Индонезиялық жазушы Прамоэдья Ананта Тур: Өмір және шығармашылық жолы
Pramoedya Ananta Toer
Индонезиялық жазушы Прамоэдья Ананта Тур: өмірбаяны, туындылары, Голландия мен жапон отаршылдығы, Сукарно мен Сухарто билігіндегі цензура туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индонезиялық романист және жазушы (1925–2006)
Indonesian novelist and writer (1925–2006)
Прамоедья Ананта Тоер (ЭЙД: Pramudya Ananta Tur; 6 ақпан 1925 – 30 сәуір 2006), сонымен қатар Прам атымен танымал, индонезиялық романист және жазушы. Оның шығармалары Голландия отаршылдығы кезеңін, Индонезияның тәуелсіздік үшін күресін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Жапонияның оккупациясын, сондай-ақ Сукарно мен Сухартоның отаршылдықтан кейінгі авторитарлық режимдерін қамтиды және жеке және ұлттық тарихпен сіңіп кеткен. Прамоедьяның жазбалары кейде отаршылдық және кейіннен биліктегі авторитарлық үкіметтердің құрметінен қағылды. Индонезиядан тыс жерлерде жақсы танылған болса да, ол Индонезияда реформалардан бұрынғы цензураға тап болды. Голландия билігі оны Тәуелсіздік соғысы кезінде 1947 жылдан 1949 жылға дейін түрмеге қамады. Сухарто режиміне өту кезінде ол саяси өзгерістер мен билік күресінің құрбаны болды. Сухарто оны 1969 жылдан 1979 жылға дейін Малуку аралындағы Буруға қамап, коммунист деп айыптады. Ол бұрынғы режиммен күрескеніне қарамастан, оны сол режимнің ізбасары ретінде қарады. Ол Буру аралында өзінің ең танымал шығармасы – «Буру квартетін» жазды. Жазу құралдарына қол жеткізе алмағандықтан, ол басқа тұтқындарға оқиғаны ауызша айтты, кейін ол жазылып, жасырын түрде шығарылды. Прамоедья президент Сукарноның кейбір саясатына, сондай-ақ Сукарноның ізбасары Сухартоның «Жаңа тәртіп» режиміне қарсы болды. Оның жазбаларындағы саяси сын көбінесе жасырын болды, бірақ ол колониализмге, расизмге және Индонезияның жаңа үкіметінің жемқорлығына қарсы сөз сөйледі. Түрмеде және үй қамауында өткізген көп жылдар бойы (Бурудағы түрмеден кейін Джакартада) ол адам құқықтары мен сөз бостандығын жақтаушылар үшін белгілі бір мәселеге айналды.
Pramoedya Ananta Toer (EYD: Pramudya Ananta Tur; 6 February 1925 – 30 April 2006), also nicknamed Pram, was an Indonesian novelist and writer. His works span the colonial period under Dutch rule, Indonesia's struggle for independence, its occupation by Japan during the Second World War, as well as the post colonial authoritarian regimes of Sukarno and Suharto, and are infused with personal and national history. Pramoedya's writings sometimes fell out of favour with the colonial and later the authoritarian native governments in power. He faced censorship in Indonesia during the pre Reformasi era even though he was well known outside Indonesia. Dutch authorities imprisoned him from 1947 to 1949 during the War of Independence. During the transition to the Suharto regime, he was caught up in the shifting tides of political change and power struggles. Suharto had him imprisoned from 1969 to 1979 on the Maluku island of Buru and branded him a Communist. He was seen as a holdover from the previous regime, despite having struggled with it. It was on the Island of Buru that he composed his most famous work, the Buru Quartet. Not permitted access to writing materials, he recited the story orally to other prisoners before it was written down and smuggled out. Pramoedya opposed some policies of founding President Sukarno as well as the New Order regime of Suharto, Sukarno's successor. Political criticisms were often subtle in his writing, although he was outspoken against colonialism, racism, and corruption of the Indonesian new government. During the many years in which he suffered imprisonment and house arrest (in Jakarta after his imprisonment in Buru), he became a cause célèbre for advocates of human rights and freedom of expression.
