Жапон есімдерінің ерекшеліктері

Кіріспе

Жапон мәдениетіндегі есім қою салты

Қазіргі заманда жапондық есімдер (日本人の氏名、日本人の姓名、日本人の名前) тегінен (фамилиясынан) және жеке есімнен тұрады. Жапон есімдері көбінесе канджимен жазылады, онда айтылу арнайы ережелерге бағынады. Ата-аналар балаларына есім қойғанда, ал шетелдіктер жапон есімін қабылдағанда, белгілі бір канджи үшін қандай айтылуды қаласа, соны таңдай алады, сондықтан есімнің бір жазу түрінің бірнеше оқылуы болуы мүмкін. Көбінесе бұл есімнің дұрыс айтылуын анықтауды қиындатады. Дегенмен, есімдерге таңдалған айтылулардың көпшілігі кең таралған, оларды оқу оңай. Кез келген жойо канджи (оқуға қолайлылық үшін кейбір ерекшеліктермен) және дзинмейё канджи есімнің бір бөлігі ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ егер олар жалпы ақылға қолайсыз деп саналса, есім қабылданбауы мүмкін. Жапон есімдері хирагана немесе катаканамен жазылуы мүмкін, бұл жапон немесе шетел тілінен алынған сөздерді жазу үшін қолданылатын жапон тілінің әріптері. Сондықтан, хирагана немесе катаканамен жазылған есімдер фонетикалық түрде беріледі және канджимен жазылған есімдердегідей мағыналық мәнге ие болмайды.

Құрылымы

Жапондықтардың көпшілігінде бір тегі және бір аты болады, бірақ Жапон императорлық отбасының мүшелерінде тегі болмайды. Тегі атынан бұрын жазылады. Жапон және шетелдік ата-аналарының ұрпақтары аралас болған адамдардың орта аты болуы мүмкін. Көптеген есімдер тегі ретінде де, аты ретінде де қолданылмайды (мысалы, Маюми (真弓), Канеко (金子), Масуко (益子) немесе Арата (新)). Сондықтан, жапон есімдерімен таныс адамдарға, есімдердің қандай ретпен айтылғанына қарамастан, қайсысы тегі екенін, қайсысы аты екенін анықтау оңай болады. Осы себепті, екі есімнің, мысалы, ағылшын тілінде тегі-аты ретімен жазылғанда шатастырылуы сирек. Дегенмен, айтылудың алуан түрлілігі мен тілдердің өзгешелігіне байланысты, кейбір таралған тегтер мен аттар латын әрпіне көшірілгенде (романизацияланғанда) бірдей болып келуі мүмкін: мысалы, Маки (真紀、麻紀、真樹) (аты) және Маки (槇、牧、薪) (тегі).

Отбасылық есімдер

Атау немесе отбасылық тегі термині үш жапон сөзімен – миожи, удзи және сей – аударылуы мүмкін, олар тарихи тұрғыдан әртүрлі мағынаға ие болған. Сей – әкеден берілетін тегі, император ер адамның дәрежесі ретінде тағайындаған. Сейлердің саны салыстырмалы түрде аз болды, ал орта ғасырлық ақсүйек руларының көпшілігі өз тегін тікелей осы сейлерге немесе осы сейлердің сарайларына дейін жегізеді. Удзи – әкеден берілетін текті білдіретін тағы бір атау, бірақ ол кейіннен миожимен бірікті. Миожи – отбасының өзін қалай атауды қаласа, сондай атауы, император тағайындаған сейден өзгеше. Миожи әкеден балаға берілсе де, оның ішінде хаку (іні немесе әйел бауыр) деп аталатын әкелер арқылы да берілуі мүмкін, бірақ миожиді өзгертуде белгілі бір еркіндік болған. Қараңыз, сондай-ақ кабане. Бүгінде Жапонияда 300 000-нан астам түрлі тегі бар екені естілді. Жапониядағы ең көп таралған үш отбасылық тегі – Сато (佐藤), Судзуки (鈴木) және Такахаси (高橋). Жапонияда адамдар Муромачи кезеңінде тегін қолдана бастады. Эдо кезеңінде жапон шаруаларының тегі болған, бірақ оларды жұрт алдында қолдануға рұқсат етілмеген. Көптеген тегі екі канджи таңбасымен жазылады, бірақ кейбір жиі кездесетін тегі бір немесе үш канджимен жазылуы мүмкін. Төрт немесе бес канджимен жазылған тегілер де бар, мысалы, Каденокодзи (勘解由小路), бірақ олар сирек. Тегілердің үлкен бір тобын то тегі деп атауға болады. Канджи 藤, яғни глициния, то (немесе рендакумен до) онъёмине ие. Көптеген жапондықтардың тегінде екінші таңба ретінде осы канджи кездеседі. Себебі Фудзивара кланы (藤原家) өз самурайларының тегін (миожи) өздерінің есімінің бірінші таңбасымен аяқтайтын (фудзи немесе то деп айтылуы мүмкін) берген, бұл қарапайым халыққа тегі рұқсат етілмеген дәуірде олардың мәртебесін көрсеткен. Мысалдар: Ато, Андо, Ито (әртүрлі соңғы канджи де жиі кездеседі), Удо, Это, Эндо, Гото, Джито, Като, Кито, Кудо, Кондо, Саито, Сато, Шиндо, Судо, Наито, Бито және Муто. Жоғарыда айтылғандай, осы тізімде ең көп таралған тегілердің кейбіреуі бар. Жапон отбасылық тегі әдетте жерлер мен географиялық ерекшеліктерді білдіретін таңбаларды қамтиды.

The term surname or family name can translate into three different Japanese words, myōji, uji, and sei, which historically had different meanings. Sei was originally the patrilineal surname which was granted by the emperor as a title of male rank. There were relatively few sei, and most of the medieval noble clans trace their lineage either directly to these sei or to the courtiers of these sei. Uji was another name used to designate patrilineal descent, but later merged with myōji around the same time. Myōji was simply what a family chooses to call itself, as opposed to the sei granted by the emperor. While it was passed on patrilineally in male ancestors including in male ancestors called haku (uncles), one had a certain degree of freedom in changing one's myōji. See also kabane. According to estimates, there are over 300,000 different surnames in use today in Japan. The three most common family names in Japan are Satō (佐藤), Suzuki (surname) (Suzuki), and Takahashi (高橋). People in Japan began using surnames during the Muromachi period. Japanese peasants had surnames in the Edo period; however, they could not use them in public. Most surnames are written with two kanji characters, but some common surnames are written with one or three kanji. Some surnames written with four or five kanji exist, such as Kadenokōji (勘解由小路), but these are rare. One large category of family names can be categorized as tō names. The kanji 藤, meaning wisteria, has the on'yomi tō (or, with rendaku, dō). Many Japanese people have surnames that include this kanji as the second character. This is because the Fujiwara clan (藤原家) gave their samurai surnames (myōji) ending with the first character of their name (which can be pronounced either fuji or tō), to denote their status in an era when commoners were not allowed surnames. Examples include Atō, Andō, Itō (although a different final kanji is also common), Udō, Etō, Endō, Gotō, Jitō, Katō, Kitō, Kudō, Kondō, Saitō, Satō, Shindō, Sudō, Naitō, Bitō, and Mutō. As already noted, some of the most common family names are in this list. Japanese family names usually include characters referring to places and geographic features.

