Кіріспе

Индонезия жазушысы (туған 1968)

Аю Утами (21 қараша 1968 жылы туған) – роман, әңгімелер мен мақалалар жазған индонезиялық жазушы. «Саман» (1998) романы оның шедеврi деп кеңінен танылады. 2005 жылы Памела Аллен оны ағылшын тіліне аударған. Утами секc және саясат туралы жазу арқылы индонезиялық әйелдерге бұрын тыйым салынған мәселелерді көтеріп, «састра уанги» деп аталатын жаңа өзгерістерге бастама берді.

Өмірбаян

Утами Богорда дүниеге келіп, Индонезияның астанасы Джакартада өсті. Ол Индонезия университетінде бакалавр дәрежесін алып, орыс тілі мен әдебиетін оқыды. Оқу кезінде ол газеттерде хабарламалар мен эсселер жариялай бастады. 1990 жылы ол Индонезиядағы «Wajah Femina» сұлулық конкурсының финалисі болды. Бірақ, косметика мен макияжты ұнатпағандықтан модельдік карьераны жалғастырмады. Ол «Humor», «Matra», «Forum Keadilan» және «D&R» сияқты индонезиялық журналдарда журналист болып жұмыс істеді. 1994 жылы Сухарто «Жаңа тәртіп» кезеңінде үш журналға («Tempo», «Editor» және «Detik») тыйым салғаннан кейін, Аю тыйымға наразылық білдіру үшін «Aliansi Jurnalis Independen» (Тәуелсіз журналистер альянсы) ұйымына қосылды. Ол журналистік жұмысын жасырын түрде жалғастырды, соның ішінде Сухарто режиміндегі жемқорлық туралы «қара кітапты» анонимді түрде жариялады. Утамидің алғашқы романы «Саман» 1998 жылы, Сухартоның құлауына бірнеше апта қалғанда жарық көрді, бұл Индонезиядағы мәдени және саяси жағдайдың өзгеруіне септігін тигізді. Роман сол жылы Джакарта өнер кеңесінің бірінші жүлдесін жеңіп алды және индонезиялық суретшілер мен зиялылар арасында сенсация мен дау тудырды. Роман көптеген сыншылардың мақтауына ие болды және индонезиялық әдебиеттегі жаңа белес деп есептелді. «Саман» Клаус ханзадасының сыйлығын жеңіп алды. Ол 100 мыңнан астам данада сатылып, 34 рет қайта басылды. «Саман» романының жалғасы «Larung» 2001 жылы жарық көрді. Аю Утами қазіргі уақытта бүкіл елде таратылатын тәуелсіз жаңалықтар радиостанциясы «Radio 68H» және мәдени журнал «Kalam» үшін, сондай-ақ Джакартадағы «Teater Utan Kayu» үшін жазушы ретінде жұмыс істейді. Оның порнографияға қарсы заңға қарсы наразылық білдірген пьесасы мен кітабы «Pengadilan Susila» (Сусиланың соты) 2008 жылы жарық көрді.

Саман

Саман кітабында Аю Утами индонезиялық феминистердің оянуын және Сухарто кезінде шаруалар мен ауыл тұрғындарын қиратқан жаңа отаршылдық саясатқа қарсы күрестің екі тарихын тоғыстырады. Романның құрылымы күрделі, 1990-жылдардан 1980-жылдарға, 1960-жылдарға және түрлі баяндаушылардың көзқарастарына жиі оралып тұрады. Саман 1998 жылы студенттер мен жұмысшылар құлатқан «Жаңа тәртіпті» өткір сынға алады. Сухартоның цензурасынан арылған Аю Утамидің романы бұрын айтуға болмаған шындықтарды батыл түрде ашады. Ол әйелдердің, соның ішінде сексуалдық бостандық сияқты жаңа құқықтарын ашық және қуанышпен бейнелейді, бұл оның жарық көрген кездегі маңызды жаңалық болды. Утами әлеуметтік табуларды ашық талқылайды, осылайша индонезиялық әдебиетте жаңа бет ашады. Ол махаббат пен сексуалдық қатынас туралы еркін жазады, мұсылмандар мен христиандар арасындағы шиеленісті қарым-қатынасты және қытай ұлттық азшылығына деген жеккөрушілікті маңызды тақырыптар ретінде көтереді. Утаминің прозасы жанды әрі заманауи, ол индонезиялық ауызша дәстүрдің байлығын көрсетеді. Автор әртүрлі баяндаушылардың көзқарастары, оқиға орындары мен уақыт аралықтарын шеберлікпен өзгертеді, арман көрулер мен ежелгі мифтерді 1990-жылдардағы Индонезиядағы саяси және әлеуметтік жағдайдың сипаттамаларымен байланыстырады.