Алғашқы жылдар
Прамоедья 1925 жылғы 6 ақпанда Жаваның орталық аймағындағы Блора қаласында дүниеге келді, ол кезде бұл жер Голландтік Оңтүстік Индияның құрамында болған. Ол отбасының тұңғыш ұлы еді; әкесі мұғалім, сонымен қатар Боеди Оэтомо (Индонезиядағы алғашқы танылған жергілікті ұлттық ұйым) қозғалысында белсенді болды, ал анасы күріш саудагері болған. Оның шешесінің әкесі Меккеге қажылық сапары жасаған. "Блорадан әңгімелер" атты жартылай өмірбаяндық әңгімелер жинағында жазылғандай, оның толық аты бастапқыда Прамоедья Ананта Мастоер болған. Бірақ ол Мастоер (әкесінің тегі) тегінің тым аристократиялық екенін сезінген. Яван тіліндегі "Мас" сөзі ақсүйек отбасындағы жоғары мәртебелі ер адамды білдіреді. Сондықтан ол "Мас" сөзін алып тастап, тек "Тоер" тегін қалдырды. Ол Сурабаядағы радио-техникалық училищенің курсына түсті, бірақ 1942 жылы Жапония Сурабайға басып кірген кезде оқуын аяқтауға үлкермеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Прамоедья (Сокарно мен Сухарто сияқты көптеген индонезиялық ұлтшылдармен бірге) бастапқыда Жапонияның оккупациялық күштерін қолдады. Ол жапондарды голландтарға қарағанда екі жамандықтың азғыны деп есептеді. Ол Джакартадағы жапон газетінде машинист болып жұмыс істеді. Бірақ соғыс барысында индонезиялықтар соғыс уақытындағы шектеулер мен жапон әскерінің күшейе түскен қатаң шараларына наразы болды. Сукарноға адал ұлтшылдар Жапонияға қарсы одақтастарды қолдады; барлық белгілер Прамоедья да солай болғанын көрсетеді. 1945 жылғы 17 тамызда Жапонияны жеңгені туралы жаңалық Индонезияға жеткеннен кейін Сукарно Индонезияның тәуелсіздігін жариялады. Бұл ағылшын және голланд күштеріне қарсы Индонезияның ұлттық революциясын бастады. Осы соғыста Прамоедья Каравангтағы (Кранжи) жарымәскери жасаққа қосылды және ақырында Джакартада орналасты. Осы кезеңде ол әңгімелер мен кітаптар жазды, сондай-ақ ұлтшыл идеяларды насихаттады. 1947 жылы голландтар оны Джакартада тұтқындап, 1949 жылға дейін, Голландия Индонезияның тәуелсіздігін мойындаған жылға дейін түрмеде ұстады. Индонезия революциясындағы рөлі үшін 1947 жылдан 1949 жылға дейін Букит-Дури түрмесінде отырған кезде ол өзінің алғашқы ірі романдары "Қашқын" және "Партизандық отбасы" еңбектерін жазды, оған Opbouw Pembangoenan қоры қаржылық көмек көрсетті және осы кітаптарды басып шығарды.
