Кіріспе
күрестік өнер термині Цуки (突き) "цүку" (突く) етістігінен туындаған, мағынасы "іле салу, ұру". Екінші буын басады, жапон тіліндегі үнсіз дауыстылар оны "ски" сияқты (бірақ алдынан "т" дыбысы қойылып) айтылуын қамтамасыз етеді. Жапон және Окинава күресінде "цуки" әртүрлі ұру техникаларын білдіреді.
Tsuki (突き) derives from the verb tsuku (突く), meaning "to thrust". The second syllable is accented, with Japanese's unvoiced vowels making it pronounced almost like "ski" (but preceded by a "t" sound). In Japanese martial arts and Okinawan martial arts, tsuki is used to refer to various thrusting techniques.
Каратэдегі Цуки
Каратэ және оның түрлерінде "цуки" термині әртүрлі итеру әдістерін (көбінесе соққыларды) білдіретін күрделі сөздің бір бөлігі ретінде қолданылады. Ол ешқашан жеке техниканы сипаттау үшін дербес термин ретінде қолданылмайды. Мысалы, "гьяку сейкен чудан цуки", көбінесе "чудан цуки" (段突) деп аталады, ол артқы (гьяку) қолмен орындалатын ортаңғы деңгейдегі (чудан) соққыны (цуки) білдіреді. Назар аударыңыз, күрделі сөздерде, егер "цуки" сөзі бірінші болып келмесе, оның айтылуы мен жазылуы рендаку салдарынан сәл өзгереді және ол "зуки" деп айтылады (кейде осылай транслитерацияланады).
Каратэде шоку-цуки (тікелей соққы)
Току-цуки (直突き) – қарапайым каратэ техникасы. Ол қолды жұдырыққа жиып орындалады. Нысанаға жұдырықтың алғашқы екі бунағымен тиісу керек, мұнда жұдырық сыртқа және төмен қарай сәл бұрылып, білегі алғашқы екі бунақтың тікелей артында орналасады. Оң току-цуки үшін оң жұдырық дайындық күйде, жамбаста немесе қабырға тұсында, алақаны жоғары қаратылып тұрады. Сонымен бірге сол қол сол жамбастың алдына созылады. Току-цуки техникасын орындау үшін оң жұдырық тікелей жолмен нысанаға қарай итеріледі, шынтақ жұдырықтың тікелей артында болып, оның қозғалысын қадағалайды. Сол қол сол кезде жамбасқа немесе қабырғаға кері тартылады. Соққының соңғы екі дюйміне дейін жұдырық алақаны жоғары қарай қалады, содан кейін төмен қарауына бұрылады. Шынтақ төмен қарауы тиіс, өйткені оны бүйірге немесе жоғарыға бұру, өзіне-өзі жасалған гиперэкстензия немесе қарсыластың қатты тоқтатуынан жарақат алу қаупін тудырады. Идеалды жағдайда, жұдырық нысанаға тік немесе 45 градусқа бұрылып тиюі керек, ал жұдырықтың қалған бөлігі алғашқы тиісуден кейін бұрылады. Каратэде кері тартқан қолға – хиките (引き手) – ерекше мән беріледі, ол соққы бағытталған қолмен бірге кері тартылады. Жаңа бастаушыларға негізгі соққының күшіне қарағанда кері тарту әрекетіне көбірек назар аудару ұсынылады. Әртүрлі каратэ стильдерінде кері тартудың бастапқы орналасуы әртүрлі болуы мүмкін, жамбастың үстінен төменге дейін немесе қолтықтан жоғарыға дейін. Алдыңғы тұрыстан (зенкутсу дачи) орындалған тіке соққы, егер алға жылжытылған аяқ пен жұдырық қарама-қарсы жақта болса, ғиаку цуки (逆突き, кері соққы) деп аталады, ал егер аяқ пен жұдырық бір жақта болса, ои цуки (追い突き, алға соққы немесе серпе соққы) деп аталады.
