Будзинкан: Жапонияның халықаралық жекпе-жек өнері ұйымы

Кіріспе

Халықаралық жекпе-жек өнері ұйымы

Буджинкан (武神館) – Жапонияда орналасқан және Масааки Хацуми басқаратын халықаралық жекпе-жек өнері ұйымы. Бұл ұйымдағы ұрыс жүйесі тоғыз жеке риуха, яки мектептерден тұрады, олар жиынтығында Будзинькан Будо Тайдзюцу деп аталады. Буджинкан көбінесе ниндзюцумен байланысты. Дегенмен, Масааки Хацуми Будо (жауынгерлік жол деген мағынаны білдіреді) терминін қолданады, себебі риухалар самурайлардың жауынгерлік тактикасын үйрететін тарихи самурай мектептерінен және ниндзялардың тактикасын үйрететін ниндзюцу мектептерінен тараған деп санайды.

Тори мен Уке

Оқу екі серіктестен басталады, олар алдын ала дайындалған формаларды (ваза немесе ката) жаттығады, содан кейін осы формалардың шексіз өзгерулеріне (хенка) көшеді. Негізгі схема - Тори (Тори, техниканы орындайтын адам) техниканы қабылдаушы (Уке) қарсы бастау.

Укеми және тепе-теңдік

Будзинькан тайдзюцу қарсыласты жеңу үшін күш емес, дене қозғалысы мен дұрыс орналасуды қолдануға бағытталған. Будзинькан тайдзюцудағы барлық техникалар қарсыластың тепе-теңдігін бұзуды және өз тепе-теңдігін сақтап қалуды қамтиды. Бұл қарсыласты нашар позицияға жылжыту және оның қарсы тұруы қиын болатын әлсіз жерлерінен денесімен манипуляциялау арқылы қол жеткізіледі. Шабуылдаушы үнемі тепе-теңдігін қайта қалпына келтіруге және осал тұстарын (мысалы, ашық жағын) жабуға тырысады, ал қорғанушы шабуылдаушыны тепе-теңдіктен шығарып, осал ету үшін позиция мен уақытты пайдаланады. Күрделі жаттығуларда шабуылдаушы кейде тепе-теңдігін қайта алып, қорғанушыны бейтараптандыру үшін кері техникаларды (返し技) қолданады. Укеми (受身) – техниканы қабылдау амалы. Жақсы укеми – ауыртпалықтан немесе жарақаттан, мысалы буынның шығуынан сақтану үшін домалау немесе дұрыс құлау. Сондықтан, тайдзюцуда қауіпсіз жаттығу үшін тиімді домалау және дұрыс құлауды үйрену өте маңызды. 9-шы кю (ең төменгі дәреже) алу үшін оқушы мойынға зиян келтірмей, әртүрлі бағытта тегіс домала білуін көрсетуі керек.

Физикалық дайындық

Юнан тайсо (юнан – иілгіш) – йогалық созу және тыныс алу әдісі. Бұл әдіс арқылы Будзинкан оқушысы жақсы физикалық күйін және денсаулығын дамытып, сақтай алады. Бұл жаттығулар денедегі кернеуді басуға, қан айналымын жақсартуға, бұлшық еттерді нығайтуға және икемділікті арттыруға көмектеседі, сондай-ақ барлық жаттығулардың маңызды бөлігін құрайды. Юнан тайсо – денеге дайындық жасау және оны күшті етудің бір жолы. Дененің барлық ірі буындары дұрыс бағытта айналдырылып, созылады, сонымен қатар салауатты тыныс алу мен назар шоғырландыру дамытылады.

