Кіріспе

Тай жазушысы Хамсинг Шринаук (คำสิงห์ ศรีนอก, ,) – Таиландтың Исан аймағынан шыққан жазушы. Ол Лао Хамхом (ลาว คำหอม, ) атты бүркеншік атымен жазады. 1992 жылы әдебиет саласындағы ұлттық суретші атағын алды және ең бастысы 1958 жылы жарық көрген "Фа Бо Кан" (ฟ้าบ่กั้น, ) атты сатирикалық әңгімелер жинағымен танымал. Бенедикт Андерсон Хамсингті Таиландтағы ең белгілі әңгімеші ретінде қарастырады.

Ерте өмір

1930 жылы 25 желтоқсанда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Нахон-Ратчасима провинциясының Буа-Яй ауданында туған Хамсинг ауылдағы фермада өсті. Бала кезінде көп оқыған Хамсингтің оқуына оның ағасы, буддалық монах, және басқа да туыстары көмектесті. Ол Суай мен Хам Шринауктың жеті баласының алтыншысы болды. Жергілікті Bua Yai мемлекеттік мектебін бітіргеннен кейін Бангкокқа барып, Чулалонгкорн университетінің журналистика факультетіне және Таммасат университетінің экономика факультетіне бірден оқуға түсті. Жатаққа және тамаққа ақшасы жетпегендіктен, Хамсинг Бангкоктегі будда ғибадатханасында тұрып, түнгі сабақтарға қатысып, жарты күндік журналист ретінде жұмыс істеді. Денсаулығы нашарлаған соң оқудан шығып қалды. Журналист ретінде ол саяси тілші және публицист болды. Хамсинг журналистиканы қоғамды жақсартудың бір жолы деп есептеді. Ол жұмысын алғаш "Нэу На" газетінде бастады. Газеттер Хамсингті Бангкок әдеби ортасына жол ашты және ол осы байланыстарды өзінің туындыларын жариялау үшін пайдаланды. Пак Чунг ауданындағы Нахон-Ратчасимадағы жеке фермасы 1950 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында, елден қайтқаннан кейін, дағдарыс немесе интеллигенцияға қарсы үкіметтік қысым кезінде пана болды. Фермада жүгері, мақта және сүт "заманауи" әдістермен өндірілді. Бұл Хамсингтің бейнесіне, ауылдық және қалалық өмірді үйлестіре алатын адам ретінде, ерекшелік қосты. Көптің қызығушылығын тудырды. Ең бастысы, кейінірек оның фермасы жас жазушылардың шеберлікті үйренуге келетін орнына айналды. Бангкоктен Хамсинг мемлекеттік орман шаруашылығы қызметіне жұмысқа орналасып, үш жыл (1953–1956) солтүстік аймақта орманшы болып жұмыс істеді. Хамсингті білген Герберт Филлипс бұл кезеңді автордың "психологиялық, физикалық және оқушы, жазушы ретінде дамыған" кезеңі деп сипаттады. Бангкокқа оралғаннан кейін ол Филипс және басқалармен бірге Корнелл университетінің антропологиялық зерттеу жобасында жұмыс істеді. Ол саяхаттап тігін машиналарын сатты. Тіпті ол "Квиан Тонг" ("Алтын өгіз арбасы") атты жеке баспасын ашты.

"Фа Бо Кан" басылымы

Орман шаруашылығы қызметінде болғаннан кейін бір жыл өткен соң Хамсинг "Пиямит" газетінде әңгімелер жариялай бастады. Оның туындылары "Чивит", "Сангхоммасат Паритхат", "Хван Чай" және "Чаттурат" сияқты баспасөз беттерінде де жарық көрді. Бұл 1955-1958 жылдар аралығындағы Тайландтағы салыстырмалы түрде еркін баспасөздік ортамен сәйкес келді. ЦРУ қолдаған Фао Сриянонд пен Пентагонның қолдауына ие Сарит Танарат арасындағы саяси күрес салдарынан тай жазушылары мен зиялылары өз ойларын еркін білдіре алды. Алайда, 1957 жылдың 16 қыркүйегіндегі төңкеріс Фао мен Плек Пибульсонгграмды елден қуғаннан кейін бұл еркін баспасөз атмосферасы тез жойылды. Андерсон Хамсингтің "Фа Бо Кан" атты жинағы, оның "Пиямит" газетінде жарияланған көптеген әңгімелерін қамтиды, осы интеллектуалдық еркіндік кезеңін ең жақсы бейнелейді деп санайды. "Фа Бо Кан" жарық көргеннен кейін Сарит билікті басып алып, абсолюттік режим орнатты. Сариттің режимі қатаң цензураны қайта енгізіп, тай зиялыларын, жазушыларын және прогрессивтілерді түрмеге қамау, жер аудару және өлім жазасы арқылы ой-пікір еркіндігіне нүкте қойды. Прогрессивтік және тәуелсіз баспасөзді қысымға салу Хамсингті бірнеше жылға жазудан қол үзді, ол осы уақыт ішінде Нахон-Ратчасимадағы шаруашылығына қайтып оралды.