Pramoedya was born on 6 February 1925, in the town of Blora in the heartland of Java, then a part of the Dutch East Indies. He was the firstborn son in his family; his father was a teacher, who was also active in Boedi Oetomo (the first recognized indigenous national organization in Indonesia) and his mother was a rice trader. His maternal grandfather had taken the pilgrimage to Mecca. As it is written in his semi autobiographical collection of short stories "Cerita Dari Blora", his name was originally Pramoedya Ananta Mastoer. However, he felt that the family name Mastoer (his father's name) seemed too aristocratic. The Javanese prefix "Mas" refers to a man of a higher rank in a noble family. Consequently, he omitted "Mas" and kept Toer as his family name. He went on to the Radio Vocational School in Surabaya but had barely graduated from the school when Japan invaded Surabaya (1942). During World War II, Pramoedya (like many Indonesian Nationalists, Sukarno and Suharto among them) at first supported the occupying forces of Imperial Japan. He believed the Japanese to be the lesser of two evils, compared to the Dutch. He worked as a typist for a Japanese newspaper in Jakarta. As the war went on, however, Indonesians were dismayed by the austerity of wartime rationing and by increasingly harsh measures taken by the Japanese military. The Nationalist forces loyal to Sukarno switched their support to the incoming Allies against Japan; all indications are that Pramoedya did as well. On 17 August 1945, after the news of the Allied victory over Japan reached Indonesia, Sukarno proclaimed Indonesian independence. This touched off the Indonesian National Revolution against the forces of the British and Dutch. In this war, Pramoedya joined a paramilitary group in Karawang, Kranji (West Java), and eventually was stationed in Jakarta. During this time he wrote short stories and books, as well as propaganda for the Nationalist cause. He was eventually imprisoned by the Dutch in Jakarta in 1947 and remained there until 1949, the year the Netherlands recognised Indonesian independence. While imprisoned in Bukit Duri from 1947 to 1949 for his role in the Indonesian Revolution, he wrote his first major novels The Fugitive and Guerilla Family with financial support from the Opbouw Pembangoenan Foundation, which also published the books.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі танымалдық
Тәуелсіздік үшін күрестен кейінгі алғашқы жылдары Прамоедья жаңа құрылған мемлекеттің мәселелерімен айналысатын бірнеше көркем шығармалар, сондай-ақ соғыс жылдарындағы естеліктеріне негізделген жартылай автобиографиялық туындылар жазды. Көп ұзамай ол мәдени алмасу бағдарламасы аясында Нидерландыда тұру мүмкіндігіне ие болды. Одан кейін ол Кеңес Одағы мен Қытай Халық Республикасына жасаған сапарлар, сондай-ақ орыс жазушылары Максим Горький мен Лев Толстойдың аудармалары сияқты бірнеше басқа мәдени алмасуларға да қызығушылық танытты. Индонезияда Прамоедья әдеби және қоғамдық сыншы ретінде танылды, солшыл жазушылар тобы Лекраға қосылды және түрлі газеттер мен әдеби журналдарда жазды. Оның жазу стилі саяси тұрғыдан көбірек ширықты, бұл оның "Корупси" (Сыбайлас жемқорлық) атты әңгімесінде айқын көрінеді, ол мемлекеттік қызметкердің жемқорлыққа түсіп қалуын сынайтын туынды. Бұл Сукарно үкіметімен арада шиеленіс тудырды. 1950 жылдардың соңынан бастап Прамоедья солшыл Universitas Res Publica университетінде әдебиет тарихын оқыта бастады. Оқу материалдарын дайындағанда, ол индонезия тілі мен әдебиетін зерттеуді голланд отаршылдығы бұрмалағанын түсіне бастады. Ол отаршылдық білім беру мекемелері тарапынан елемелген және тәуелсіздік алғаннан кейін де назардан тыс қалған материалдарды іздеді. Қытайда болғаннан кейін ол Индонезиядағы қытайларға, олардың отарлық тәуелсіздіктен кейінгі Индонезиядағы қуғын-сүргінге ұшырауына деген үлкен жанашырлықпен қарады. Ең бастысы, ол Индонезиядағы қытайлардың тарихы туралы әңгімелесетін, ойдағы қытай тілшісіне жолданған хаттар жинағын жариялады, ол "Hoakiau di Indonesia" (Индонезиядағы теңізден келген қытайлардың тарихы) деп аталды. Ол үкіметті Яваға тым көп назар бөлгені үшін және Индонезияның басқа аймақтары мен халықтарының қажеттіліктері мен тілектеріне немқұрайлы қарағаны үшін сынады. Осының салдарынан ол Индонезия әскері тарапынан тұтқындалып, Cipinang түрмесінде тоғыз айға қамалды.