Аталған есімдер

Аталған есімдер "аты" (名) немесе "төменгі аты" (下の名前) деп аталады, себебі тік жапон жазуында берілген есім тегі есімнің астында келеді. Тег есімдер салыстырмалы түрде тұрақты ережелерге бағынса, жеке есімдер дыбысталуы мен жазу таңбалары жағынан әлдеқайда алуан түрлі. Көптеген таныс есімдерді оңай жазуға немесе айтуға болады, бірақ ата-аналар ерекше таңбалар немесе айтылуы бар есімдерді таңдауы мүмкін; мұндай есімдердің айтылуын әдетте жазбаша түрінен немесе керісінше болжай алмайсыз. 1990 жылдардан бері бұл үрдіс танымалдылығы артып келе жатқандықтан, ерекше айтылу жиірек кездеседі. Мысалы, танымал еркек есімі 大翔 дәстүрлі түрде "Хирото" деп айтылады, бірақ соңғы жылдары "Харуто", "Ямато", "Тайга", "Сора", "Тайто", "Дайто" және "Масато" сияқты балама айтылулары да қолданысқа енді. Ер адамдар есімдерінде жиі "бірінші ұл" деген мағынаны білдіретін 一; ichi (мысалы, "Кенъити"), "бірінші ұл" деген мағынаны білдіретін 一; kazu (бірнеше басқа мүмкін таңбалармен де жазылуы мүмкін; мысалы, "Казухиро"), "екінші ұл" немесе "келесі" деген мағынаны білдіретін 二/次; ji (мысалы, "Дзиро") немесе "үлкен, зор" деген мағынаны білдіретін 大; dai (мысалы, "Даити") сөздері қолданылады. Әйелдер есімдері көбінесе "бала" деген мағынаны білдіретін 子; ko (мысалы, "Кейко") немесе "сұлулық" деген мағынаны білдіретін 美; mi (мысалы, "Юми") сөздерімен аяқталады. Әйелдер есімдерінің тағы бір кең таралған аяқталулары – "хош иіс" немесе "гүл" деген мағынаны білдіретін 香/花; ka (мысалы, "Рейка") және "жасыл" немесе "алма ағашы" деген мағынаны білдіретін 奈/菜; na (мысалы, "Харуна"). Көптеген жеке есімдерде бір, екі немесе үш кандзи қолданылады. (子) таңбасының қолданылуы жылдар бойы өзгерген: Мейдзи реставрациясына дейін (1868) ол императорлық отбасының мүшелеріне ғана арналған. Реставрациядан кейін ол танымал болды және Тайшо және ерте Шова дәуірінде өте кең таралды. Ко жұрнағының танымалдылығы 20-ғасырдың ортасынан кейін артты. 2006 жылға қарай, азаматтардың танымал эстрада жұлдыздарының атау әдеттерін еліктеуі салдарынан, ко жұрнағының танымалдылығы төмендеді. Сонымен қатар, қыздарға арнап атау үшін батыс тілінен алынған, канамен жазылған есімдер кеңінен таралды. Бір элементтен тұратын атау, мысалы "кеңдік" деген мағынаны білдіретін hiro бірнеше кандзимен (博, 弘 немесе 浩) жазылуы мүмкін. Керісінше, бір кандзидің бірнеше мағынасы мен айтылуы болуы мүмкін. Кейбір есімдерде жапон таңбалары дыбысталу арқылы "жазылады" және олардың артында ешқандай мағына жатпайды. Жапондықтардың көпшілігі өз аттарында сөз ойындарын қолданады. Көбінесе кандзимен жазылғанмен, жапон есімдері таңбаларды таңдау және оларды айту арқылы қытай есімдерінен ерекшеленеді. Жапондық адам жапон есімін қытай есімінен ажырата алады. Аки Томозаваның айтуынша, бұл "еуропалықтардың "Смит" есімінің ағылшынша, ал "Шмидт" есімінің немісше, "Виктор" есімінің ағылшынша немесе французша, ал "Витторио" есімінің итальянша екенін оңай ажырата білетінімен" тең.

Given names are called the "name" (名) or "lower name" (下の名前), because, in vertically written Japanese, the given name appears under the family name. While family names follow relatively consistent rules, given names are much more diverse in pronunciation and characters. While many common names can easily be spelled or pronounced, parents may choose names with unusual characters or pronunciations; the pronunciation of such names generally cannot be inferred from the written form, or vice versa. Unusual pronunciations have become much more common, as the trend has significantly increased in popularity since the 1990s. For example, the popular masculine name 大翔 is traditionally pronounced "Hiroto", but in recent years alternative pronunciations "Haruto", "Yamato", "Taiga", "Sora", "Taito", "Daito", and "Masato" have all entered use. Male names often also contain "first [son]"; 一; ichi (e. g. "Ken'ichi"), "first [son]"; 一; kazu (also written with , along with several other possible characters; e. g. "Kazuhiro"), "second [son]" or "next"; 二/次; ji (e. g. "Jirō"), or "great, large"; 大; dai (e. g. "Daichi"). Female names often end in "child"; 子; ko (e. g. "Keiko") or "beauty"; 美; mi (e. g. "Yumi"). Other popular endings for female names include "scent, perfume" or "flower"⁠; 香/花; ka (e. g. "Reika") and "greens" or "apple tree"; 奈/菜; na (e. g. "Haruna"). Most personal names use one, two, or three kanji. The usage of (子) has changed significantly over the years: prior to the Meiji Restoration (1868), it was reserved for members of the imperial family. Following the restoration, it became popular and was overwhelmingly common in the Taishō and early Shōwa era. The suffix ko increased in popularity after the mid 20th century. Around the year 2006, due to the citizenry mimicking naming habits of popular entertainers, the suffix ko was declining in popularity. At the same time, names of western origin, written in kana, were becoming increasingly popular for naming of girls. A single name forming element, such as "expansiveness"; ; hiro can be written by more than one kanji (博, 弘, or 浩). Conversely, a particular kanji can have multiple meanings and pronunciations. In some names, Japanese characters phonetically "spell" a name and have no intended meaning behind them. Many Japanese personal names use puns. Although usually written in kanji, Japanese names have distinct differences from Chinese names through the selection of characters in a name and the pronunciation of them. A Japanese person can distinguish a Japanese name from a Chinese name. Akie Tomozawa said that this was equivalent to how "Europeans can easily tell that the name 'Smith' is English and 'Schmidt' is German or that 'Victor' is English or French and 'Vittorio' is Italian".

Кейіпкерлер

Жапондық есімдер әдетте канджимен жазылады, бірақ кейбір есімдер хирагана немесе тіпті катакана, немесе канджи мен кананың қоспасы қолданылады. Көптеген "дәстүрлі" есімдер [[куньёми (табиғи жапондық) канджи оқылымдарын]] пайдаланса, көптеген жеке есімдер мен тегі [[ономи (қытай негізді) канджи оқылымдарын]] да пайдаланады. Тағы көптегендері тек есімдерде ғана қолданылатын оқылымдарды (нанори) пайдаланады, мысалы, әйел есімі Нозоми (希). "No" дыбысы иеленуді білдіреді (ағылшын тіліндегі саксондық генетив сияқты) және の таңбасына сәйкес келеді, көбінесе есімдерге енгізіледі, бірақ жеке таңба ретінде жазылмайды, мысалы, кең таралған есімде – құдық (иесі бар) жоғарыда/үстінде, құдықтың үстінде; 井上; i no ue, немесе Сен но Рикю сияқты тарихи тұлғалар.

Атауларды оқу қиын

Кандзимен жазылған есімнің бірнеше жалпы айтылуы болуы мүмкін, олардың тек біреуі ғана берілген адамға қатысты дұрыс. Мысалы, кандзи тілінде 東海林 деп жазылған тегі Токаирин немесе Шодзи деп оқылуы мүмкін. Керісінше, кез келген есімнің бірнеше жазу формалары болуы мүмкін, және тағы да, берілген адам үшін біреуі ғана дұрыс болады. Бір таңбаны еркек есімі ретінде қолданғанда, "Хажимэ", "Хитоси", "Ичи / ичи", "Казу / казу" және басқалардың жазу формасы ретінде қолдануға болады. Хажимэ есімі келесі таңбалардың кез келгенімен жазылуы мүмкін: 始, 治, 初, 一, 元, 肇, 創, 甫, 基, 哉, 啓, 本, 源, 東, 大, 孟, немесе 祝. Атаулар мен олардың жазылу тәсілдерінің арасындағы осы көп-көп сәйкестік тегі немесе әйелдік тегімен салыстырғанда еркек есімдермен жиі кездеседі, бірақ осы санаттардың бәрінде байқалады. Мүмкін болатын таңбалар мен дыбыстардың алмасуы өте үлкен болуы мүмкін, өйткені кейбір өте көп жүктемелі дыбыстар 500-ден астам әртүрлі канджи арқылы шығарылуы мүмкін және кейбір канджи таңбалары бірнеше ондаған дыбыстарды білдіре алады. Бұл жапон есімінің тіркесімін, айтылуын және латын әрпіне көшіруін өте қиын мәселе етеді. Осы себепті визит карточкаларында жиі аты-жөннің фуригана деп айтылуы, ал нысандар мен құжаттарда жиі атаудың кана (әдетте катакана) тілінде оқылуын жазуға арналған бос орындар болады. Жапондықтардың кейбір есімдері, әсіресе отбасылық есімдер, архаикалық таңбаларды қамтиды. Мысалы, өте кең тараған символ shima, "арал", әдеттегі 島 орнына 嶋 немесе 嶌 деп жазылуы мүмкін. Кейбір атауларда өте сирек кездесетін немесе тіпті қазіргі жапон тілінде жоқ канджилер бар. Жапондықтар мұндай есімдерді ұқсас немесе қарапайым таңбалармен алмастырады. Бұл компьютердегі канджидің енгізуі үшін қиын болуы мүмкін, өйткені көптеген канджи деректер базасында тек қана кең таралған және тұрақты пайдаланылатын канджилер бар, ал көптеген архаикалық немесе негізінен пайдаланылмайтын таңбалар кірмейді. Мұндай атаулардың мысалы - Сайто: мұнда сай үшін екі жалпы кандзи бар. Екі саи таңбасының мағынасы әр түрлі: 斉 "бірге" немесе "паралельді" дегенді білдіреді, бірақ 斎 "тазарту" дегенді білдіреді. Бұл есімдер 齊藤 және 齋藤 деп жазылған архаикалық формаларда да болуы мүмкін. Қарт адам есімін ескірген кандзимен жазуды ұмытқанда, қиындық туындайды. Кейде отбасылық есімдер жукуджикун деп аталатын перифрастикалық оқулармен жазылады, онда жазба таңбалар тілде айтылған есімге жанама байланысты. Мысалы, 四月一日 әдетте "1-сәуір" деп оқылады; шигацу цуитачи, бірақ отбасылық есім ретінде "жақсы тігілмеген киім"; ватануки, өйткені төртінші айдың бірінші күні (ескі ай күнтізбесі бойынша, 1 мамырға жақын) қысқыдан жазғы киімге ауысудың дәстүрлі күні болып табылады. Сол сияқты 小鳥遊 әдетте "кішкентай құстар ойнайды" деп оқылады; котори асоби немесе шёчёю, бірақ Таканаси деп оқылады, өйткені кішкентай құстар (котори) ойнайды (асоби) жоқ жерде (наши) шоқпарлар (така). Жапондықтардың көпшілігі және мекемелер осы мәселелерді шешу үшін әдет-ғұрыптарды қабылдады. Мысалы, адрестік кітапшаларда есімнің қалай айтылатынын түсіндіру үшін көбінесе фуригана немесе рубин таңбалары болады. Жапондықтар өздерінің паспортында латынша атау беруі керек. Барлық есімдер күрделі емес. Кейбір жалпы атаулар "бұрыш өсірілген жердің ортасындағы ауыл" деген сөзбен түйінделеді; танамура: үш канджи ("бұрыш өсірілген жер"; 田; та, "орта"; 中; нака және "ауыл"; 村; мура), кез келген жұпта, қарапайым, қарапайым тегі болады: Танака, Накамура, Мурата, Наката (Накада), Муранака, Тамура. Осы қиындықтарға қарамастан, көптеген жапондықтар кездесетін барлық тегін және жеке аттарын оқи алады.