Шетелге шығу және қайту

1967-1968 жылдары Хамсингке Time Life грантымен АҚШ-қа сапар шегуге мүмкіндік берілді. Ол бір жылды осы баспа үйімен жұмыс істеуге арнады. Таиландқа қайтып келе жатқанда ол Франция, Германия, Израиль және Кот-д’Ивуар елдерінде болып қайтты, бұл сапар әдебиет және ауыл шаруашылығы салаларын зерттеу мақсатымен жасалған ресми шақыру нәтижесі болды. Ол бірнеше университетте өзінің туындылары мен қазіргі таиланд әдебиеті тақырыбында лекция оқыды. Таиландқа оралғаннан кейін Сухат Савати оны "Сангхоммассат Паритхат" (สังคมศาสตร์ปริทัศน์) журналына тұрақты түрде мақала жазуға шақырды. Осы мақалалардың көпшілігі Тайландтың ауылдық аймақтарындағы әлеуметтік теңсіздік мәселелеріне арналған еді және 1975 жылы "Кампхаенг" (กำแพง) ['Қабырғалар'] деген атпен жарияланды. Сухат пен Сюлак Сиваракса Хамсингтің шаруашылығына барғаннан кейін оның еңбектерін қайта ашты, нәтижесінде "Фа Бо Кан" қайта басылды және оның жазбалары университеттердегі әдеби үйірмелердің журналдарында таратылды. 1970 жылы Хамсинг Правиге үйленді. Кейіннен олардың үш қызы дүниеге келді.

Саяси іс-әрекет және жер аударылу

Хамсинг 1973 жылғы студенттік демократия қозғалысының басталуына дейін Нахон-Ратчасимадағы фермасында жазуын және жұмыс істеуін жалғастырды. 1973 жылы 14 қазанда Тамасат университетінде студенттердің демонстрациясын әскери және полиция күштері басып жаншуынан кейін Хамсинг саяси белсенділікке түсіп, Таиланд Социалистік партиясы төрағасының орынбасары болып сайланды. 1970 жылдардың басында Хамсинг тай парламентіне сайлау науқанын қаржыландыру үшін көптеген сүтті сиырларын сатқан. 1975 жылы Білім министрлігіндегі оқулықтарды қайта қарау комитеті мектеп оқу бағдарламасын қайта қарауға тырысты, қоғамда қарапайым адамдардың рөлін күшейту мақсатында. Нәтижесінде 17 мамырда "Саям Рат" газетінде Матайом Сукса 4 және 5 сыныптарына арналған жаңа оқу тізімі жарияланды, онда Хамсингтің және тағы он бес автордың еңбектері міндетті оқу материалына енді. 1976 жылы 6 қазанда Тамасат университетінде болған қырғыннан кейін Хамсинг көптеген адамдармен бірге джунглиге қашып, соңынан Лаосқа жетті. Оның еңбектері жаңа үкімет тарапынан тыйым салынды. Бірнеше айдан кейін, 1977 жылы ол Тайланд Коммунистік партиясымен туындаған келіспеушіліктерден кейін отбасымен бірге Швецияға саяси эмиграцияға кетті. Швецияда ол Швед жазушылар қауымдастығының мүшесі болып, еңбектерін Еуропаға таныстыра алды. Эмиграцияда жүргенде ол АҚШ-та лекциялық тур жасады. Сондай-ақ ол өзінің алғашқы романы "Маэо" (แมว, ) ['Мысық'] бойынша жұмысты қайта бастады, ол Таиландтың метафорасы болып табылады. Хамсинг "Маэо" романы бойынша жұмысты 1973 жылғы 14 қазандағы оқиғалардан кейін бастаған, бірақ қолжазба 1976 жылғы ала-көктемде жоғалып кеткен. Ақыры, роман 1983 жылы, Хамсинг 1981 жылы Бангкокқа оралғаннан кейін жарық көрді.

Тай әдебиетінің дамуы

Ол көптеген шығармалар жазбаса да, Хамсинг тай әдебиетінің стилі мен мазмұнында өзгеріс жасағандығымен ерекшеленеді. 20-ғасырға дейін тай әдебиетінің көп бөлігі патшалар мен элиталық авторлардың билігінде болды, олар патшалық сарай мен ақсүйектер үшін жазатын. Бірақ Хамсинг тай әдебиетінің дәстүрлі тақырыптарынан бас тартып, тай шаруасын батыр ретінде бейнелеу концепциясын қалыптастырды. Хамсинг қарапайым шаруаларға, көбінесе ауылдық жерлердегі тілдерінде дауыс беріп, оның жазбалары, ең әйгілісі – «Фа Бо Кан» тай әдебиетін демократияландыруға септігін тигізді. Ол өзінің шығармаларында тай шаруаларының ауыр жағдайын көрсетіп, осы арқылы әлеуметтік әділдік пен тай қоғамының жалпы жақсаруын көздеді. Оның шығармалары Джит Пхумисак жақтаған «өмірді өнер ретінде» қозғалысының көрнекті үлгісі саналады. Оның туындылары тай әңгімелерінің соңғы бір ғасырындағы ең жақсыларының қатарына енді. 1992 жылы Ұлттық мәдени комиссия, патшалық қолдауымен, оған «Таиландтың әдебиет саласындағы халық суретшісі» атағын берді және өмір бойы стипендия тағайындады. Оның еңбектері қазір ұлттық мектеп бағдарламасына енгізілген. Оның шығармалары тоғыз тілге аударылған, олардың ішінде ағылшын, швед, дат, голланд, жапон, сингал, малай, неміс және француз тілдері бар. Оның ағылшын тіліне аударғандар қатарында Майкл Смитс, Герберт Филлипс және Домнерн Гарден есімдері бар. 2011 жылдың мамыр айында Хамсинг өзінің атын «Тайланд жазушыларының манифесі» деп аталатын петицияға қосты, оған 359 тай жазушысы мен ғалымы қол қойды. Бұл петицияда Тайландтың патшаны қорлау заңдарын (қазіргі Тайланд қылмыстық кодексінің 112-бабы) күрт өзгерту талап етілді, осы заңға сәйкес көптеген тайлықтар және басқалар түрмеге жатылды.