Кіріспе

Жапон сөз ойыны

Ширитори (しりとり; 尻取り) – жапон сөз ойыны, онда ойыншылар алдыңғы сөздің соңғы әрпімен басталатын сөз айтуға міндетті. Хирагана, катакана және канджи арасында ешқандай айырмашылық жасалмайды. "Ширитори" сөзінің тікелей мағынасы – "соңын алу" немесе "арттан алу".

Ережелер

Ойын басталар алдында ойыншылар келісіп алуға тиіс әртүрлі қосымша және күрделі ережелер бар.

Стандарттық ережелер

Екі немесе одан көп адам кезекпен ойнайды. Тек зат есімдерге рұқсат етіледі. "Н" (ん) әрпімен аяқталатын сөз айтқан ойыншы ойында жеңіледі, себебі жапон тіліндегі көптеген сөздер осы әріппен басталмайды, тек қарыз сөздер мен ンジャメナ (N'Djamena) сияқты есімдерден басқа. Сөздерді қайталауға болмайды. "No" (の; шамамен "of" мағынасында) арқылы байланысқан сөз тіркестеріне рұқсат етіледі, бірақ бұл сөз тіркесі толыққанды сөз ретінде қабылданатын жағдайларда ғана. Мысалы: сакура (さくら) → раджио (ラジオ) → онигири (おにぎり) → рису (りす) → сумоу (すもう) → удон (うどん). Удон сөзін қолданған ойыншы осы ойында жеңіліске ұшырады, себебі сөз "Н" (ん) әрпімен аяқталады.

Факультативтік ережелер

Ойынның алғашқы сөзі - ширитори, яғни ойынның өзінің аты. Дакутен мен хандакутенді ескермеуге немесе қосуға болады. Сондықтан, суупу (スープ) сөзінен кейін фуро (ふろ), ал сато (さと) сөзінен кейін дораяки (どら焼き) келуі мүмкін. Ұзын дауыссызды ескермеуге немесе дауыссыз ретінде қарастыруға болады. Микисаа (ミキサー/みきさあ) сөзінен кейін сакура (さくら) немесе аки (あき) келуі мүмкін. Көп қолданылатын есімдер мен жер аттарына рұқсат етілуі мүмкін. Мысалы: Эдо джоу (えどじょう) жарамды. Бір канамен жазылған, бірақ әртүрлі канжилермен жазылған екі сөз де қолданылуы мүмкін. Мысалы, su (す) сөзін "巣" немесе "酢" деп жазуға болады.

Қосымша ережелер

Сөздер белгілі бір жанрмен шектеледі. Соңғы әріпті ғана пайдаланудың орнына, соңғы екі әріпті қайтадан пайдалану қажет. Мұндай жағдайда, тек бірінші әріп "н" (ん) дыбыстық бірлік болмауы мүмкін. Сөздің ұзындығы үш немесе одан көп буыннан тұруы керек.

Ағылшынша shiritori

Ағылшын тілін үйренуге көмектесу үшін тек ағылшын сөздерін қолданатын Ширтори нұсқасы ойлап табылды. Көптеген ережелер бұрынғыдай, бірақ бірнеше жаңа және қосымша ережелер де бар. Ағылшын тілін оқып үйренушілер үшін есімдер, етістіктер, сын есімдер сияқты кез келген сөзді қолдануға болады. Ойыншылар бұрын қолданылған етістіктің стандартты емес жіктелуі болмаса, басқа уақыттарын пайдалана алмайды. Мысалы, ойыншы "be", "was" және "is" сөздерін қолдана алады, бірақ "kick" және "kicked" екеуін бірдей қолдана алмайды. Егер сөз "life" сияқты үнсіз дауыстымен бітсе, келесі ойыншы сол дауысты әрі қарай қолдана немесе алдыңғы дауыссыз дыбысты пайдалана алады.

Ұқсас ойындар

Ағылшын тілінде осыған ең жақын ойын – сөз тізбегі. Орыс тіліндегі ұқсас ойындарға "Сөз ойыны" (Игра в слова) жатады, онда ойыншылар алдыңғы сөздің соңғы әріпімен басталатын есімді айтуы керек, сондай-ақ "Қалалар ойыны" (Игра в города) – ойыншылар алдыңғы сөздің соңғы әріпімен басталатын қала немесе қалашықтың атын айтуы керек. Қытай тілдерінде осыған ұқсас ойын jielong (接龍) деп аталады, онда ойыншылар жаңа сөздерді алдыңғы сөздің соңғы ханзисінен бастайды. Ойынның тағы бір түрі – tzuchuan (字串), ол кейіпкердің бір компонентін қосу, жою немесе алмастыру арқылы жаңа кейіпкер құрауға негізделген. Ойынның ең танымал түрі – chengyu jielong (成語接龍), онда төрт таңбалы идиомалар қолданылады. Сонымен қатар, Оңтүстік славян халықтарында Kalodont деген ойын бар, онда ойыншылар тізбекті алдыңғы сөздің соңғы екі әріпінен бастап жалғастырады. Корей тілінде осыған ұқсас ойын kkeunmaritgi (끝말잇기) деп аталады, онда ойыншылар алдыңғы сөздің соңғы хангыль әріпімен басталатын сөзді айтуы керек. Румын тілінде "Фазан" ("Pheasant") деп аталатын ойын бар, онда ойыншылар алдыңғы сөздің соңғы екі әріпінен басталатын сөзді айтуы керек.

Халықтық мәдениеттегі мысалдар

Томодачи Life-тің жапон нұсқасында Ширитори турнирі деп аталатын оқиға бар, ол Еуропа нұсқасында «Сөз тізбегі» деп, ал корей нұсқасында kkeunmaritgi деп өзгертілді; Солтүстік Америка нұсқасында бұл ойын жоқ, бірақ «Rap Battle» деп аталатын ұқсас оқиға бар. Nichijou анимесінің 6-шы сериясында Юко Айой мен Мио Наганохара кейіпкерлері ойынның сурет нұсқасын ойнайды. «Көбеяши ханымның айдаһар қызы» анимесінің 2-ші сериясында Көбеяши ханым, Тохру және Канна кейіпкерлері осы ойынды ойнайды (және «айдаһар» сөзін қолдану арқылы жеңіліске ұшырайды). No Game No Life-тің 6-шы сериясында Широ мен Сора Шириториді Джибрилмен ойнайды, онда зат аталған кезде пайда болады немесе жоғалады. «Нон-Нон Биори» сериалының 3-ші сериясында Комари мен Нацуми үйден қашқаннан кейін уақыт өткізу үшін Ширитори ойнайды. The Quintessential Quintuplets сериалының 2-ші сериясында Мику Накано Футаро Уэсугиге Сенгоку заманының әскербасыларының есімдерін қолдана отырып, Ширитори ойнауға шақырады. «Үйге қайту клубының хроникалары» сериалының 7-ші сериясында Сакура Нацукиге екі ойыншының да айта алмайтын сөздер жазылған тыйым салынған карталарды қолдана отырып, Ширитори ойнауға шақырады. Pokémon Journey анимесінің жапондық соңғы әні «Pokémon Shiritori» деп аталады, онда ойын Pokémon-дардың аттарымен ойналады.