Шығу тегі

Буджинкандағы барлық дерлік жекпе-жек өнерлері/рюхалар тарихи тізбектерімен бірге Бугэй Рюха Дайдзитенде (Вататани Киёси және Ямада Тадаси зерттеген, алғаш рет 1963 жылы жарияланған жекпе-жек өнер мектептерінің энциклопедиясы) тізімделген. 1968 жылдан бастап (Такамацудың қайтыс болуына 4 жыл бұрын) Бугэй Рюха Дайдзитенде Такамацудан кейін Хацуми туралы жазбалар бар. Хацуми үйреткен бірнеше самурай жүйелері, мысалы Куки Шинден Рю Хаппо Бикендзюцу және Такаги Ёсин Рю Дзютайдзюцу, осы өнердің әртүрлі тармақтары өздерінің Сокэларымен сақталған. Дегенмен, ниндзялардың қызметі жақсы құжатталған болса да, ниндзюцудың мәні және тарихи контексті 1676 жылға дейінгі ниндзюцу ілімдерінің жазбаларының жоқтығын білдіреді. Осының салдарынан кейбір зерттеушілер Тогакуре Рю дәстүріндегі ауызша тізбекті тәуелсіз растау мүмкін емес деп мәлімдейді. Бугэй Рюха Дайдзитенде зерттеушілер Тогакуре рюдың толық тізбесін былай көрсетеді: "Тізбек Тода Шинрюкеннен ауызша дәстүр. Тода Шинрюкен Масамицу 1908 жылы 90 жасында қайтыс болды. Тізбекке сәйкес, Икай мектепті құрды, ал Ёва дәуірінде (1181–1182) Хакуун рюдың Хакуун-дошиінен бөлініп, ниндзюцудың Кога және Ига мектептеріне айналды. Тізбек Момочи Сандайю арқылы Кишу доменінің Натори рюына өтті. Тода Нобуцуна заманында дәстүр Тода отбасына берілді. Бұл шежіре адамдар туралы даталар мен куденді (ауызша берілген әңгімелер/сабақтар) қамтиды, бұл осы адамдардың жазбаларда көрсетілгенге қарағанда ескірек екенін білдіреді." Гёкко Рю туралы жазба былай: "Тенбун дәуіріндегі Сакагами Таро Кунисигеден Гёкко рю Шитодзюцу дәстүрін алған Тода Сакё Ишинсай Гёкко рю Кошидзюцу және Кото рю Копподзюцуды құрды, оларды Момочи Сандайюға тапсырды, осылайша оларды Тода Шинрюкеннің Ига рю Ниндзюцу дәстүріне енгізді, ол Токугава сёгунатының соңында (1868 жылы аяқталды) өмір сүрді. Тода Шинрюкен Мейдзи императорының 14-ші жылында (1881) 90 жасында қайтыс болды." Кото Рю туралы жазба былай: "Копподзюцуның пайда болуы ежелгі Қытайда болған деп айтылады. Кото рю Кореяның Чан Бушоу* арқылы елімізге әкелінді, содан кейін Ига рю Ниндзюцу дәстүріне енгізілді, ал Тенбун дәуіріндегі жандануы Момочи Сандайюдың Тода Сакё Ишинсайдан (Тода Шинрюкеннен ауызша дәстүр) дәстүрді мұраға алуымен байланысты."

Almost all of the martial arts/ryuha in the Bujinkan are listed with their historical lineages in the Bugei Ryuha Daijiten (Encyclopedia of Martial Art Schools, researched by Watatani Kiyoshi and Yamada Tadashi and first published in 1963). From 1968 on (4 years before Takamatsu's death), the Bugei Ryuha Daijiten has had entries for Hatsumi below Takamatsu. Several of the samurai systems taught by Hatsumi such as Kuki Shinden Ryū Happō Bikenjutsu and Takagi Yoshin Ryū Jūtai jutsu have well documented lineages with different branches of these arts surviving under their own Sōke. However, whilst the ninja's activities are well documented, the nature of ninjutsu & the historical context means that there are no surviving written records of ninjutsu teachings prior to 1676. As a result, some researchers assert that there is no way to independently verify the oral lineage included in the Togakure Ryu tradition. In the Bugei Ryuha Daijiten the researchers list the full lineage for Togakure ryū stating the following: "The succession is an oral tradition from Toda Shinryūken. Toda Shinryūken Masamitsu died in 1908 at the age of 90 years. According to the lineage, Ikai originated the school, and in the Yōwa period (1181–1182), it separated from Hakuun Dōshi of Hakuun ryū and became the Kōga and Iga schools of ninjutsu. The lineage passed through Momochi Sandayū and entered into the Natori ryū of Kishū domain. From the time of Toda Nobutsuna, the tradition was passed on to the Toda family. This genealogy refers to dates and kuden (orally transmitted stories/lessons) about people implying that these people were older than written records would suggest"

The entry regarding Gyokko Ryu is as follows: "Receiving the tradition of Gyokko ryu Shitojutsu from Sakagami Taro Kunishige of the Tenbun era, Toda Sakyo Ishinsai established Gyokko ryu Koshijutsu as well as Koto ryu Koppojutsu, passing them on to Momochi Sandayu, bringing them within the traditions of Iga ryu Ninjutsu of Toda Shinryuken who lived during the end of the Tokugawa Shogunate (ended 1868). It is said that Toda Shinryuken died in the 14th year of the Meiji Emperor (1881) at the age of 90 years." The entry regarding Koto Ryu is as follows: "The genesis of koppoujutsu is said to have been in ancient China. Koto ryu was brought to our country by a Chan Bushou* of Korea, after this it was brought within the traditions of Iga ryu Ninjutsu, and it’s revitalization in the Tenbun era is said to have been from Momochi Sandayu inheriting the tradition from Toda Sakyo Ishinsai (oral tradition from Toda Shinryuken)."

