Кіріспе

BBC студиясы бөлімі

BBC студиясының Табиғи тарих бөлімі (NHU) – BBC студиясының табиғи тарих немесе жануарлар дүниесі тақырыбында теледидар, радио және онлайн мазмұн шығаратын бөлімі. Ол ең жоғары сапалы табиғат туралы деректі фильмдерімен, соның ішінде "Көк планета" және "Жер планетасы" фильмдерімен, сондай-ақ Дэвид Аттенбороның 1979 жылғы "Жердегі өмір" фильмінен бастап жазылған авторлық деректі фильмдерімен танымал. Табиғи тарих бөлімі – BBC Studios Productions-тың мамандандырылған бөлімі. Бөлім жыл сайын шамамен 100 сағат теледидар және 50 сағат радио бағдарламасын шығарады, бұл оны әлемдегі ең ірі жануарлар дүниесі туралы деректі фильмдерді өндіретін орталыққа айналдырады. BBC бөлімнен бағдарламаларды бес арнада (BBC One, BBC Two, BBC Four, CBBC және CBeebies) және BBC Radio 4-те көрсету үшін тапсырыс береді. Сонымен қатар, Apple TV+, Warner Bros. Discovery, National Geographic Global Networks және NBC Universal сияқты басқа телеарналар мен сервистер үшін де бағдарламалар жасайды. Мазмұн халықаралық деңгейде BBC Earth брендімен таныстырылады. Түпнұсқа мазмұн Earth Unplugged YouTube арнасында да жарияланады. Бөлім 1957 жылы құрылғаннан бері Бристольдегі Broadcasting House-та орналасқан және 2021 жылдан бері Джонни Килинг басқарып келеді.

Табиғи тарихты таратудағы алғашқы қадамдар

Би-Би-Си-дің Бристольмен байланысы 1940-шы жылдарға дейін барып жетеді, сол кезде жас продюсер Десмонд Хокинс Батыс аймағының қызметкерлеріне қосылған. Оның осы тақырыпқа деген жеке қызығушылығы 1946 жылы "Үй сервисінде" басталған "Табиғат зерттеушісі" атты радио сериясына әкелді, ол бірден сәттілікке ие болды, кейіннен "Есіктен тыс" және "Ұлыбританиядағы құстар" бағдарламаларымен толықтырылды. 1950-жылдардың басында Хокинс Батыс аймағының Бағдарламалар жетекшісі болып тағайындалды және өзінің жетістіктерін теледидардың жаңа дамып келе жатқан саласына аударуға ниеттенді. Ол кезде радионың көрермендері теледидарға қарағанда әлдеқайда көп болды, бірақ Хокинс жаңа медиа үшін табиғат тарихы бағдарламаларының әлеуетін мойындауда жалғыз емес еді. Оның көзқарасын аймақтық жетекші Франк Гиллард та бөлісті, және олар екеуі Бристольдегі Табиғат тарихы бөлімі (NHU) құрылуының қозғаушы күшіне айналды. Осы ресмиліктер аяқталғанға дейін табиғат тарихы бағдарламалары Батыс аймағының Арнайы бағдарламалар бөлімінің жауапкершілігінде болды. Алғашқы бағдарламалардың бірі 1953 жылы Слимбридждегі Су құстары мен батпақты жерлер қорының орталығынан жасалған тікелей эфир болды, бұл Би-Би-Си мен Питер Скотттың алғашқы теледидарлық ынтымақтастығы еді. Кейбір бағдарламалар келесі жылы да жалғасты, бірақ 1955 жылға дейін ғана Би-Би-Си Скотт ұсынған "Көру" атты студиялық сериясын бастады. Бөлімше алғашқыда кинолента табуда қиындықтарға тап болды. Ол кезде жабайы табиғатты түсіретін операторлар тек әуесқойлар ғана болды, және түсірілген кадрлар кейде эфирге лайықты болмайтын. Бөлімшенің алғашқы кинокамерасы, сағаттық механизммен жұмыс істейтін Bolex, Десмондтың ассистенті Тони Сопер Би-Би-Си-дің шағын қаражатымен Бристольдегі камера дүкенінен сатып алды. Скотттың экспедициялық фильмдерінің кейбіреулері "Көру" сериалының алғашқы эпизодтарында қолданылды. 1955 жылы Хайнц Зильман түсірген бір ерекше фильмде ұя ішіндегі тоқылдақтар көрсетілді.