A name written in kanji may have more than one common pronunciation, only one of which is correct for a given individual. For example, the surname written in kanji as 東海林 may be read either Tōkairin or Shōji. Conversely, any one name may have several possible written forms, and again, only one will be correct for a given individual. The character 一 when used as a male given name may be used as the written form for "Hajime", "Hitoshi", "Ichi / ichi" "Kazu / kazu", and many others. The name Hajime may be written with any of the following: 始, 治, 初, 一, 元, 肇, 創, 甫, 基, 哉, 啓, 本, 源, 東, 大, 孟, or 祝. This many to many correspondence between names and the ways they are written is much more common with male given names than with surnames or female given names but can be observed in all these categories. The permutations of potential characters and sounds can become enormous, as some very overloaded sounds may be produced by over 500 distinct kanji and some kanji characters can stand for several dozen sounds. This can and does make the collation, pronunciation, and romanization of a Japanese name a very difficult problem. For this reason, business cards often include the pronunciation of the name as furigana, and forms and documents often include spaces to write the reading of the name in kana (usually katakana). A few Japanese names, particularly family names, include archaic versions of characters. For example, the very common character shima, "island", may be written as 嶋 or 嶌 instead of the usual 島. Some names also feature very uncommon kanji, or even kanji which no longer exist in modern Japanese. Japanese people who have such names are likely to compromise by substituting similar or simplified characters. This may be difficult for input of kanji in computers, as many kanji databases on computers only include common and regularly used kanji, and many archaic or mostly unused characters are not included. An example of such a name is Saitō: there are two common kanji for sai here. The two sai characters have different meanings: 斉 means "together" or "parallel", but 斎 means "to purify". These names can also exist written in archaic forms, as 齊藤 and 齋藤 respectively. A problem occurs when an elderly person forgets how to write their name in old kanji that is no longer used. Family names are sometimes written with periphrastic readings, called jukujikun, in which the written characters relate indirectly to the name as spoken. For example, 四月一日 would normally be read as "April 1st"; ; shigatsu tsuitachi, but as a family name it is read "unpadded clothes"; ; watanuki, because the first day of the fourth lunar month (in the old lunar calendar, closer to 1 May) is the traditional date to switch from winter to summer clothes. In the same way 小鳥遊 would normally be read as "little birds play"; ; kotori asobi or shōchōyū, but is read Takanashi, because little birds (kotori) play (asobi) where there are no (nashi) hawks (taka). Most Japanese people and agencies have adopted customs to deal with these issues. Address books, for instance, often contain furigana or ruby characters to clarify the pronunciation of the name. Japanese nationals are also required to give a romanized name for their passport. Not all names are complicated. Some common names are summarized by the phrase "the village in the middle of the rice fields"; ; tanakamura: the three kanji ("rice field"; 田; ta, "middle"; 中; naka and "village"; 村; mura), together in any pair, form a simple, reasonably common surname: Tanaka, Nakamura, Murata, Nakata (Nakada), Muranaka, Tamura. Despite these difficulties, there are enough patterns and recurring names that most native Japanese will be able to read virtually all family names they encounter and the majority of personal names.

Ережелер

Жапониядағы канджи атаулары Жапония Әділет министрлігінің атауларда канджи қолдану ережелерімен реттеледі. 2015 жылғы қаңтарға дейін тек 843 «атау канджи» (jinmeiyō kanji) және 2136 «көп қолданылатын таңбалар» (jōyō kanji) жеке есімдерде қолдануға рұқсат етілді. Бұл жапон тілінде сауатты адамдардың атауларды оңай жазып, оқи алуын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Атаулар қабылдауға жарамсыз деп есептелсе, тіркеуден бас тарту мүмкін; мысалы, 1993 жылы екі ата-ана баласына «шайтан» деген мағына беретін Акума (悪魔) деп ат қоюға тырысқанда, бұл әрекетке қоғамдық наразылық тудырып, тыйым салынды. Балаларға ат қою ережелері болғанымен, ересектердің, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін туғандардың есімдерінде әлі де көптеген көне таңбаларды кездестіруге болады. Мұндай кандзилерді қолдануға заңдық шектеулер қойылғандықтан, осындай есімдері бар адамдарға қолайсыздық туып, бірдей есімдердің көбеюіне себеп болды. Сондықтан, атауларда қолдануға рұқсат етілген кандзилердің санын азайтудың орнына көбейту үшін соңғы кезде көптеген өзгерістер енгізілді. Саппоро жоғары соты үкіметке баланың атын тіркеуден бас тартуға болмайтынын қаулы етті, себебі онда Әділет министрлігі құрастырған ресми тізімге енбеген, бірақ салыстырмалы түрде жиі қолданылатын кандзи таңбасы болған. Содан кейін Жапония үкіметі атаулардағы «рұқсат етілген» кандзилердің санын арттыру жоспарларын жариялады. Ресми құжаттарда бірінші және орта есімдерді бөлу үшін бос орынды пайдалануға рұқсат жоқ, себебі бос орын техникалық тұрғыдан рұқсат етілген таңба саналмайды. Дегенмен, бос орындар кейде визиткаларда және хат-хабарларда қолданылады.

Кедендік

Тарихи тұрғыдан алғанда, отбасылар көп балалы болып келген және ұлдарды санмен атау, содан кейін "ұлым"; 郎; rō қосымшасын жазу кең таралған. Бірінші ұл "Ичиро", екіншісі "Жиро" деп аталады, және осылай жалғаса береді. Қыз балаларға берілген есімдерге көбінесе "бала" деген мағынаны білдіретін; 子; ko жұрнағы қосылған (бұл сирек кездесетін еркек жұрнағы (彦)мен шатастырылмауы керек). Бұл екі тәсіл де қазір бұрынғысынша кең таралмаған, алайда көптеген балаларға осы үлгілерден алынған есімдер қойылған.

Басқалармен және олар туралы сөйлесу

Әңгімелесуде тікелей атау мен есімді қолдану ережелері жоғары әлеуметтік статустағы адамдарға (мысалы, үлкен отбасы мүшелері, ұстаздар, жұмыс берушілер) құрмет көрсетумен, төменгі әлеуметтік статустағы адамдармен (мысалы, кіші отбасы мүшелері, студенттер, қызметкерлер) таныс болумен және сөйлеушінің тыңдаушымен және сөйлес адаммен қарым-қатынасымен тығыз байланысты. Әдетте, адамды атау үшін тегі қолданылады, ал жеке есімдер негізінен бейресми жағдайларда және сөйлеуші аталған адамнан үлкен болғанда, жоғары лауазымда болғанда немесе оны жақсы білгенде ғана қолданылады. Біреуге немесе біреудің тобының мүшесіне сілтеме жасағанда, әдетте (さん) сияқты құрметті атау қосылады. Аты-жөнін (тегін) ешқандай атаусыз немесе құрметтеусіз шақыру (呼び捨て) деп аталады, және тіпті ең бейресми және жақын қарым-қатынаста да әдепсіздік деп есептелуі мүмкін. Дегенмен, бұл қателік шетелдіктерге оңай кешіріледі. Жапондықтар көбінесе ағалары мен басшыларын атымен атаудан аулақ болады. Керісінше, жоғары саналатын адамға оның лауазымы арқылы жүгіну сыйластыққа жатады. Отбасында бұл "ана" сияқты туыстық қатынас болуы мүмкін; お母さん; okāsan, мектепте "ұстаз"; 先生; sensei, ал компания президенті "компания президенті"; 社長; shachō деп аталады. "Сіз" деген мағынаны білдіретін (あなた), (きみ), (お前) сөздері жапон тілінде сирек қолданылады, себебі олар кейде құрметсіздік ретінде қарастырылады. Адамдар бір-бірімен тіпті бетпе-бет сөйлескенде де, атымен, лауазымымен және құрметтеу сөздерімен сөйлеседі.

