсберг трансшекаралық консервациялық аймағы осы тау жотасының биік таулы аймақтарын сақтау үшін құрылды.

Адамның мекендеуі

Дракенсберг аймағындағы қалалар мен елді мекендер, оңтүстіктен солтүстікке қарай: Квазулу-Натал провинциясындағы Мататиле және Баркли Ист; Квазулу-Натал провинциясындағы Ладдисмит, Ньюкасл, Улунди – бұрынғы зулу астанасы, Дунди және Иксопо; Лесотоның барлық аумағы, оның астанасы Масеру; және Лимпопо провинциясындағы Цанеен.