Цуки электр энергиясын өндіру
Қарсылық техникаларында қуатты өндіру механизмі каратэ стиліне қарай өзгереді. Каратэдің түрлі стильдері, әсіресе Окинава каратэсі, соққы арқылы берілетін күшті жасау үшін бүкіл денеді пайдалануға баса мән береді. Бұл күштің "толқынын" құру үшін төменгі денеден жоғарғы денеге дейін бұлшық еттерін тізбектей белсендіруді қамтиды. Осындай стильдерде дене әдетте дұрыс орналасып, соққы кезінде босаңсыған күйде болады. Ал, жапон каратэ стильдері, мысалы, Шотокан, қуатты өндірудің басты құралы ретінде жамбастың қозғалысына ерекше назар аударады: жамбас бұрылады, кері тартылған (соққы жасамайтын) хикит қол артқа тартылып, ал соққы қол алға итеріледі. Каратэка бүкіл денесін кернеуге және соққы тиген кезде артқы аяғын төменге итеруге үйретіледі.
Айкидодағы Цуки және Айки-джо
Айкидода choku zuki (жоғарыда сипатталғандай, тура соққы) – негізгі итеру шабуылы, одан лақтыру және бекіту дағдылары оқытылады. Дегенмен, көптеген айкидо мектептерінде қорғаныс техникаларын оқытуда басым соққы тура соққы болғандықтан, оны басқа соққылардан ерекшелеудің қажеті шамалы. Сондықтан оны қысқартып, жай ғана "цуки" деп атайды. Айкидоның кейбір жүйелерінде қолданылатын аики-дзёде (төрт фут ағаш таяқ – дзё) "цуки" сөзі көптеген итеру техникаларының атының бір бөлігі ретінде тікелей қолданылады. Оқушы hidari katate gamae позасында тұрғанда, қару оң қолға көтеріледі, ол қарудың төменгі жағына жылжиды. Оқушы алға қарай жылдам қадам басқанда (сури аши), оң қолымен қаруды соққы үшін итеріп, сол қолымен қаруды жылдырады және сол қолымен дзёны төменгі жағынан үштен бір бөлігіне жеткізіп ұстайды. Бильярд допын таяқпен соққандай көріңіз, бірақ екі қолыңыз да дзёны алақандарымен төмен қаратып, бас бармақтарыңыз алға бағытталған күйде ұстаңыз.
Кендодағы Цуки
Цуки – кендодағы бес нысана аймағының (датоцу буи) бірі (мен, до, хидари коте және миги котемен бірге). Бұл – шинай ұшымен тамаққа бағытталған ұру. Цукидің нысана аймағы (датоцу буи) – цуки бу, ол көп қабатты қорғаныш жапсырмаларынан тұрады және каскаға (мен) бекітіліп, тамақ қорғауға арналған. Цуки көбінесе екі қолмен ұстап (мороте зюки (諸手突き)) орындалады, ал бір қолмен (катате зюки (片手突き)) сирек жасалады. Жарақат алу қаупі жоғары болғандықтан, цуки жас және төмен дәрежелі ойыншылар үшін еркін жаттығуларда және бәсекелерде (шиаи) көбінесе рұқсат етілмейді, себебі дұрыс бағытталмаған цуки қарсыластың қорғалмаған мойнына тиіп, оның кеңесіне зиян келтіруі мүмкін. Цукинің басқа жартылай жекпе-жек өнерлерінде түрлері болғанымен, кендода оның түрлері жоқ – нысана әрқашан бірдей болады. Бұл терминді қолданатын басқа күрес өнерлерінен айырмашылығы, кендода цуки – бұл қозғалыс пен нысананы біріктіретін толыққанды термин. Кендодағы басқа ұрулардан айырмашылығы, осы ұрудың киаиі нысананың (мойын, яғни куби) емес, шабуылдың (цуки) атауы болып табылады.