Кю деңгейі

Буджинкан додзёда шодан деңгейінен төменгі кю (дәрежелер) бар. Жаңа оқушы мукюдан ("дәрежесіз") бастайды және кукюдан (9 кю) – ең төменгі дәрежеден, іккюға (1 кю) – ең жоғары дәрежеге дейін өседі. Дәрежесі жоқ (мукю) жаттығушылар ақ белбеу киеді, кю дәрежесіндегі жаттығушылар жасыл белбеу (ерлер) немесе қызыл белбеу (әйелдер) киеді, ал шодан және одан жоғары дәрежедегілер қара белбеу киеді. Кейбір додзёларда кю деңгейіндегі жаттығушылар – әсіресе балалар сыныптарында – түрлі-түсті белбеулер киеді, бірақ белбеудің нақты түсі орнына қарай өзгереді. Жапонияда бұрын кю деңгейіндегі ерлер қара ниндзюцуги үстінен жасыл белбеу, ал әйелдер қызғылт ниндзюцуги үстінен қызыл белбеу киюге әдеттенген, бірақ бұл практика көбінесе тоқтатылды. Қазіргі уақытта Буджинканның ер және әйел жаттығушылары қара ниндзюцуги үстінен жасыл белбеу киеді, ал аяқтарында таби (ішкі жаттығулар үшін жұмсақ таби және сыртқы жаттығулар үшін джика таби) киеді.

Dan деңгейлері

Буджинканда он дан дәрежесі бар, соңғы JuDan деңгейінде қосымша бес деңгей кездеседі. Бесінші даннан басқа (төменде қараңыз), әрбір дәрежеге қол жеткізу үшін белгілі бір критерийлер жоқ. Әртүрлі додзёлар мәдени ортаға және инструктордың қалауына сәйкес өзіндік тәсілдерге ие. Әдетте, тенчиджин ряку но маки (аспан, жер және адамның түрмелері) 9-шы кюден шоданға (1-ші дан) дейінгі өрбуді бағыттайды және одан кейінгі күрделі оқу үшін қажетті барлық негізгі техникаларды қамтиды. 4-ші данға дейін студент берік негізді дамытуға және өзінің формасын жетілдіруге баса назар аударуы керек. 5-ші данға жеткенде, жаттығулар динамикалық және күрделене түсетін жағдайларда жауап беруге және табиғи түрде әрекет етуге ауысады. 5-ші данды (годан) алу үшін 4-ші дан иегерлері соке алдында сакки (немесе годан) тестілеуіне түсуі керек, осы арқылы олар қауіпті сезіне алатынын және одан қашып құтыла алатынын дәлелдеуі тиіс, бұл өмірге қажетті маңызды дағды саналады. Бұл тесттен сәтті өткеннен кейін, оқушы Буджин немесе Басшы Рухтардың қорғауында деп есептеледі және оқыту лицензиясын (шидоши менкё) алуға құқылы. Шидоши (士道師) өзінің Буджинкандағы додзёсын ашып, 4-ші данға дейінгі оқушыларды сыныптауға құқылы. 1-ші дан мен 4-ші дан арасындағы оқушы, егер шидошидің қолдауымен және бақылауымен жұмыс істесе, лицензияланған көмекші оқытушы (шидоши хо) бола алады. Буджинканда 10-шы дан немесе одан жоғары дәрежедегі адамдарды көбінесе шихан деп атайды. Оқушының деңгейі «бу» (武) және «джин» (神) канджилері жазылған, ваппен (ワッペン) деп аталатын өнердің эмблемасының түсі арқылы көрсетіледі. Ваппеннің төрт түрі бар (9-дан 1-кю, 1-ден 4-дан, 5-тен 9-дан және 10-дан. 10-дан кейін Чи, Күн, Ка, Фу және Ку), кейде жеке дәрежелерді көрсететін төрт күміс, алтын немесе ақ жұлдызбен (хоши) толықтырылады. Кю/дан жүйесіне қосымша, кейбір оқушылар жеке мектептерде менкё кайден «толыққанды білім беру лицензиясын» алған. Бұл оқушының аталған ру туралы білуге болатын барлық білімді меңгергенін көрсетеді. Кю/дан дәрежелері көбінесе жария етілсе, менкё кайден алғандар өз мәртебесін ашып жармайды, кейде тіпті сырттан келгендерге өзінің нақты дан дәрежесін мойындауға дайын болмайды.