In the first years after the struggle for independence, Pramoedya wrote several works of fiction dealing with the problems of the newly founded nation, as well as semi autobiographical works based on his wartime memoirs. He was soon able to live in the Netherlands as part of a cultural exchange program. In the years that followed, he took an interest in several other cultural exchanges, including trips to the Soviet Union and the People's Republic of China, as well as translations of Russian writers Maxim Gorky and Leo Tolstoy. In Indonesia, Pramoedya built up a reputation as a literary and social critic, joining the left wing writers' group Lekra and writing in various newspapers and literary journals. His writing style became more politically charged, as evidenced in his story Korupsi (Corruption), a critical fiction of a civil servant who falls into the trap of corruption. This created friction between him and the government of Sukarno. From the late 1950s, Pramoedya began teaching literary history at the left wing Universitas Res Publica. As he prepared the material, he began to realise that the study of the Indonesian language and literature had been distorted by the Dutch colonial authorities. He sought out materials that had been ignored by colonial educational institutions, and which had continued to be ignored after independence. Having spent time in China, he became greatly sympathetic to the Indonesian Chinese over the persecution they faced in post colonial Indonesia. Most notably, he published a series of letters addressed to an imaginary Chinese correspondent discussing the history of the Indonesian Chinese, called Hoakiau di Indonesia (History of the Overseas Chinese in Indonesia). He criticised the government for being too centred on Java and insensitive to the needs and desires of the other regions and peoples of Indonesia. As a result, he was arrested by the Indonesian military and jailed at Cipinang prison for nine months.
Сухарто тұсында қамауға алу
1965 жылдың қазан айында болған төңкеріс кезінде армия билікті бірнеше жоғары лауазымды генералдарды өлтіруді Индонезия Коммунистік партиясы (ПКИ) ұйымдастырғанын мәлімдегеннен кейін қолға алды. Соның нәтижесінде Сухартоның Жаңа тәртіпке көшуі және П. Прамоедьяның ПКИ-мен байланысы бар әдеби топ - Халықтық мәдени ұйымның басшысы лауазымы оны коммунист және "Жаңа тәртіп" режиміне қарсылас деп санауға себеп болды. Коммунистікке қарсы тазалау кезінде Сухарто үкіметі оны тұтқындап, ұрып-соғып, түрмеге қамап, "саяси тұтқын" (таполь) деп атады. Оның кітаптарына тыйым салынды және сотсыз-ақ түрмеге қамалды. Алдымен Яваның оңтүстік жағалауындағы Нуса-Камбанган қаласында, содан кейін Индонезия архипелагының шығыс аралдарындағы Бурудағы жазалау колониясында отырды. Оған Буру аралында жазуға тыйым салынған, бірақ ол ауызша ең танымал шығармаларын құрастырды – Индонезия ұлтшылдығының дамуын баяндайтын және оның өскендегі тәжірибесіне негізделген төрт тарихи көркем роман. Тетралогиядағы кітаптардың ағылшын тіліндегі атаулары: "Адамзат жері", "Барлық ұлттардың баласы", "Адымдар" және "Шыны үйі". Сериалдың басты кейіпкері, явандық кіші патшаның баласы Минке, ұлттық қозғалыста белсенді болған индонезиялық журналист Тирто Ади Соржоның бейнесімен жазылған. Төртпұл құрамында индонезиялық және қытайлық этностың күшті әйел кейіпкерлері бар. Олар отаршылдық билікте өмір сүрудің кемсітуі мен қорлауын, жеке және ұлттық саяси тәуелсіздік үшін күресті көрсетеді. Прамоедьяның көптеген шығармалары сияқты, бұл да жеке оқиғаларды баяндайды және бір елдің тарихының ағымдарына түсіп қалған адамдарға назар аударады. Прамоедья Буру лагеріне қамалғанға дейін кітаптар үшін зерттеу жүргізген. Ол тұтқындалғанда, кітапханасы өртеліп, оның жинаған кітаптары мен жазбаларының көп бөлігі жоғалып кеткен. Буруда оған тіпті қарындаш ұстауға да рұқсат етілмеген. Романды өзі жаза алмайтынына күмәнданып, оларды түрмедегі серіктеріне айтып берді. Өзінің жұмыс жүктемесін азайту үшін қосымша жұмыс істейтін басқа тұтқындардың қолдауымен Прамоедья ақырында романдарды жаза алды, ал жарияланған шығармалар түрмеден кейін "Буру квартеті" деген атауға ие болды. Олар ағылшын (Макс Лейн аударған) және индонезия тілінде, сондай-ақ көптеген басқа тілдерде жинақталып, басылып шығарылды. Бұл шығарманы Индонезиядан тыс көптеген адамдар классика деп санаса да, Индонезияда басылымға тыйым салынды, бұл Индонезияның ең танымал әдеби шығармаларының бірі, оның тарихы туралы сөйлейтін елдің халқы үшін қол жетімді емес еді. Индонезияның шет еліндегі адамдар көшірмелерді сканерлеп, интернет арқылы елдегі адамдарға таратты. Прамоедьяның отарлау Индонезиясы туралы еңбектері исламның голландиялықтарға қарсы кеңінен қарсылық білдіру құралы ретінде маңыздылығын мойындады, бірақ оның еңбектері ашық діни сипатта емес. Ол дінді сыншыл ойлауды жоққа шығару үшін қолданғандарды қабылдамады және кейде діни тұрғыдан пәк адамдарға айтарлықтай теріс пікірмен жазды.