Бірлік құрамасы

1957 жылға қарай, Look нық орнығып, Гиллард пен Хокинс белсенді түрде лоббилеумен, Лондондағы BBC басшылығы Табиғат тарихы бөлімін ресми түрде құруға келісім берді. Гиллард жаңа бөлімді басқару үшін аға продюсер іздеді және Дэвид Аттенбороға осы рөлді ұсынды. Аттенбороның білімі жеткілікті болды (ол зоология саласындағы маман еді), бірақ ол жақында жас отбасымен Лондонда қоныстанғандықтан ұсыныстан бас тартты. Оның орнына ол жаңадан құрылған Саяхат және зерттеу бөлімін басқарды, бұл оған өзінің танымал "Zoo Quest" (1954–1963) сериясын түсіруді жалғастыруға мүмкіндік беретін келісімге келді, сонымен қатар Бристольдегі жаңа бөлімнен табиғат тарихы материалдарын дайындады. Лондондағы Саяхат және зерттеу бөлімі көрермендерге экзотикалық жануарлар әлемін таныстырды және алғашқы табиғат тарихы шеберлерін танымал етті. Арманд пен Микаэла Денис "On Safari" бағдарламасы үшін Шығыс Африканың жабайы табиғатын түсірді, ал тағы бір белгілі отбасы – Ханс пен Лотте Хасс алғашқы су асты фильмдерін жасады. 1957 жылдың қыркүйегінде Батыс аймағының аға продюсері Николас Крокер бөлімнің алғашқы басшысы болды. Бөлімнің негізін қалаушыларға Тони Сопер (продюсер) және Кристофер Парсонс (фильм редакторының көмекшісі) кірді, олардың екеуі де бөлімнің дамуына зор үлес қосты. Бөлімнің алғашқы жұмыстарының көп бөлігі британдық және еуропалық жануарлар әлеміне бағытталған болса да, оның алғашқы туындыларының бірі Питер Скотттың қатысуымен Австралияда түсірілген "Faraway Look" болды. Бағдарламалардың алғашқы кезеңінде қолданылатын технология шектеулі болды, бірақ стиль және мазмұн жағынан жаңа тәжірибелер жасауға мүмкіндік болды, бұл бөлімге айтарлықтай жетістік әкелді. Джонни Моррис пен Тони Сопер ұсынған "Animal Magic" (1962–1983) бағдарламасы 20 жылдан астам уақыт бойы жас көрермендер арасында сәттілікке жетті. Бөлім сонымен қатар Джеральд Дюреллдің жануарларды жинау экспедициялары туралы бірнеше фильмдерде жұмыс істеді, бастапқысы – Дюрелл түсірген африкалық кадрларды пайдаланған студиялық "Бафутқа ет" (1958 жылдың сәуір айы) сериясы болды.

Түсті теледидар пайда болды

1960-шы жылдардың басында табиғат тарихы фильмдерін түсіруге қолжетімді технологияның шектеулері кедергі келтіріп тұрды, әсіресе нашар жарықта жылдам қозғалатын нысандарды және жарқын түсті нысандарды қара-ақ түспен түсірудің қиындығы. Осы мәселенің екіншісі шешілуге айналды. Сол кезде түсті теледидарды тарату және қабылдау технологиясы дамып жатты, ал BBC түсірілімдерді түсіру үшін қаржы бөлді, бұл фильм жасаушыларға жаңа жабдықтармен тәжірибе жасауға және түсқабылдағышқа дайындалуға мүмкіндік берді. Парсонс жасаған және негізінен Нью-Форест операторы Эрик Эшби түсірген "Мажор" (1963) фильмі ежелгі ағылшын еменің тарихын баяндады және бұл бөлімнің алғашқы түсті туындысы болды. Бұл фильмді BBC үшін жартылай уақытты фильм жасаушылар Рон Пеггс және Лесли Джекман түсірген алты фильмнің бірі еді. Лесли Джон Бертон жинаған үлгілерді пайдаланып, Пейнгтондағы үйінде жәндіктерді түсірді. Түсті хабар тарату 1967 жылы BBC 2 арнасында Дэвид Аттенбороудың басшылығымен іске қосылды, ол бағдарлама жасаудан бас тартып, BBC әкімшілігіне өтті. Түсті түсірілген алғашқы табиғат тарихы фильмі - Рон Истменнің "Кингфишердің жеке өмірі" (1968) болды, сценарийін Джеффри Босуолл жазды және өндірді. Сол кезде BBC 2-нің бақылаушысы болған Аттенборо, BBC-дің екінші арнасында түсті теледидар ұсынатын шексіз мүмкіндіктер туралы күшті мәлімдеме жасағысы келді және табиғат тарихының осы үшін ең оңтайлы тақырып екенін түсінді. Ол "Біздің әлеміміз" (1969–1982) деп аталатын сериалға тапсырыс берді, ол жексенбі күндері кешке 50 минуттық уақытта көрсетілетін болды. Түсті материалды жеткілікті мөлшерде өндірудің қиындығына байланысты, тапсырыс NHU және Лондонның Саяхат және зерттеу бөлімі арасында бөлісті. 50 минуттық форматтың ұлғайған мүмкіндіктері және кинотехнологиялар мен тәжірибесінің жақсаруы NHU-ға өз талантын көрсетуге мүмкіндік берді.