There are Ten dan grades in the Bujinkan, with the final JuDan level having additional five levels of rank. With the exception of fifth dan (see below) there are no fixed criteria for attaining each grade. Different dojos have their own approaches based on the cultural environment and the instructor's preference. Typically the study of tenchijin ryaku no maki (scrolls of heaven, earth and man) guides progression from 9 kyu to shodan (1st dan) and comprises all the fundamental techniques required for advanced study thereafter. Until 4th dan the student is expected to focus on developing strong foundations and to perfect their form. At 5th dan the training focus changes to becoming more responsive and responding naturally in dynamic & increasingly challenging situations. In order to attain fifth dan (godan), fourth dan practitioners must submit to a sakki (or godan) test before the sōke to establish that they are able to sense the presence of danger and evade it, which is considered a fundamental survival skill. After passing this test, a practitioner is considered to be under the protection of the Bujin, or Guiding Spirits, and is entitled to apply for a teaching license (shidōshi menkyo). A shidōshi (士道師) is entitled to open their own Bujinkan dōjō and grade students up to fourth dan. A practitioner between first dan and fourth dan may become a licensed assistant teacher (shidōshi ho) if backed by and acting under the supervision of a shidōshi. In the Bujinkan, a person ranked tenth dan or higher is often referred to as a shihan. The practitioner's level is displayed by the color of the art's emblem, called wappen (ワッペン) inscribed with the kanji "bu"(武) and "jin" (神). There are four kinds of wappen (9 to 1 kyū, 1 to 4 dan, 5 to 9 dan, and 10 'dan’. Following 10 Dan, Chi, Sun, Ka, Fu, and Ku), sometimes augmented with up to four silver, gold or white stars (called hoshi) above or around the emblem, representing the individual ranks. In addition to the kyu/dan system, a few practitioners have earned menkyo kaiden "licenses of complete transmission" in individual schools. These establish that the master practitioner has learned all that there is to learn about the particular lineage. Whereas the kyu/dan ranks are often made public, those who have earned menkyo kaiden rarely divulge their status, sometimes even being reluctant to recognize their actual dan ranking to outsiders.

Тарихи талаптарды сынға алу

Қазіргі Тогакуре рю және түрлі тарихи мәлімдемелер Масааки Хацуми (Такамацудың ізбасары) және Буджинкан ұйымы арқылы оқытылады. Буджинканның шежірелік мәлімдемелерінің тарихи дәлдігіне қатысты сын Bugei Ryūha Daijiten-нің бірнеше басылымында көтерілді: Bugei Ryūha Daijiten-нің 1978 жылғы нұсқасында Такамацудың Тогакуре рю "шежіресі жазба материалдары мен дәстүрлерге негізделген тұлғалар туралы деректер мен куденге сілтеме жасау арқылы әшекейленген, осылайша нақтыдағыдан көнерек көріну үшін жасалған" делінеді. 1969 жылғы Bugei Ryūha Daijiten нұсқасында Такамацудың Тогакуре рю "Такамацу Тошицугудың Тайшо дәуірінен кейін ниндзюцу туралы жазбалардың танымалдығын пайдаланып, жаңадан құрастырған шежіресі" екені және "онда көптеген әшекейлер қосылған, жазбаларда тіркелген тұлғалардың жасын шын мәніндегісінен ертерек көрсеткен, сондықтан бұл өте еңбектің нәтижесі" деп айтылады. 1963 жылғы Bugei Ryūha Daijiten басылымы Такамацудың Тогакуре рю туралы "бұл шежіре әртүрлі жазбалар мен ауызша хабарларға сілтеме жасайды және көптеген жерлерде әшекейлер қосылған, сондай-ақ шежіредегі тұлғалардың жасы шын мәніндегісінен үлкен көрсетілген" дейді. Вататани Тогакуре рюдың 12 ғасырдан бері үздіксіз сақталған дәстүр екеніне жеткілікті дәлел бар ма деп күмәнданды, бірақ Тогакуре рюның Мейдзи дәуірінен бұрын пайда болған өнер екендігіне шүбәсіз сенді.