Есімдіктер

Кез келген жеке есім бір немесе бірнеше лақап немесе сүйіспеншілік есімдерімен сәйкес келеді. Бұл лақаптар есімнің түбіріне (ちゃん) жұрнағын қосу арқылы жасалады. Түбірдің екі түрі бар: толық жеке есім немесе толық есімнен алынған өзгертілген түбір. Бірінші түрге мысалдар: Тародан Таро-чан, Кимикодан Кимико-чан және Ясунариден Ясунари-чан. Екінші түрге мысалдар: Тародан Та-чан, Кимикодан Кии-чан және Ясунариден Я-чан. Өзгертілген түбірі бар лақаптар толық есімге негізделген лақаптарға қарағанда жақынырақ болып саналады. Өзгертілген түбірлі лақаптар, әдетте бірақ кейде екі, екі морадан тұратын түбірге chan қосу арқылы жасалады. Мора (音節) – жеңіл буын бір, ал ауыр буын екі сөзден тұратын бірлік. Мысалы, Тародан алынған түбірлер /taro/ (екі жеңіл буыннан тұрады) және /taa/ (бір ұзақ дауысты буыннан тұрады), нәтижесінде Таро-чан және Та-чан. Ханакодан алынған түбірлер /hana/ (екі жеңіл буыннан тұрады), /han/ (бір дауыссызбен біткен буын) және /haa/ (бір ұзақ дауысты буын), нәтижесінде Ханачан, Ханчан және Ха-чан. Буындық мазмұн әдетте жеке есімнің сол жақ бөлігі болып табылады. Алайда, кейбір жағдайларда ол басқа тәсілдермен де алынуы мүмкін, соның ішінде есімді жазу үшін қолданылатын кандзи таңбасының басқа оқылуын пайдалану арқылы. Мысалы, Мегуми есімді қызды Кейчан немесе жай ғана Кей деп атауға болады, өйткені Мегуми (恵) деп жазылған таңбаны Кей деп те оқуға болады. Жапондықтардың екі сөздің алғашқы екі морасын біріктіріп аббревиатура жасау әдеті кейде атақты адамдардың есімдеріне де қолданылады. Мысалы, танымал жапон актері және әншісі Такуя Кимура (木村拓哉) (キムタク) деп аталады. Бұл кейде жапон емес атақты адамдарға да қолданылады: Брэд Питт, жапон тілінде толық аты (ブラッド・ピット) деп аталады, ал ол көбінесе (ブラピ) деп қысқартылады, ал Джими Хендрикс (ジミヘン) деп қысқартылады. Кейбір жапондық атақты адамдар канжи және катакананы біріктіретін есімдерді де қабылдады, мысалы Терри Ито (テリー伊藤). Тағы бір, аздап сирек кездесетін әдіс – адамның атының бір немесе екі буынын қайталау, мысалы Мамико Ното үшін "МамиМами" қолдану.

Any given name corresponds with one or more hypocoristics, or affectionate nicknames. These are formed by adding the suffix (ちゃん) to a name stem. There are two types of stem: the full given name or a modified stem derived from the full given name. Examples of the first type are Tarō chan from Tarō, Kimiko chan from Kimiko, and Yasunari chan from Yasunari. Examples of the second type are Ta chan from Tarō, Kii chan from Kimiko, and Yā chan from Yasunari. Hypocoristics with modified stems are considered more intimate than those based on the full given name. Hypocoristics with modified stems are derived by adding chan to a stem consisting of an integral number, usually one but occasionally two, of feet, where a foot consists of two moras. A mora (音節) is the unit of which a light syllable contains one and a heavy syllable two. For example, the stems that may be derived from Tarō are /taro/, consisting of two light syllables, and /taa/, consisting of a single syllable with a long vowel, resulting in Taro chan and Tā chan. The stems that may be derived from Hanako are /hana/, with two light syllables, /han/, with one syllable closed by a consonant, and /haa/, with one syllable with a long vowel, resulting in Hanachan, Hanchan, and Hāchan. The segmental content is usually a left substring of that of the given name. However, in some cases it is obtained by other means, including the use of another reading of the kanji used to write the name. For example, a girl named Megumi may be called Keichan or just Kei, because the character used to write Megumi (恵), can also be read Kei. The common Japanese practice of forming abbreviations by concatenating the first two morae of two words is sometimes applied to names (usually those of celebrities). For example, Takuya Kimura (木村拓哉), a famous Japanese actor and singer, becomes (キムタク). This is sometimes applied even to non Japanese celebrities: Brad Pitt, whose full name in Japanese is (ブラッド・ピット) is commonly known as (ブラピ), and Jimi Hendrix is abbreviated as (ジミヘン). Some Japanese celebrities have also taken names combining kanji and katakana, such as Terry Ito (テリー伊藤). Another slightly less common method is doubling one or two syllables of the person's name, such as the use of "MamiMami" for Mamiko Noto.

Жапониядағы басқа этностардың есімдері

Жапонияда тұратын көптеген этникалық азшылықтар, көбінесе корей және қытай ұлттары, жапон есімдерін қабылдайды. Бұл әдеттің тамыры отарлық кезеңдегі соши каймей саясатына дейін жетеді, ол корейлерді өз есімдерін жапон есімдерімен ауыстыруға мәжбүр етті. Бүгінде, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияға көшіп келген этникалық азшылықтар, көбінесе корейлер, қарым-қатынасты жеңілдету және, ең бастысы, кемсітушіліктен сақтану үшін жапон есімдерін (кейде «паспорттық есімдер» деп атайды) қабылдайды. Олардың кейбіреуі (мысалы, Maruhan Corp. компаниясының негізін қалаушы және төрағасы Хан Чан Ву, жапон тілінде «Кан Шою» деп айтылады) өздерінің туған есімдерін сақтап қалған. Бірақ кейде Жапонияда тұрақты тұру құқығынан бас тартып, жапон азаматтығына өтініш беретін этникалық қытайлар мен корейлер өз есімдеріндегі таңбаларды өзгертуге мәжбүр болады, себебі барлық таңбалар Жапонияда есімдер үшін заңды түрде танылмайды. Бұрын жапон азаматтығын алу үшін жапон есімін қабылдау қажет еді. Соңғы онжылдықтарда үкімет азаматтыққа өтініш берген кезде туған есімдерінің катакана нұсқаларын қабылдауға рұқсат берді, бұл Шығыс Азиядан басқа шетелдіктерге қатысты қолданылып келді. Мысалы, Ұлттық диета мүшесі Марутей Цурунен (Tsurunen Marutei), бастапқыда «Марти Турунен» болған фин, белгілі бір мысал. Басқалары өз есімдерін фонетикалық жағынан ұқсас канжи тіркестерімен ауыстырады, мысалы, белсенді Арудо Дебито (有道出人), жапон азаматтығын алғанға дейін «Дэвид Олдвинкл» деп аталған. (Цурунен де 弦念丸呈ді қабылдады.) Тағы басқалары Лафкадио Херн сияқты, жартылай ағылшын-ирланд және жартылай грек болған, өздерінің туған есімдерін толығымен тастап, Ямато есімдерін қабылдады, ол Коидзуми Якумо (小泉八雲) есімін қолданды. Ол кезде жапон азаматтығын алу үшін жапон отбасына асырап алу және олардың есімін қабылдау қажет еді. Шетелде туған, батыс есімдері мен жапон тегі бар адамдарға, әдетте, жапон тілінде атағанда, батыс ретімен ([есім] [тегі]) катакана аты беріледі. Мысалы, Эрик Шинсеки (エリックシンセキ) деп аталады. Бірақ кейде жапондық ата-аналар баласының атын жапон тілінде атағанда жапондық ретті қолдануды шешеді. Сонымен қатар, жапондық ата-аналар балаларына канджи, хирагана немесе катакана тілдерінде есім қоюға бейім, әсіресе егер ол жапонша болса. Тіпті жапондық аты бар жапондықтар да, егер олар шетелде тұрып, жұмыс істесе, катакананы қолдана алады. Мысалы, Йоко Оно Жапонияда 小野洋子 деген атпен дүниеге келді және өмірінің алғашқы жиырма жылын сонда өткізді. Бірақ, елу жылдан астам уақыт бойы елден тыс жерде өмір сүрген және мансабын АҚШ-та құрған Оно баспасөзде жиі オノ・ヨーコ деп аталады, оның есімінің жапондық ретін (Оно Йоко) сақтайды, бірақ оны катаканада көрсетеді. Тағы бір мысал - Биткойнның Сатоши Накамото деген атымен танысқан өнертапқыш, бұл псевдоним, тіпті жапон емес адамның псевдонимі болуы мүмкін; Накамото жапон тілінде батыс ретімен катаканамен аталады, サトシ・ナカモト, 中本 емес. Жапониядағы христиандар дәстүр бойынша жапондық есімдеріне қоса христиандық есімдерді де алады. Бұл христиандық есімдер катакана арқылы жазылады және ағылшын тілінен қарыз алудың орнына португал немесе латын тілдерінен жапондық фонетикаға бейімделген. Мысалы, Петір (ペトロ), Жохан (ヨハネ), Жақып (ヤコブ), Мартин (マルチノ), Доминик (ドミニコ) және т.б. Көптеген жағдайларда христиандық есімдер күнделікті өмірде қолданылмайды; мысалы, Таро Асоның христиан аты бар, Франсиско (フランシスコ), ол көпшілікке таныс емес. Ал 16-ғасырғы кириситан даймо Дом Юсто Такаяма өзінің туған есімі Хикогоро Шигетомоға қарағанда христиан атымен (ジュスト) көбірек танымал.