"Жазу - бұл жоққа шығару"

2005 жылы 26 қазанда Айу Утами Айова университетінің Халықаралық жазу бағдарламасының қолдауымен Айова қалалық кітапханасында "Неліктен мен осылай жазамын" тақырыбында өткен панельдік талқылауға қатысты. Ол өз сөзін былай бастады: "Менің көркем әдебиеттегі алғашқы қадамдарым, болжам бойынша, әке бейнесін жоққа шығаруға тырысқан жасөспірімдік күрес болды". Романдары көрсеткендей, бұл бейнеге патриархалдық әлеуметтік құрылымдар мен институттар, әдеби дәстүрлер және бұрынғы диктатор Сухарто режимі сияқты түрлі жүйелер кіреді.

Pengadilan Susila (Сусиланың соты)

2008 жылдың наурыз айында Утами өзінің театрлық пьесасы «Сиданг Сусила» сценарийі негізінде, ардагер драматург Агус Нурмен бірлесіп жазған «Pengadilan Susila» (Сусиланың соты) атты туындысын жариялады. «Джакарта Пост» газеті хабарлағандай, «Аю өзінің жаңа кітабын әйелдер құқықтарын бұзатын моральдық қозғалыс пен ережелерге қарсы күрестің қаруы деп санайды». Театрлық қойылым мен кітап Утамидің Индонезия Өкілдер палатасында талқыланып жатқан порнографияға қарсы заң жобасына қарсы наразылыққа қатысқаннан кейін дүниеге келді. «Сиданг Сусила» пьесасының «Театр Гандрик» театрының қойылымы туралы жазған мақаласында актер Бутет Картареджаса: «Сиданг Сусила» пьесасы Конституция күшпен жүзеге асыруға тырысатын жасырын моральдық шындықтарды ашып көрсетеді: «Сиданг Сусила» мораль атынан әрекет ететін авторитарлық режимнің қараңғы көлеңкелерін көрсетеді». Пьесаның мазмұны былай: «Сиданг Сусила» пьесасы әдеп туралы заңның қоғамға тигізетін әсерімен басталады. Пьесада әдептілікті бұзған деп саналған адамдар, оның ішінде ардагер актер Сусило Нугрохо сомдаған Сусила ұсталады. Одан кейін пьеса Сусилаға шолу жасап, оны мемлекеттік билік әлсіз күйде түрмеге қамап қояды. Сусила үлкен «көкшелерін» жұрт алдында көрсеткені үшін порнография жасады деп айыпталады, бұл саяси элита қабылдаған жаңа заңды бұзу болып табылады. Шындығында ол кедей балалар ойыншықтарын сатушы ғана, ешқандай қылмыс жасаған жоқ. Пьесадағы ұстаушы офицер Сусиланың ер адам екенін және оның кеудесі ісіктен ұлғайғанын ескермейді. Содан кейін Сусила түрмеге қамалып, сотталады. Осы жерде билеушілер өз қалауынша әрекет етеді. Ресми тергеу есебі күшпен жасалады, ал сот процесі билеушілердің тілегіне қарай жүргізіледі.