"Жеке пікір" сериясының пайда болуы

Аттенбороның BBC 2 бақылаушысы ретіндегі маңызды жетістіктерінің бірі – сыйлы өнер тарихшысы Кеннет Кларк ұсынған «Civilisation» (1969) атты ірі серияны тапсырыс беру болды. Бұл серия сыншылар мен көрермендер арасында үлкен сәттілікке ие болып, теледидардағы деректі фильмдердің «жеке көзқарас» форматын қалыптастырды. Сол кезде NHU-да тәжірибелі продюсер болған Парсонс, табиғат тарихы тақырыбында осыған ұқсас жобаның мүмкіндігін байқады және 1970 жылы Аттенбороға осы идеямен жүгінді. Аттенборо бұл идеяны қуана қабылдады, тіпті осы серияны өзі ұсыну мүмкіндігіне де келісім білдірді, бірақ екеуі де сол кезде бұл жобаның бөлім мүмкіндіктерінен асып түсетінін түсінді. Аттенборо 1973 жылдың басында әкімшілік қызметтен кетіп, бағдарлама жасауға қайта оралғаннан кейін, жоспарланған серияға дайындық қайта басталды. Ресурстар мен қаржыландыру туралы келісімге келгенге, эпизодтардың сценарийлерін (Аттенборо жазған) дайындағанға және өндіріс тобы құрылғанға тағы үш жыл кетті. Парсонс серияның продюсері болып қызмет етті және жеке эпизодтар бойынша өндіріс міндеттерін Ричард Брок пен Джон Спаркспен бөлісті. Түсірілім 39 елде жүргізілді, 650-ден астам түр көрсетілді және 1 миллион шақырымнан астам қашықтық саяхатталды. Аттенбороның өзі, егер компьютерлік әуекомпаниялардың кестесі болмағанда, бұл серияны іске асыру мүмкін болмас еді деген пікірде. 1979 жылы BBC 1 арнасында көрсетілген «Жердегі өмір» бағдарламасын Ұлыбританияда 15 миллион адам, ал әлем бойынша шамамен 500 миллион адам тамашалады.

Жетістіктерге сүйене отырып

Табиғи тарих бөлімі "Жердегі өмір" атты жұмысымен танылып, 1979 жылдың желтоқсан айында BBC басшылығынан бөлімше мәртебесін алды. Сол кездегі ең тәжірибелі продюсер Кристофер Парсонс бөлімнің алғашқы ресми жетекшісі болды. 1982 жылы "Кондордың ұшуы" мини-сериясымен күміс тойын атап өтті және келесі онжылдықтарда танымал табиғи тарих фильмдерін шығару бойынша жетекші компаниялардың бірі ретінде беделін бекітті. "Жердегі өмір" форматындағы бірнеше сериялар жасалды, олардың көпшілігін Аттенбороу ұсынды немесе баяндады және BBC-дің басты арнасында көрсетілді. "The Blue Planet" (2001) және "Planet Earth" (2006) жоғары өндіріс деңгейімен, арнайы музыкалық қосымшалармен және әлемнің түкпір-түкпірінен алынған жаңа түсірілген жабайы табиғат кадрларымен ерекшеленеді. NHU басқа да бағдарлама форматтарына да көшті. Оның "Күнделік" серияларында африкалық ірі мысықтар, пілдер, орангутандар және аюлар түнгі жабайы табиғат операсында көрсетілді. Ең ұзақ көрсетілген бағдарламалардың бірі – "Wildlife on One" (1977–2005), ол кешкі эфирде тұрақты түрде көрсетілді. BBC Two арнасының "Континенттер" жолағында соңғы он сегіз жылда әлемнің барлық ірі құрлық аймақтарына арналған сериялар көрсетілді, оның ішінде "Жагуар рухы" (1996), "Тигр мекені" (1997), "Андтан Амазонкаға дейін" (2000) және "Жабайы Австралия" (2003). Сондай-ақ, BBC Two арнасында жыл сайынғы "Springwatch" (2005 жылдан бері) және "Autumnwatch" (2006 жылдан бері) сериялары миллиондаған үйге британдық жануарлардың тікелей суреттерін жеткізді.