Many ethnic minorities living in Japan, mostly Korean and Chinese, adopt Japanese names. The roots of this custom go back to the colonial era policy of sōshi kaimei, which forced Koreans to change their names to Japanese names. Nowadays, ethnic minorities, mostly Korean, who immigrated to Japan after WWII take on Japanese names (sometimes called 'pass names') to ease communication and, more importantly, to avoid discrimination. A few of them (e. g., Han Chang Woo, founder and chairman of Maruhan Corp., pronounced 'Kan Shōyū' in Japanese) still keep their native names. Sometimes, however, ethnic Chinese and Koreans in Japan who choose to renounce Permanent Resident status to apply for Japanese citizenship have to change the characters in their names because not all characters are legally recognized in Japan for naming purposes. Japanese citizenship used to require adoption of a Japanese name. In recent decades, the government has allowed individuals to simply adopt katakana versions of their native names when applying for citizenship, as is already done when referring to non East Asian foreigners: National Diet member Marutei Tsurunen (Tsurunen Marutei), originally 'Martti Turunen', who is Finnish, is a famous example. Others transliterate their names into phonetically similar kanji compounds, such as activist Arudou Debito (有道出人), an American Japanese known as 'David Aldwinckle' before taking Japanese citizenship. (Tsurunen has similarly adopted 弦念丸呈.) Still others have abandoned their native names entirely in favor of Yamato names, such as Lafcadio Hearn (who was half Anglo Irish and half Greek), who used the name Koizumi Yakumo (小泉八雲). At the time, to gain Japanese citizenship, it was necessary to be adopted by a Japanese family (in Hearn's case, it was his wife's family) and take their name. Individuals born overseas with Western given names and Japanese surnames are usually given a katakana name in Western order ([given name] [surname]) when referred to in Japanese. Eric Shinseki, for instance, is referred to as (エリックシンセキ). However, sometimes Japanese parents decide to use Japanese order when mentioning the child's name in Japanese. Also, Japanese parents tend to give their children a name in kanji, hiragana, or katakana, particularly if it is a Japanese name. Even individuals born in Japan, with a Japanese name, might be referred to using katakana if they have established residency or a career overseas. Yoko Ono, for example, was born in Japan, with the name 小野洋子, and spent the first twenty years of her life there. However, having lived outside the country for more than fifty years, and basing her career in the United States, Ono is often referred to in the press as オノ・ヨーコ, preserving the Japanese order of her name (Ono Yōko), but rendering it in katakana. Another example is the inventor of Bitcoin, who has gone under the name Satoshi Nakamoto, and which is most likely a pseudonym, perhaps even of a non Japanese person; Nakamoto is referred to in Japanese with katakana in Western order, サトシ・ナカモト, rather than 中本聡. Christians in Japan traditionally have Christian names in addition to their native Japanese names. These Christian names are written using katakana, and are adapted to Japanese phonology from their Portuguese or Latin forms rather than being borrowed from English. Peter, for example, is (ペトロ)), John is (ヨハネ), Jacob is (ヤコブ), Martin is (マルチノ), Dominic is (ドミニコ), and so on. For most purposes in real life, Christian names are not used; for example, Taro Aso has a Christian name, Francisco (フランシスコ), which is not nearly as well known. 16th century kirishitan daimyō Dom Justo Takayama, on the other hand, is far more well known by his Christian name (ジュスト) than his birth name, Hikogorō Shigetomo.

Императорлық есімдер

Тарихи себептермен Жапония императоры мен оның отбасыларының тегі болмайды, тек есімдері ғана болады, мысалы Хирохито (裕仁). Дегенмен, жапондықтар жеке есімін айтудың орнына, құрмет көрсету және әдептілік сақтау үшін "Император" немесе "Тақ мұрагері" деп айтуды қалайды. Императорлық отбасында дүниеге келген балаға стандартты есіммен қатар арнайы атақ беріледі. Мысалы, император Акихито (継宮明仁) ретінде дүниеге келді. Бұл есімде атақ – "Цугу принці"; 継宮; Цугу но мия, және бала кезінде оны "Цугу принці" деп атаған. Бұл атақ, әдетте, сол адам таққа мұрагер атанғанға немесе тарихи әмірлік отбасының тегіне (常陸宮, 三笠宮, 秋篠宮, т.б.) ие болғанға дейін қолданылады. Императорлық отбасының мүшесі ақсүйек немесе қарапайым адамға айналғанда, император оларға тег береді. Орта ғасырларда "Минамото" тегі жиі қолданылған. Қазіргі заманда әмірлік отбасының тегі қолданылады. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін императорлық отбасының көптеген мүшелері қарапайым адамдар болып, "Принц" деген құрметті атын алып тастап, әмірлік отбасылық тегін тұрақты тег ретінде қабылдады; 宮; но мия. Керісінше, егер қарапайым адам немесе ақсүйек отбасының мүшесі неке арқылы императорлық отбасына өтсе, олардың тегі жоғалады. Мысалы, императрица Мичико, ханзада Акихитоға үйленгенге дейін Мичико Шёда есімді болған.

Тарихи атаулар

Қазіргі құрылым (тегі + аты) 1870 жылдарға дейін, жапон үкіметі жаңа отбасылық тіркеу жүйесін құрғанға дейін қалыптаспаған. Феодалдық Жапонияда есімдер адамның әлеуметтік статусын, сондай-ақ буддалық, синтолық, феодалдық әскери, конфуцийлік ғалымдық, саудагерлік, шаруалық, құлдық және императорлық топтарға жататындығын көрсететін. Феодалдық дәуірге дейін жапондық рулық есімдер тарихта маңызды орын алған. Бұл санатқа жатпайтын есімдер де болған. Жапон тіліндегі "но" бөлшегін "меншігіндегі", "қатысты" деп аударуға болады, және ол неміс тіліндегі аристократиялық "фон" сөзімен ұқсас қолданылады, бірақ жапон тілінде байланыс кері тәртіпте болады және әдетте осы стильде нақты жазылмайды. Сондықтан, Минамото но Ёритомо (源頼朝) – Минамото (源) руынан шыққан Ёритомо (頼朝) болған. Фудзивара но Каматари (藤原鎌足), Ки но Цураюки (紀貫之) және Тайра но Киёмори (平清盛) – қосымша мысалдар. Бұл тегілер "Шинсен Шёдзироку" кітабында тіркелген. Рюкю патшалық класы қытай таңбаларынан құралған есімдерді қолданған, әдетте бір немесе екі буынды және корей және қытай есімдері сияқты өз тілдерінде оқылған. 1868 жылы үкімет есімдер жүйесін ресми түрде бекіткенге дейін жапондық жеке есімдер өзгермелі болған. Адамдар өз есімдерін түрлі себептермен өзгертетін: жоғары әлеуметтік мәртебеге жеткенін көрсету үшін, үйге немесе руға адалдығын білдіру үшін, отбасының немесе компанияның басшылығына ие болғандарын көрсету үшін, жаман сәттің ықпалынан құтылу үшін немесе ұқсас аты бар көршімен шатасудан сақтану үшін. Жоғары топтағы ерлер ересекке толу кезінде (генпуку) өз есімдерін өзгертіп, балалық шақтағы есімдерін (көбінесе "мару" мен аяқталады) тастап, ересектерге лайық есімдерді қабылдаған. Асыл тектілер мен самурайлар лауазымдық дәрежесін көтергенде, оларға жаңа есімдер берілген, олардың ішінде әдетте әміршісінің есімінен алынған буын немесе таңба болған. Камакура дәуіріне дейін әйелдердің есімдері көбінесе сипаттамалы болған, ал жеке есімдері көпшілік алдында сирек қолданылған. Бұл жоғары топтағы және императорлық сарайда ерекше көзге түскен. Мысалы, Мурасаки Шикибудың "Шикибу" есімі тегі емес, Мурасакидің әкесі қызмет еткен Салтанатты рәсімдер министрлігі – Шикибу шоға сілтеме жасайды. "Мурасаки" – вистерия гүлдерімен байланысты виолет түсінен алынған қосымша есім болуы мүмкін, бұл оның рулық есімінің ("фудзи") мағынасы, және ол "Генджи" романындағы басты әйел кейіпкерге өзі берген есіміне сілтеме жасай отырып, сарайда оған сыйлық ретінде берілген болуы мүмкін. Тағы бір мысал – император Такакураның әйелі және императрицасы Кенреймон ин. Кенреймон ин – оның жеке есімі емес, Киотодағы император сарайындағы Кенреймон қақпасының жанында орналасқан резиденциясына сілтеме жасайды. Жапондықтар жағдайға қарай бірнеше есімдермен танылуы мүмкін. Мысалы, XVIII ғасырдың жазушысы, ақыны және суретшісі Ивасе Самуру Санто Кёден және суретші ретінде Китао Масанобу аттарымен жұмыс істеген. Суретшілер мен авторлар кәсіби жұмыс істесе де, жұмыс істейтін әрбір орта немесе форма үшін жаңа есімдерді қабылдаған. Кейбір көркем есімдерге (号) арнайы терминология қолданылған, мысалы, хайку ақыны үшін хаиго немесе хаймей, вака ақыны үшін каго. Ғалымдар өздеріне ғалымдық есімдер де берген, көбінесе жапондық есімдерінің таңбаларын қытайша оқып, пайдаланған. Діни орденге кіргендер діни есімдерді қабылдаған. Өлім адамның атын көбейткен. Адам қайтыс болған кезде оның жеке есімі (諱) деп аталған және енді қолданылмаған. Оның орнына, адам қайтыс болғаннан кейін оның қайтыс болғаннан кейінгі есімімен (諡) аталған. Жапон императорларының жеке есімдері де тірі болса да иммина деп аталған. Жомей императорына дейін императорлардың имминалары өте ұзын болған және қолданылмаған. Жомейдің билігінен кейін әр есімдегі таңбалар саны азайды. (字) генпуку кезінде беріледі, басқалар оны қолданады және өзі де өзінің нақты есімін пайдаланады. Го әдетте жерлер мен үйлердің аттарымен аталады; мысалы, хайку ақыны Мацуо Башо (松尾芭蕉) сияқты Башо, оның үйінің атынан алынған (芭蕉庵). Шогунаттың соңғы кезеңінде көптеген үкіметке қарсы белсенділер өздерінің қызметтерін шогунаттан жасыру үшін бірнеше жалған есімдерді қолданған. Мысал ретінде Сакамото Рёма (坂本龍馬) үшін Саидани Уметаро (才谷梅太郎), Кидо Такаёши (木戸孝允) үшін Ниибори Мацусуке (新堀松輔) және Танакаги Шинсаку (高杉晋作) үшін Тани Уменосуке (谷梅之助). Танымал жазушы Кёкутей Бакиннің (曲亭馬琴) 33 есімі болғаны белгілі.

