Кіріспе
Канжиді жапон тіліндегі түпкілікті айтылу бойынша оқу – бұл жапон тіліндегі "ямато котоба" деп аталатын сөздің айтылуына негізделген оқу, ол қытай таңбасы енгізілген кезде оның мағынасына ең жақын болған.
, is a reading based on the pronunciation of a native Japanese word, or yamato kotoba, that closely approximated the meaning of the corresponding Chinese character when it was introduced.
Сипаттамалары
Куниоми ямато котобаның қатаң (С)V буын құрылымымен сипатталады. Көптеген зат есімдер мен сын есімдердің куниоми екі-үш буыннан тұрады, ал етістіктердің куниоми әдетте бір-үш буынды болады, соңғыға қосылған окуригананы есептемегенде. Окуриганалар кейіпкердің ішкі оқылысының бөлігі саналмайды, бірақ сөзді оқудың бір бөлігі болып табылады. Тілді жаңа ғана үйрене бастаған адам ұзақ оқылатын таңбаларға көбінесе кездеспейді, бірақ үш немесе тіпті төрт буынды оқулар да жиі кездеседі. Бұл онъёмиге қарама-қарсы, олар бір буынды болады, және қытай жазу отбасында әдетте әр буынға бір таңба қолданылады – бұл тек қытай тілінде ғана емес, корей, вьетнам және чжуан тілдерінде де осылай. Көп буынды қытай таңбалары сирек кездеседі және стандартты емес деп есептеледі. Онъёми сияқты, бір кандзидің бірнеше куниоми болуы мүмкін, ал кейбір кандзилерде куниоми мүлдем болмайды. Мысалы, шығыс таңбасы , орта қытай тілінен алынған онъёми то-ға ие. Алайда, жапон тілінде "шығыс" сөзіне екі сөз бар еді: хигаси және азума. Сондықтан кандзи 東 бұл сөздерді куниоми ретінде қосты. Керісінше, [[Cun (ұзындық)], қытай өлшем бірлігін (шамамен 30 мм немесе 1,2 дюйм) білдіретін кандзидің жапон тілінде аналогы жоқ; ол тек sun деген онъёмиге ие, ал куниоми жоқ.
Қолданылуы
Бірнеше жағдайда бірнеше канджи бір жапон сөзін білдіру үшін қолданылды. Әдетте, мұндай жағдайларда әртүрлі канджилер мағынаның нақты нюанстарын көрсетеді. Мысалы, なおす (naosu) сөзін 治す деп жазғанда, ол "ауруды емдеу" мағынасын білдіреді. Ал 直す деп жазғанда, "бір нәрсені түзету немесе жөнге келтіру" дегенді білдіреді. Кейде бұл айырмашылық өте анық, бірақ әрқашан солай бола бермейді. Анықтамалықтар арасында пікір қабысуы да жиі кездеседі: бір сөздік канджилердің мағынасы бірдей дейді, ал екіншісі қолданылу ерекшеліктерін көрсетеді. Осының салдарынан, тілдің ана сөйлеушілері қай канджиді қолдану керектігін білмей, жеке талғамына немесе сөзді хираганамен жазуға көшуі мүмкін. Бұл стратегия көбінесе күрделі жағдайларда қолданылады, мысалы, もと (moto) сөзіне қатысты, оны кем дегенде бес түрлі канджимен жазуға болады: 元, 基, 本, 下 және 素. Олардың алғашқы үшi мағыналық тұрғыдан өте ұқсас. Тағы бір назар аударуға лайық мысал – сакадзуки ("саке тостағаны") сөзі, оны кем дегенде бес түрлі канджимен жазуға болады: 杯, 盃, 巵/卮 және 坏. Олардың ішінде алғашқы екеуі жиі қолданылады – формальды жағдайда 杯 кішкентай тостағанды, ал 盃 үлкен тостағанды білдіреді. Канджилердің жергілікті диалектілік оқылулары да куньёмиге жатқызылады, әсіресе Рюкю тілдеріндегі сөздерді оқу кезінде. Сонымен қатар, сирек жағдайларда гарайго (қарыз сөздер) олармен байланысты бір таңбаға ие болады, мұндай жағдайда бұл оқылу ресми түрде куньёми ретінде жіктеледі, себебі таңба дыбыстық емес, мағыналық мақсатта қолданылады. Көптеген кокудзи, яғни жапондықтар жасаған қытай таңбалары, тек куньёмиге ие, бірақ кейбіреулері ұқсас таңбалармен салыстыру арқылы псевдо-ониоми жасаған, мысалы, dō сөзінен dō, ал тіпті сен ("безді") сөзі тек он'ёмиге ие.
Мысалдар
Укетамавару, кокорозаши және микотонори бір канджимен бейнеленген бес буынға ие, бұл жойо таңбалар жиынтығындағы ең ұзын оқылулар. Бұл ерекше ұзын оқылулардың себебі – бір таңбаның күрделі сөзді білдіруі: 承る – күрделі етістіктің бір таңбасы, оның бір бөлігі ұзын оқылуға ие. Оның басқаша жазылуы 受け賜る u(ke) tamawa(ru), сондықтан (1+1)+3=5. Көп қолданылатын 受け付ける u(ke) tsu(keru) салыстырыңыз. 志 – 志す етістігінің атау түрі, ол kokoroza(su) деп ұзақ оқылады. Бұл оның зат есім мен етістіктің біріккен түрінен шыққандығына байланысты, 心指す kokoro za(su). Атау түріне келгенде окуригана жойылады, осылайша оқылу бір буынға артады, нәтижесінде 4+1=5. Көп қолданылатын 話 hanashi 2+1=3, 話す hana(su) салыстырыңыз. 詔 – үштік біріккен сөз. Оның басқаша жазылуы 御言宣 mi koto nori, сондықтан 1+2+2=5. Сонымен қатар, кейбір жойо таңбаларының жойо емес, бірақ ұзын оқылулары бар (студенттер таңбаны біледі, бірақ оқылуын емес), мысалы, 慮る үшін omonpakaru.
承る is a single character for a compound verb, one component of which has a long reading. It has an alternative spelling as 受け賜る u(ke) tamawa(ru), hence (1+1)+3=5. Compare common 受け付ける u(ke) tsu(keru). 志 is a nominalization of the verb 志す which has a long reading kokoroza(su). This is due to its being derived from a noun verb compound, 心指す kokoro za(su). The nominalization removes the okurigana, hence increasing the reading by one mora, yielding 4+1=5. Compare common 話 hanashi 2+1=3, from 話す hana(su). 詔 is a triple compound. It has an alternative spelling 御言宣 mi koto nori, hence 1+2+2=5. Further, some Jōyō characters have long non Jōyō readings (students learn the character, but not the reading), such as omonpakaru for 慮る.