Кіріспе

Ғылыми-фантастикалық фанзин

Ғылыми-фантастикалық фанзин – 1930 жылдардан бері қазіргі күнге дейін ғылыми-фантастикалық фандом мүшелері шығаратын әуесқой немесе жартылай кәсіби журнал. Олар фанзиндердің ең алғашқы түрлерінің бірі болды, олардың бірінде «фанзин» термині пайда болды және бір кезде ғылыми-фантастикалық фандық белсенділіктің басты түрін («фанак») құрады.

Шығуы мен тарихы

Бірінші ғылыми фантастика фанзині "Комета" 1930 жылы Чикагодағы "Ғылым корреспонденция клубы" тарапынан жарық көрді. "Фанзин" терминін Рас Шовенет 1940 жылғы қазан айындағы өзінің "Detours" фанзинінің санында енгізді. "Фанзиндер" "прозиндерден", яғни барлық кәсіби журналдардан ерекшеленді. Осыған дейін жанкүйерлердің басылымдары "фанмаг" немесе "letterzine" деп аталатын. Дәстүрлі түрде, ғылыми фантастика фанзиндері "әдеттегі" шарттармен қолжетімді болды (және көптегендері әлі де солай), яғни үлгі саны сұраныс бойынша поштамен жіберіледі; келесі нөмірлерді алу үшін оқырман редакторға фанзин туралы "пікір хат" (LoC) жібереді. Бұл LoC келесі нөмірде жариялануы мүмкін: кейбір фанзиндердің мазмұны негізінен хаттар бағаналарынан тұратын, онда талқылаулар интернет-жаңалықтар топтары мен электрондық пошта тізімдеріндегідей жүргізілді, бірақ әлдеқайда баяу. 1955 жылдан бері жыл сайынғы Worldcon үздік фанзин үшін Hugo сыйлығын табыстап келеді; 1967 жылы үздік фан жазушысы мен үздік фан суретшісіне арналған сыйлықтар қосылды және одан бері жалғасып келеді.

Семипрозиндер

1970 және 1980 жылдары кейбір фан-журналдар, әсіресе ғылыми фантастика мен фэнтези туралы сынға арналған, «серкон» (нақты және құрылымды) журналдар, сондай-ақ «Locus» сияқты жаңалықтар журналдары үстелдік басылым бағдарламалары мен офсеттік басу арқылы шығарылатын кәсіби журналдарға айналды. Бұл жаңа журналдар «жартылай кәсіби журналдар» деп аталды, соңында олар саудаласпай сатыла бастады және авторларына төлем жасалды. Кейбір жартылай кәсіби журналдар түпнұсқа көркем әдебиеттер жариялайды. 1984 жылы «Хьюго» сыйлығы «Locus» бірнеше жыл қатарынан үздік фан-журнал сыйлығын жеңіп алғаннан кейін жартылай кәсіби журналдарды фан-журналдардан бөлек категория ретінде мойындады (қ. «Жартылай кәсіби журнал үшін Хьюго сыйлығы»). Белгілі жартылай кәсіби журналдарға «Locus», «Ansible», «The New York Review of Science Fiction» және «Interzone» кіреді.

АПА

Әуесқойлар баспа қауымдастықтары (АПА) өз мүшелерінің үлестерінен құралған, "апазин" деп аталатын жинақ немесе топтама түрінде фан-журналдар жариялайды. Бірінші ғылыми-фантастикалық АПА – 1937 жылы ғылыми-фантастика жанкүйерлері тобы құрған Фантастикалық әуесқойлар баспа қауымдастығы (ФАПА) болды. Кейбір АПА-лар қағаз түрінде әлі де белсенді, ал кейбіреулері интернетте таратылатын виртуалды "e-zine" түрінде жарияланады.

Фан-журналдардың басқа түрлері

"Фанзин" термині басқа тақырыптарға қатысты жанкүйерлер жасаған журналдарды да білдіреді: ең алғашқы рок-н-ролл фанзиндерін ғылыми фантастика жанкүйерлері шығарған. Қазіргі компьютерлік/Веб/Интернет сленгінің, аббревиатуралардың және т.б. маңызды бөлігі фанзин жанкүйерлерінің жаргонынан туындаған. "Фанзин" және "жанкүйер тілі" терминдеріне қараңыз. Фанзин қозғалысы қазір Интернетте кеңінен таралған; "вебзин" терминін қараңыз.

Конвенциялар

Фанзин оқырмандары мен жасаушылары табиғи түрде ғылыми фантастика конвенцияларында жиналады, бірақ фанзиндерге арналған шағын конвенциялар да болады. Фанзиндерге арналған алғашқы жылдық конвенция – 1970 жылдары бірнеше жыл бойы Детройттегі жанкүйерлер тобы ұйымдастырған Autoclave болды. 1984 жылы Калифорния штатының Беркли қаласында алғашқы Corflu өтті. 1988 жылы Торонтода Ditto атты екінші конвенция басталды. Бұл екі конвенция да жыл сайын өткізіліп келеді.