The current structure (family name + given name) did not materialize until the 1870s, when the Japanese government created the new family registration system. In feudal Japan, names reflected a person's social status, as well as their affiliation with Buddhist, Shintō, feudatory military, Confucian scholarly, mercantile, peasant, slave, and imperial orders. Before feudal times, Japanese clan names figured prominently in history. Names with no fall into this category. The Japanese particle no can be translated as 'of', and is similar in usage to the German aristocratic von, although the association is in the opposite order in Japanese, and is not generally explicitly written in this style of name. Thus, Minamoto no Yoritomo (源頼朝) was Yoritomo (頼朝) of the Minamoto (源) clan. Fujiwara no Kamatari (藤原鎌足), Ki no Tsurayuki (紀貫之), and Taira no Kiyomori (平清盛) are additional examples. These family names were recorded in the Shinsen Shōjiroku. The Ryukyuan ruling class used names composed of Chinese characters, usually of one or two syllables and read in their own languages, like Korean and Chinese names. Before the government formalized the naming system in 1868, Japanese personal names were fluid. Men changed their names for a variety of reasons: to signify that they had attained a higher social status, to demonstrate their allegiance to a house or clan, to show that they had succeeded to the headship of a family or company, to shed bad luck that was attached to an inauspicious name, or simply to avoid being mistaken for a neighbor with a similar name. Upper class men often changed their names upon coming of age (genpuku), leaving behind their childhood name (which often ended with maru) and taking on an adult name. When nobles and samurai received promotions in rank, they received new names, which might contain a syllable or character from their lord's name as a mark of favor. At least until the Kamakura Period, women's names were often descriptive in nature, while their personal names would rarely be used in public. This was especially proeminent in higher class and Imperial Court. An example is Murasaki Shikibu, whose name "Shikibu" is not the equivalent to a surname, but refers to Shikibu shō, the Ministry of Ceremonials where Murasaki's father was employed. "Murasaki", an additional name possibly derived from the color violet associated with wisteria, the meaning of the word fuji (an element of her clan name), may have been bestowed on her at court in reference to the name she herself had given to the main female character in "Genji". Another example is Kenreimon in, wife and empress to Emperor Takakura. Kenreimon in, which was not her personal name, refers to her residence, located by the Kenreimon Gate in the Kyoto Imperial Palace. A Japanese person could go by one of several names, depending on the occasion. For example, the 18th century author, poet, and artist Iwase Samuru wrote under the name Santō Kyōden and worked as an illustrator under the name Kitao Masanobu. Artists and authors adopted a new name for each medium or form they worked in, whether or not they worked professionally. Some types of artistic names ( (号)) were referred to by special terminology—for example, haigō or haimei for a haiku poet, and kagō for a [[Waka (poetry) poet. Scholars also gave themselves scholarly names, often using the Chinese reading of the characters of their Japanese name. People who entered religious orders adopted religious names. Death added to the number of a person's names. When a person died, their personal name was referred to as an (諱) and was no longer used. Instead, the person was referred to by their posthumous name (諡). The personal names of Japanese emperors were also referred to as imina, even if the emperor was alive. Prior to Emperor Jomei, the imina of the emperors were very long and not used. The number of characters in each name diminished after Jomei's reign. (字), which is given at genpuku , is used by others and one himself uses his real name to refer to him. Gō are commonly named after places or houses; e. g., Bashō, as in the haiku poet Matsuo Bashō (松尾芭蕉), is named after his house, (芭蕉庵). In the late shogunate period, many anti government activists used several false names to hide their activities from the shogunate. Examples are Saidani Umetarō (才谷梅太郎) for Sakamoto Ryōma (坂本龍馬), Niibori Matsusuke (新堀松輔) for Kido Takayoshi (木戸孝允) and Tani Umenosuke (谷梅之助) for Takasugi Shinsaku (高杉晋作). The famous writer Kyokutei Bakin (曲亭馬琴) is known to have had as many as 33 names.

Кәсіби атаулар

Батыс және жапон драмалық өнерлерінің актерлері мен актрисалары, комедияшылар, сумо күресшілері, батыс стиліндегі кәсіби күресшілер және дәстүрлі қолөнер шеберлері жиі кәсіби есімдерді қолданады. Телевизия және кино актерлері мен актрисаларының көптеген сахналық есімдері көзге түспейді, қарапайым жапондық жеке есімдерге ұқсас, бірақ кейбіреулері әжуалық. Мысалы, Каматари Фудзивара (藤原釜足) Фудзивара әулетінің жоғарыда аталған негізін қалаушысының атын таңдады, ал Хино Ёдзин (Hino Yōjin) есімі "өртке сақ болыңыз" деп естіледі (басқаша жазылса да). Beat Takeshi және Beat Kiyoshi сияқты көптеген стендап комедияшылары өнер үшін батыс есімін таңдайды және өздерінің (немесе сахналық) есімдерін пайдаланады. Жазушылар да есімдерімен ақылды болады, мысалы Эдогава Ранпо, ол "Эдгар Аллан По" деп естіледі. Сумо күресшілері күрес есімдерін (醜名) немесе 四股名 деп атайды. Шикона күресшінің тегі болуы мүмкін, бірақ жоғары дивизиондағы рикишилердің көпшілігі өз тегінен өзгеше шиконаны таңдайды. Әдеттегі шикона екі немесе үш канджиден тұрады, сирек жағдайда біреуден немесе одан көптен тұрады. Көбінесе есімнің бір бөлігі күресшінің ұстазынан, жер атынан (мысалы, провинция, өзен немесе теңіз атынан), қару атынан, жапон дәстүрімен байланысты заттың атынан (мысалы, кото (музыкалық аспап) немесе нишики ори) немесе жоғарылықты білдіретін сөзден алынады. Вака атауы көбінесе сумомен айналысқан әкесі бар күресшіні білдіреді; бұл жағдайда мағынасы "кіші". Күресшілер шиконаларын өзгерте алады, мысалы, Такаханада Таканохана (貴ノ花) және кейін Таканохана Кодзи (Takanohana) болған кезде. Тағы бір көрнекті мысал - Сенторю күресшісі, бұл "соғыс айдаһарымен күресу" дегенді білдіреді, бірақ сонымен қатар оның туған қаласы Сент-Луиспен де үйлеседі. Гейшалар, майколар және сазгерлік, шай ішу рәсімдері, каллиграфия, ирезуми (татуировка) және икебана (гүлдерді безендіру) сияқты дәстүрлі қолөнер мен өнер шеберлері көбінесе кәсіби есімдерді алады. Көп жағдайда олар өз ұстаздарынан шығады. Гейшалар үшін бұл есімдерде көбінесе "үлкен қарындасының" есімінің бірінші бөлігі болады, және әдетте бір окияға тіркелген барлық гейшалар өз есімдерінде осы аспекті бөліседі (мысалы, Ичиуме, Ичигику, Ичитеру және т.б.). Кабуки актерлері Накамура (中村), Бандо немесе Оноэ сияқты дәстүрлі тегін таңдайды. Кейбір есімдер мұрагерлікпен беріледі, мысалы, атақты кабуки актері Бандо Тамасабуро V (五代目坂東玉三郎) есім беру рәсімі арқылы. Қызыл шам аудандарында жұмыс істейтін әйелдер анонимділік үшін есімдерді алды. Алайда, жоғары дәрежелі куртизандар жоғары дәрежеге көтерілген кезде oiran#Names (ұрпақ есімін) мұраға ала алады. Бұл есімдер, әдепсіз үй иесінің меншігі, әдетте оны бұрын иеленген адамның беделін алып жүрді, ал әдепсіз үй иелері оларды мұра етуге ұқсас сыртқы келбеті мен беделі бар адамдарды ғана таңдады. Мёсеки кандзимен жазылған және сол кездегі орташа әйелдің атына қарағанда күрделірек, поэзиядан, әдеби тарихтан және табиғаттан алынған мағыналарды ұстаған. Олар әдепсіз үй иесінің меншігі болғандықтан, мёсеки бір ойраннан тікелей шәкіртіне сирек берілді, өйткені иелері есімнің беделіне сай таңдалды.