In an October 1965 coup, the army took power after alleging that the assassination of several senior generals was masterminded by the Communist Party of Indonesia (PKI). The transition to Suharto's New Order followed, and Pramoedya's position as the head of the People's Cultural Organisation, a literary group with connections to the PKI, caused him to be considered a communist and an enemy of the "New Order" regime. During the violent anti Communist purge, he was arrested, beaten, and imprisoned by Suharto's government and named a tapol ("political prisoner"). His books were banned from circulation, and he was imprisoned without trial, first in Nusa Kambangan off the southern coast of Java, and then in the penal colony of Buru in the eastern islands of the Indonesian archipelago. He was banned from writing during his imprisonment on the island of Buru but still managed to compose orally his best known series of work to date, the Buru Quartet, a series of four historical fiction novels chronicling the development of Indonesian nationalism and based in part on his own experiences growing up. The English titles of the books in the tetralogy are This Earth of Mankind, Child of All Nations, Footsteps, and House of Glass. The main character of the series, Minke, a Javanese minor royal, was based in part on an Indonesian journalist active in the nationalist movement, Tirto Adhi Soerjo. The quartet includes strong female characters of Indonesian and Chinese ethnicity and addresses the discrimination and indignities of living under colonial rule and the struggle for personal and national political independence. Like much of Pramoedya's work, it tells personal stories and focuses on individuals caught up in the tide of a nation's history. Pramoedya had researched for the books before his imprisonment in the Buru prison camp. When he was arrested, his library was burned, and much of his collection and early writings were lost. In Buru, he was not permitted even to have a pencil. Doubting that he would ever be able to write the novels down himself, he narrated them to his fellow prisoners. With the support of other prisoners who took on extra labour to reduce his workload, Pramoedya was eventually able to write the novels down, and the published works derived their name "Buru Quartet" after the prison. They have been collected and published in English (translated by Max Lane) and Indonesian, as well as many other languages. Though the work is considered a classic by many outside of Indonesia, the publication was banned in Indonesia, causing one of the most famous of Indonesia's literary works to be mostly unavailable to the country's people whose history it addressed. Copies were scanned by Indonesians abroad and distributed via the Internet to people inside the country. Pramoedya's works on colonial Indonesia recognised the importance of Islam as a vehicle for widespread opposition to the Dutch, but his works are not overtly religious. He rejected those who used religion to deny critical thinking, and on occasion wrote with considerable negativity to the religiously pious.