50 жыл жануарлар дүниесі туралы фильм түсіру

2007 жылы бірлік 50 жылдығын тойлады және жануарлар дүниесі туралы фильмдер мен деректі фильмдер жасауға ерекше үлес қосқаны үшін Халықаралық радио хабарларын тарату конвенциясында арнайы сыйлыққа ие болды. Телевизияда мерекелік шара "Жер шарын сақтап қалу" атты консервация тақырыбындағы серияның көрсетілуімен белгіленді, ол BBC Wildlife Fund үшін 1,5 миллион фунт стерлингтен астам қаражат жинауға көмектесті. 2007 жылдың қазан айында BBC, үкіметтің теледидар лицензиялық төлеміне инфляция деңгейінен төменгі өсім беру туралы шешімі салдарынан NHU қызметкерлерінің санының үштен бірін және оның 37 миллион фунт стерлингтік жылдық бюджетін қысқартатынын хабарлады. Бұл шаралар бұқаралық ақпарат құралдары мен бағдарлама жасаушылар, оның ішінде Дэвид Аттенбороу тарапынан кеңінен сынға алынды. Сындарға жауап ретінде BBC Vision фактілік бақылаушысы Кит Сколи, BBC "көрермендер BBC табиғи тарих өнімдерімен байланыстыратын амбициялық, кең ауқымды, есте қаларлық сериалдарды жасауды және көрсетуді жалғастыратынын" уәделеді. Қысқартуларға ұшыраған бағдарламалардың ішінде BBC Two Wild бағдарламасы бар. Бұрын басталған өндірістерге қысқартулар әсер етпеді, сондықтан келесі жылы Wild China, Pacific Abyss, Lost Land of the Jaguar және Big Cat Live, сондай-ақ бірліктің ең ауқымды радио шарасы – World on the Move көрсетілді. Natural World өзінің 25 жылдығына орай BBC Two телеарнасынан үш жылдық тапсырыс алды.

Қазіргі дәуір

2010 жылдан кейін климаттың өзгеруіне ерекше мән берілді, осы мәселеге арналған бірнеше арнайы бағдарламалар эфирге шықты. Көбірек айтсақ, климаттың өзгеруінің және орта тұру ортасының қырылуының зиянды әсерлері климаттың өзгеруіне толыққанды арналмаған серияларда да қарастырылды. 2016 жылы BBC-нің жаңалықтар емес контент өндірісі, соның ішінде табиғат тарихы, BBC Studios деген коммерциялық еншілес компанияға бөлінді. НХУ басшысы Венди Дарке кетіп, дауыс жазулары мен киноматериалдары сақталды. Фильмдер туралы мақала бөлімнің маңызды теле- және киноөндірістерінің хронологиялық шолуын ұсынады.

Марапаттар мен мойындау

Жалпы алғанда, "Табиғат тарихы бөлімі" 2001 жылы Корольдік теледидар қоғамының марапаттауында "соңғы 44 жыл ішінде табиғат туралы хабар таратуға қосқан ерекше үлесі" үшін Алтын медальмен марапатталды. Ол "планетамыздағы жануарлар әлемін түсінуге және оны сүюге адамдарға көмектесетін ұлттық ресурс, сондай-ақ қоғамдық телеарналардағы сапа мен таланттың символы" деп бағаланды. NHU режиссерлері Wildscreen, Миссула халықаралық жабайы табиғат кинофестивалі және Джексон Хоул жабайы табиғат кинофестивалі сияқты кинофестивальдарда үнемі ұсынылып, жүлделерге ие болады. Олардың туындылары телерадио индустриясының кең ауқымында мойындалды, төрт Эмми, он бір BAFTA және үш рет Prix Italia сыйлығын жеңіп алды. Танылудың тағы бір көрсеткіші – жоғары көрермендер саны және көрермендердің оң бағалаулары, әсіресе "Planet Earth" сияқты "жоғары сапалы" сериялар үшін. Ұлыбританияда алғаш көрсетілген кезде оны 8 миллионнан астам адам тамашалады. 2008 жылы "Қан суық өмір" мен "Жануарлар әлемі" телесериалдарының бірнеше бөлімдері деректік бағдарламалар үшін ең жоғары көрермендердің пікір индексін (AI) көрсеткені хабарланды.

Жаңа клиенттер мен аудитория

Саудаға шыққаннан бері Табиғи тарих бөлімі Apple TV+ (Жер өзгерген жыл және Көне планета), Discovery Channel (Қорқынышқа ұшырағандар, Эллен ДеДженерес дауыстаған), NBCUniversal (Америка, бұрын Жаңа әлем деп аталған), National Geographic (Океан саяхатшылары, Джеймс Камеронмен серіктестікте) және PBS (Жабайы Скандинавия, Ребекка Фергюсон дауыстаған) сияқты халықаралық телеарналардан тапсырыс алды, сондай-ақ BBC үшін де өндіріс жүргізіп келеді. Мазмұн халықаралық нарықта BBC Studios-тің BBC Earth брендімен таралды. Түпнұсқа мазмұн BBC Earth YouTube арнасында да көрсетіледі.