Кіріспе

Түпнұсқа қытай тілінен алынған канджилердің, яғни қытай-жапон оқуы, канджи таңбасының қытай тіліндегі айтылуына негізделген оқуы болып табылады. Бір канджиде әртүрлі кезеңдерде немесе аймақтардағы қытай тіліндегі айтылуын көрсететін бірнеше "он'йоми" айтылулары болуы мүмкін. Бұрын бұл "аударма оқуы" деп аталатын, себебі ол қытай тіліндегі айтылуын қайта жасайтын, бірақ қытай тіліндегі нақты айтылуы емес, латын сөздерін ағылшын тілінде оқыған сияқты еді. Көне жапон жазуларында "он'йоми" оқуларының жапондықтармен жасалғаны және кейін қытайлықтар оларды өздерінікі ретінде қабылдағаны жиі айтылады. Кейбір канджилер Қытайдың әртүрлі аймақтарынан әртүрлі уақытта әкелінгендіктен, бірнеше "он'йоми" және көбінесе бірнеше мағынаға ие.

Қолданылуы

Он'йоми көбінесе бірнеше канджидан құралған сөздерде (熟語) кездеседі, олардың көпшілігі жапон тілінде бұрын болмаған немесе ана тіліндегі сөздермен жетілдіре алмайтын ұғымдар үшін канджилермен бірге қытай сөздерін қабылдаудың нәтижесі болып табылады. Бұл қарыз алу процесі жиі ағылшын тілінің латын, грек және нормандық француз тілдерінен алған қарыздарымен салыстырылады, себебі қытайдан алынған терминдер көбінесе ана тіліндегі сөздерге қарағанда арнайы мағынаға ие болады немесе білімдірек, ресми болып есептеледі (жоғары тілдік стильді қолданады). Бұл ереженің басты ерекшелігі – отбасылық аты, онда әдетте ана тіліндегі куньёми қолданылады (дегенмен он'йоми көптеген жеке есімдерде, әсіресе еркектер есімдерінде кездеседі). Жапонияда жаратылған канджилердің (кокуджи) он'йоми болуы күтілмейді, бірақ ерекшеліктер бар, мысалы, "жұмыс істеу" деген белгіде куньёми "хатара(ку)" және он'йоми "до" бар, ал "без" сөзінде тек он'йоми "сен" бар. Екі жағдайда да олар фонетикалық компоненттің он'йомиінен шыққан, тиісінше "до" және "сен".

Сипаттамалары

Қытай тілінде көптеген таңбалар бір қытай дыбысымен байланысты, бірақ әртүрлі әдеби және күнделікті оқылулары бар. Дегенмен, 行 (háng немесе xíng) (жапонша: an, gō, gyō) сияқты кейбір көп мағыналы таңбалар (多音字) қытай тілінде әртүрлі мағыналарды білдіретін бірнеше оқылуға ие, және бұл жапон тіліне де көшкен. Сонымен қатар, көптеген қытай дыбыстары, әсіресе төмен тондылары, классикалық жапон тілінің дауыссыз-дауысты (CV) дыбысталу құрылымына толық сәйкес келмеді. Сондықтан, көптеген онъёми екі мо́радан (ұяқтан) тұрады, екіншісі бірінші мо́раның дауыстысын ұзарту (ei, ō немесе ū), дауысты i, немесе ку, ки, цу, чи, фу (тарихи тұрғысынан кейіннен ō және ū-ға біріктірілген) немесе мо́райлық n болып табылады, олар орталық қытай тілінің соңғы дауыссыздарына жақындату үшін таңдалған. Жапон тілінде i дауыстысынан басқа дауыстылардың алдындағы жұмсақ дауыстар қытай тілінен алынған сөздердің әсерінен пайда болған болуы мүмкін, себебі олар жапон тілінің түпкі сөздерінде кездеспейді, бірақ қытай тілінде жиі кездеседі.