Actors and actresses in Western and Japanese dramatic forms, comedians, sumo wrestlers, Western style professional wrestlers, and practitioners of traditional crafts often use professional names. Many stage names of television and film actors and actresses are unremarkable, being just like ordinary Japanese personal names, but a few are tongue in cheek. For example, Kamatari Fujiwara (藤原釜足) chose the name of the aforementioned founder of the Fujiwara family, while the name of Hino Yojin (Hino Yōjin) sounds like "be careful with fire" (although written differently). Many stand up comics like the duo Beat Takeshi and Beat Kiyoshi choose a Western name for the act and use their own (or stage) given names. Writers also tend to be clever about their names, for example Edogawa Ranpo which is designed to sound like "Edgar Allan Poe". Sumo wrestlers take wrestling names called (醜名) or 四股名. While a shikona can be the wrestler's own surname, most upper division rikishi have a shikona different from their surname. A typical shikona consists of two or three kanji, rarely just one or more than three. Often, part of the name comes from the wrestler's master, a place name (such as the name of a province, a river, or a sea), the name of a weapon, an item identified with Japanese tradition (like a [[koto (musical instrument) or nishiki ori), or a term indicating superiority. Often, waka indicates a wrestler whose father was also in sumo; in this case, the meaning is "junior". Wrestlers can change their shikona, as Takahanada did when he became Takanohana (貴ノ花) and then Takanohana Koji (Takanohana). Another notable example is the wrestler Sentoryu, which means "fighting war dragon" but is also homophonous with St. Louis, his city of origin. Geisha, maiko and practitioners of traditional crafts and arts such as pottery, the tea ceremony, calligraphy, irezumi (tattooing) and ikebana (flower arranging) often take professional names, known as In many cases, these come from the master under whom they studied. For geisha, these names often feature the first part of the name of their "older sister", and typically all the geisha registered to one okiya share this aspect in their names (such as Ichiume, Ichigiku, Ichiteru, etc.). Kabuki actors take one of the traditional surnames such as Nakamura (中村), Bandō or Onoe. Some names are inherited on succession, such as that of the famous kabuki actor Bandō Tamasaburō V (五代目坂東玉三郎) through a naming ceremony. Women working in the red light districts commonly took names as a form of anonymity. However, high ranking courtesans could inherit a oiran#Names (generational name) upon gaining promotion to a higher rank. These names, exclusively the property of the brothel owner, typically carried the prestige of the person who held it previously, and brothel owners commonly chose only those of similar countenance and reputation to inherit them. Myōseki were written in kanji, and were typically more elaborate than the average woman's name of the time, holding meanings taken from poetry, literary history and nature. As they were property of the brothel owner, myōseki were rarely passed from one oiran directly down to their apprentice, as holders were chosen for their suitability to the name's reputation.

Ағылшын және басқа да батыс тілдерінде

Ағылшын тілінде жапондықтардың тірі немесе жақында қайтыс болған есімдері, әдетте, тегінен кейін және макрондарсыз жазылады. Тарихи тұлғалардың есімдері тегі бірінші болып, мүмкін болса, макрондармен көрсетіледі. 2008 жылдан бастап, ағылшын және басқа батыс тілдерінде жапондықтар өз есімдерін дәстүрлі жапондық тәртіпке қарағанда кері ретпен жазады, яғни есімнен кейін тегі келдіреді, ал есім тегінен бұрын келмейді. Жапондықтардың еуропа тілдерінде жазу және сөйлеу кезінде, сондай-ақ батыс үлгісіндегі немесе балдар сияқты халықаралық шараларға қатысқанда батыс есімдерінің тәртібін қабылдауы, Мейджи кезеңінде батыс мәдениетінің элементтерін қабылдаудың бір бөлігі болды, бұл Жапонияны әлемдік көршілерімен бірдей дамыған ел ретінде көрсетуге бағытталған. Жапондықтардың көбінесе өздерінің нақты есімдерінің қысқартылған нұсқаларына ие лақап аттары болады және олар осы есімдерді шетелдіктермен түсіністікті жеңілдету үшін қолдануы мүмкін. Мысалы, "Кадзуюки" есімді адам жапон тілін білмейтіндердің алдында өзін "Каз" деп атай алады. Журналистикадағы танымал басылымдарда есімдердің батыс тәртібі қолданылады. Ағылшын тілінде көптеген тарихи тұлғалардың есімдері әлі де тегі бірінші болып келтіріледі. 2001 жылы Саэки, ағылшын тілінде жазатын көптеген жапондықтар батыс тәртібін қолданатынын, бірақ Жапония 20 ғасырда ірі экономикалық державаға айналғаннан кейін кейбір тұлғалар жапондық тәртіпті қолдануды бастағанын жазды. SWET жазған "Japan Style Sheet" (1998) нұсқаулығы, есімдер тәртібіндегі біркелкілікті сақтау үшін, мүмкіндігінше жапондық тәртіпті қолдануды ұсынады. 1987 жылы Жапониядағы ағылшын тіліндегі оқулықтардың бір баспасы жапондық тәртіпті қолданды, ал 2001 жылы Жапониядағы ағылшын тіліндегі оқулықтардың сегіз баспасының алтауы жапондық тәртіпті қолданды. 2000 жылдың желтоқсан айында Білім, ғылым, спорт және мәдениет министрлігінің Ұлттық тіл жөніндегі кеңесі, ағылшын тіліндегі жарияланымдарда жапондық тәртіпті қолдануды ұсынды, өйткені "жеке есімдердің ерекше формаларын сақтау үшін оларды ұсыну және жазу жөніндегі жалпы талап бар, бірақ тіркелімдер мен арнайы стандарттары бар басқа да құжаттардан басқа". Жеке есімнің қай бөлігі тегі екенін, қай бөлігі есім екенін көрсету үшін үлкен әріптерді (ЯМАДА Таро) немесе үтірлерді (Ямада, Таро) пайдалану ұсынылды. 2000 жылдың қаңтарында Мәдени істер агенттігі жүргізген сауалнамада ағылшын тіліндегі жапондық есімдердің тәртібіне қатысты 34,9% жапондық тәртіпті, 30,6% батыс тәртібін, ал 29,6% ешқандай артықшылықты білдірмеді. 1986 жылы Жапония қоры барлық басылымдарында жапондық тәртіпті қолдануға шешім қабылдады. 2001 жылы Жапония қорының баспа бөлімінің өкілі кейбір SWET басылымдары, соның ішінде танымал ағылшын тіліндегі газеттердің батыс тәртібін сақтайтынын мәлімдеді. 2001 жылдан бастап агенттіктің стильдік нұсқаулары контекстке байланысты әртүрлі тәртіптерді қолдануды ұсынады. Мысалы, ол Жапониямен таныс емес оқырмандарға арналған басылымдарда, мысалы халықаралық конференциялардың материалдарында батыс тәртібін қолдануды ұсынады. 2019 жылдың 21 мамырында Жапонияның сыртқы істер министрі Таро Коно, шетелдік БАҚ сол кездегі премьер-министр Синдзо Абэні жапондық дәстүр бойынша – тегі бірінші болып ( "Абе Синдзо" ) келтіруіне үміттенетінін білдірді. Ол осы мәселе бойынша халықаралық БАҚ-қа ресми өтініш жоспарлап отырғанын қосты. Кейбір үкімет мүшелері есімдердің бастапқы тәртібін сақтауды қолдайды, бұл қытай және корей тәжірибесіне сәйкес келеді, ал ел 2020 жылы өткізетін бірнеше ірі әлемдік шараларға дайындық күйінде. 2019 жылдың 6 қыркүйегінде Білім, мәдениет, спорт, ғылым және технология министрлігінің (MEXT) өкілдері ресми құжаттарда жапондық есімдердің дәстүрлі тәртібін ағылшын тілінде қолдана бастайтынын мәлімдеді. 2020 жылы The Economist басылымы Жапон үкіметінің жарлығына сүйене отырып, жапондық есімдерді жапондық тәртіппен жазуды бастау жоспарларын жариялады. NHK World Japan 2020 жылдың 29 наурызында жапондық есімдерді тегі бірінші болып (кейбір ерекшеліктермен) қолдана бастады, бірақ есімдер тәртібіне қатысты жаңа саясат келесі күні ерте жарияланды. Олимпиадалық жарыстарда, 2020 жылы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындарынан бастап, жапондық спортшылардың есімдері тегі бірінші болып жазылды.