Шығару және одан кейінгі жұмыстар
1979 жылы Прамоедья түрмеден босатылды, бірақ 1992 жылға дейін Джакартада үй қамауында қалды. Осы кезеңде ол әжесінің өмірден өткен оқиғаларына негізделген тағы бір жартылай көркем роман, "Жар жағалауынан келген қызды" жариялады (осы еңбектің 2 және 3-томдары 1965 жылы оның кітапханасымен бірге жойылған). Сонымен қатар, ол "Ньяни Суньи Серанг Бису" (1995) – "Бүгінгі үнсіздің жеке ойлары", Бурудағы түрмеде қызына жазған, бірақ жіберуге рұқсат етілмеген хаттарға негізделген автобиографиясын және "Арус Балик" (1995) еңбегін жазды. Ол Индонезия үкіметін сынаған көптеген мақалалар мен қысқа жазбалар жариялады. Ол "Perawan Remaja dalam Cengkeraman Militer" ("Әскерилердің қысымындағы жас қыздар") кітабын жазды, бұл жапон оккупациясы кезінде "қылық әйелдері" болуға мәжбүр болған және кейіннен индонезиялық қоғамның қысымына ұшыраған явандық әйелдердің тағдырын көрсететін деректі фильм. Әйелдер Буруға жеткізілді, онда олар жапондықтар тарапынан сексуалдық зорлыққа ұшырады және Яваға оралудың орнына сол жерде қалып қойды. Прамоедьяның саяси тұтқындары осы әйелдердің кейбіреулерімен (көбінесе бір рет) кездесіп, осы ақпаратты Прамоедьяға жеткізді, ол 1970-ші жылдарда оны баяндама түрінде жазып алып, 2001 жылы жарық көрген кітапқа негіз болды. 2006 жылдың 27 сәуірінде Прамоедья қант диабеті мен жүрек ауруларының асқынуынан ауруханаға түсті. Ол сондай-ақ Кретек (шошқа) темекісін көп мөлшерде шегетін және тұтқында болған жылдарда зорлық-зомбылыққа ұшыраған. Босатылғаннан кейін денсаулығы нашарлап, 30 сәуірде қызының үйінде қайтыс болды. Прамоедья көптеген марапаттарға ие болды және әдебиет бойынша Нобель сыйлығына Индонезия мен Оңтүстік-Шығыс Азияның ең лайықты үміткері ретінде жиі талқыланды. Прамоедьяның Индонезия туралы жазбалары тарихтағы саяси оқиғалардың тудырған халықаралық және аймақтық өзгерістерді және осы оқиғалардың оның туған жері арқылы қалай өтіп, халқын қалай әсер еткенін көрсетеді. Прамоедья өзінің өзін-өзі білдіруге жасаған тырысып, жазбаларының саяси маңызы және өз халқының басшыларының оның шығармаларына цензура салуға қарсы күресінің қиындықтары мен тұтқындалу тарихын да бөліседі.
Pramoedya was released from imprisonment in 1979 but remained under house arrest in Jakarta until 1992. During this time he released The Girl From the Coast, another semi fictional novel based on his grandmother's own experience (volumes 2 and 3 of this work were destroyed along with his library in 1965). He also wrote Nyanyi Sunyi Seorang Bisu (1995); A Mute's Soliloquy, an autobiography based on the letters that he wrote for his daughter from imprisonment in Buru but were not allowed to be sent, and Arus Balik (1995). He wrote many columns and short articles criticising the Indonesian government. He wrote the book Perawan Remaja dalam Cengkeraman Militer (Young Virgins in the Military's Grip), a documentary showcasing the plight of Javanese women who were forced to become comfort women during the Japanese occupation and were subsequently subject to oppression by their Indonesian society. The women were brought to Buru where they were sexually abused by the Japanese and ended up staying there instead of returning to Java. Pramoedya's fellow political prisoners were able to meet some of these women (generally only once) and relate this information to Pramoedya, who wrote it down in narrative form in the 1970s, providing the basis for the book published in 2001. Pramoedya was hospitalised on 27 April 2006, for complications brought on by diabetes and heart disease. He was also a heavy smoker of Kretek (clove) cigarettes and had endured years of abuse while in detention. After his release, his health deteriorated and on April 30 he died in his daughter's home. Pramoedya earned several accolades and was frequently discussed as Indonesia's and Southeast Asia's best candidate for a Nobel Prize in Literature. Pramoedya's writings on Indonesia address the international and regional currents caused by political events in history and how these events flowed through his homeland and buffeted its people. Pramoedya also shares a personal history of hardship and detention for his efforts of self expression and the political aspects of his writings and struggles against the censorship of his work by the leaders of his people.
Жеке өмір
1950 жылы Прамоедья Арва Ильжасқа үйленді. Бірақ 1954 жылы олар ажырасты. 1955 жылы ол Маэмуна Тхамринге қайта үйленді. Ол 2006 жылы Прамоедьяның өлімінен бірнеше ай бұрын қайтыс болды.
Pramoedya married Arvah Iljas in 1950. However, the couple divorced in 1954. He remarried to Maemunah Thamrin in 1955. She died a couple of months before Pramoedya's death in 2006.