In English, the names of living or recently deceased Japanese are generally given surname last and without macrons. Historical figures are given surname first and with macrons, if available. as of 2008, when using English and other Western languages, Japanese people usually give their names in an order reversed from the traditional Japanese naming order, with the family name after the given name, instead of the given name after the family name. The adoption of a Western naming order by Japanese people when writing or speaking in European languages, and when attending Western style or international events such as balls, formed part of the wider Meiji period adoption of aspects of Western culture in efforts to present Japan as a country as developed and advanced as its global neighbours. Japanese people often have nicknames that are shortened forms of their actual names, and sometimes use these names with foreigners for ease of understanding. For instance, a man named "Kazuyuki" may call himself "Kaz" in the presence of those for whom Japanese is not a first language. In popular journalism publications, the Western order of naming is used. In English, many historical figures are still referred to with the family name first. Saeki wrote in 2001 that most Japanese people writing in English use the Western naming order, but that some figures had begun to promote the use of Japanese order as Japan became a major economic power in the 20th century. The Japan Style Sheet, a 1998 guide for producing English language works about Japan written by SWET, advocates the use of the Japanese naming order as often as possible, in order to promote a consistency in naming order. In 1987, one publisher of English language textbooks in Japan used the Japanese order of naming, while in 2001 six of the eight publishers of English language textbooks in Japan used the Japanese order. In December 2000, the council on the National Language of the Ministry of Education, Science, Sports and Culture recommended that English language productions begin using the Japanese naming order, as "it is in general desirable that personal names be presented and written in a way that preserves their unique forms, except for registries and other documents with specific standards." It recommended using capitalization (YAMADA Taro) or commas (Yamada, Taro) to clarify which part of the personal name is the family name and which part is the given name. In a January 2000 opinion poll from the Agency for Cultural Affairs on the preferred order of Japanese names in the English language, 34.9% had a preference for Japanese order, 30.6% had a preference for Western order, and 29.6% had no preference. In 1986, the Japan Foundation decided that it would use the Japanese naming order in all of its publications. A Japan Foundation publishing division spokesperson stated around 2001 that some SWET publications, including popular anglophone newspapers, continue to use the Western order. As of 2001, the agency's style sheet recommends using a different naming order style depending upon the context. For instance, it advocates using the Western order in publications for readers who are not familiar with Japan, such as international conference papers. On 21 May 2019, Japanese Foreign Minister Tarō Kōno expressed his hope that foreign media would refer to then Prime Minister Shinzō Abe in the Japanese custom: family name first (as "Abe Shinzō"). He added that he was currently planning to issue an official request to the international media in that respect. Some others in the government support moving to retaining the original order of names, in line with Chinese and Korean practice, in time for the several major global events the country will be host to during 2020, while others seem not to. On September 6, 2019, officials from the Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (MEXT) announced that the ministry was to start using the traditional order for Japanese names in English in official documents. In 2020, The Economist announced plans to begin writing Japanese names in Japanese order based on a Japanese government decree that had been issued. NHK World Japan began using Japanese names surname first (with some exceptions) as early as March 29, 2020, but the new policy regarding name order was only announced early the next day. In Olympic events, starting with the 2020 Summer Olympic Games in Tokyo, Japanese athletes have had their names rendered surname first.

Қытай тілінде

Қытай тілінде сөйлейтін қауымдастықтарда жапон есімдері кейбір таңбалардың қытай тіліндегі айтылуына сәйкес айтылады. Мысалы, стандартты мандарин тілінде Ямада Таро (山田太郎) – Шаньтянь Тайлан, ал Хатояма Юкио (鳩山由紀夫) – Цзюшань Юйцзифу болады. Сөйтіп, қытай тілін жеткілікті білмейтін жапондық өз есімін қытай тілінде естігенде түсінбей қалуы мүмкін. Кандзилерді қытай тіліне көшіріп, оларды қытайша оқу, әдеттегі қытай практикасынан – шетелдік есімдерді ұқсас дыбысталатын қытай таңбаларымен шамалаудан өзгеше. Кейде жапон есімдеріне кокудзи таңбалары кіреді. Бұл таңбалар қытай таңбаларына ұқсас, бірақ Жапонияда пайда болған және қытай тілінде кеңінен танымал айтылысы жоқ. Мысалы, қытай тілінде ю деп оқылатын (込) таңбасы қазіргі қытай тілінде сирек қолданылады. Мұндай жағдайда, әдетте "有邊讀邊，沒邊讀中間" ("жағы болса жағын, жағы болмаса ортасын оқы") ережесі қолданылады. Сондықтан "込" таңбасы 入 таңбасынан алынған ру деп оқылады. Хенг Джи жапон есімдерінің ұзындығы өте өзгергіш болғандықтан, қытай мәтінін оқығанда жапон есімін анықтау қиын болуы мүмкін деп жазды. Қытай оқырманы ағылшын мәтіндерін оқығанда да жапон есімін анықтауда қиындыққа тап болуы мүмкін. Мысалы, қытай БАҚ-тары Абе Линкольннен алынған, бір буынды Абе есімді Обаманың үй жануары – түйені екі буынды Синзо Абе деп қате түсіндірген. Жапон есімдерінің қытай тіліне дыбысталу бойынша транслитерациялануы мүмкін орындардың бірі – жапондық бейне ойындары, аниме және манга сериялары. 2016 жылдың мамыр айында Nintendo Гонконгтағы жанкүйерлердің наразылығын туғызды, өйткені олардың жаңа Pokémon ойыны – «Күн мен Ай» Қытай мен Тайваньның барлық аймақтарында мандарин тіліне негізделген аудармаларды қолданатынын жариялады. Гонконгта қолданылатын қытай тілінің бір түрі – кантон тілі, мандарин тілінен көптеген фонетикалық айырмашылықтарға ие, сондықтан Пикачу сияқты танымал кейіпкерлердің есімдері түпнұсқа жапон тілінен өте өзгеше айтылады және жазылады.

In Chinese speaking communities, Japanese names are pronounced according to the Chinese pronunciations of the characters. For example, in Standard Mandarin, Yamada Tarō (山田太郎) becomes Shāntián Tàiláng, while Hatoyama Yukio (鳩山由紀夫) becomes Jiūshān Yóujìfū. As a result, a Japanese person without adequate knowledge of Chinese would not understand their name when it is spoken in Chinese languages. Simply porting the kanji into Chinese and reading them as if they were Chinese is also different from the usual Chinese practice of approximating foreign names with similar sounding Chinese characters. Sometimes, a Japanese name includes kokuji. These kanji resemble Chinese characters but originate in Japan and do not have widely known Chinese pronunciations. For example, the word (込), read as yū in Chinese) is rarely used in modern Chinese reading. When words like this are encountered, usually the rule of "有邊讀邊，沒邊讀中間" ("read the side if any, read the middle part if there is no side") applies. Therefore, "込" is read as rù which is derived from 入.

Heng Ji wrote that because Japanese names have "flexible" lengths, it may be difficult for someone to identify a Japanese name when reading a Chinese text. When consulting English texts a Chinese reader may have difficulty identifying a Japanese name; an example was when Chinese media mistook Obama's pet turkey Abe taken from Abe Lincoln (monosyllabic) for Shinzo Abe (disyllabic). One place where Japanese names may be transliterated into Chinese languages phonetically is in Japanese video games, anime and manga series. In May 2016, Nintendo sparked anger among fans in Hong Kong by announcing that its new Pokémon games, Sun and Moon, would use translations based upon Mandarin across all parts of China and Taiwan. As the variety of Chinese spoken in Hong Kong, Cantonese, has many phonological differences from Mandarin, this results in names of well known characters such as Pikachu being rendered and pronounced much different from the original Japanese.