Ирак қарусы туралы АҚШ Сенатының баяндамасы

Кіріспе

2004 жылғы АҚШ Сенатының барлау комитетінің баяндамасы Ирактың жаппай қырып-жою қарулары туралы Сенат баяндамасы (ресми түрде, АҚШ барлау қауымдастығының Ирактағы соғысқа дейінгі барлау бағалаулары жөніндегі барлау комитетінің баяндамасы) – 2003 жылғы Иракқа басып кіруге дейінгі кезеңде АҚШ барлау қауымдастығының Иракты бағалауына қатысты АҚШ Сенатының барлау комитетінің баяндамасы. 2004 жылдың 9 шілдесінде жарияланған баяндамада барлау мәліметтерін жинау және талдау процесіндегі көптеген кемшіліктер анықталды. Баяндамада бұл кемшіліктердің нәтижесінде үкімет саясатын және американ халқын жаңылыстырған қате ақпараттар жасалғаны айтылды. Комитеттегі тоғыз республикашыл және сегіз демократ баяндаманың негізгі қорытындыларына келісіп, оның тұжырымдарын бірауыздан мақұлдады. Дегенмен, Буш әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілдерінің Иракқа қатысты мәлімдемелері барлау процесіне қандай әсер еткені туралы пікірлерде келіспеді. Тергеудің екінші кезеңі, жоғары саяси шешім қабылдаушылардың барлау мәліметтерін қалай пайдаланғаны туралы мәліметтер 2007 жылдың 25 мамырында жарияланды. Екінші кезеңнің баяндамасының сол кезде жарияланбаған бөлімдеріне АҚШ үкімет басшыларының соғысқа дейінгі жария мәлімдемелерін қарастыру және Дуглас Фейттің және Пентагонның арнайы жоспарлар бюросының қызметін бағалау кіреді.

Тергеу комитетінің мүшелігі

Тергеу басталған кезде Комитетке келесі тоғыз республикашыл мүше болды: Комитет төрағасы Пэт Робертс (R KS), Оррин Хэтч (R UT), Майкл Де Уайн (R OH), Кит Бонд (R MO), Трент Лотт (R MS), Олимпия Сноу (R ME), Чак Хагел (R NE), Саксби Чамблис (R GA) және Джон Уорнер (R VA). Комитеттің қалған бөлігін келесі сегіз демократ құрады: төраға орынбасары Джей Рокфеллер (D WV), Карл Левин (D MI), Дианна Файнштейн (D CA), Рональд Уайден (D OR), Дик Дурбин (D IL), Эван Байх (D IN), Джон Эдвардс (D NC) және Барбара Микульски (D MD).

І кезеңнің қорытындылары

511 беттік баяндама негізгі назарын 2002 жылғы қазан айындағы, "Ирактың жаппай қырып-жою қаруларын дамытуға қатысты жалғасатын бағдарламалары" деген құпия Ұлттық барлау бағасы (ҰББ) есебіне шоғырландырады. Баяндамада 117 ресми қорытынды, сондай-ақ оларды қолдайтын талқылаулар мен анықтамалық ақпараттар келтірілген.

Биологиялық қару, химиялық қару және оны жеткізу жүйелері

Есептің Ирактың биологиялық қару бағдарламаларына, химиялық қару бағдарламаларына және жеткізу жүйелеріне қатысты бағалауларды қамтитын бөлімдерінде Ирактағы барлау жұмысы үшін жеткіліксіз "адамдық интеллект" мәселесі кеңінен талқыланды. "CURVEBALL" деп аталатын, Ирактың жабық биологиялық қару зертханалары туралы көптеген ақпаратты берген ирактық дезертир туралы да сөз болды, бірақ есептің осы бөлігіндегі материалдың көп бөлігі өңделген. Есепте 2002 жылғы қазан айындағы Ұлттық барлау бағалауы (NIE) және Ирактың биологиялық және химиялық ЖҚҚ және олармен байланысты жеткізу жүйелеріне қатысты басқа да мәлімдемелер Комитетке ұсынылған негізгі барлау деректерімен толыққанды қолдалмағаны қорытындыланды. Комитет төрағасы Пэт Робертс NBC телеарнасының тілшісі Тим Рассертке "Curveball берген ақпарат Ирактың биологиялық қаруы бар ма, жоқ па, деген сауалға 98 пайыз жауап берді" деді. Бұл фактіге қарамастан, "АҚШ үкіметінің ішіндегі ешкім бұл ақпарат көзімен тікелей сөйлеспеген, тек бір Пентагон талдаушысы ғана, ол адамның алкоголике және ақпарат көзі ретінде мүлдем пайдасыз екеніне қорытынды жасады". Curveball ұсынған барлау ақпараты соғысқа қатысты жағдайдың "негізі" ретінде пайдаланылатынын білгеннен кейін Пентагон талдаушысы ЦРУ-ға өзінің алаңдаушылығын білдіретін хат жолдады. ЦРУ-ның таралымды бақылау бөлімінің орынбасары тез арада былай деп жауап берді:

"Curveball не айтса да не айтпаса да, бұл соғыс болады екенін есте сақтайық. Шешім қабылдағандардың Curveball не біліп тұрғанымен қызығушылығы жоқ сияқты." 2006 жылдың 26 сәуірінде журналист Александр Болтонның "The Hill" конгресс журналында жариялаған мақаласында Комитет төрағасы Пэт Робертс (R-KS) екінші кезеңдегі есепті одан әрі бөлуді көздегені хабарланды. Робертстің жаңа тәсілі бойынша, есептің келесі бөліктері салыстырмалы түрде жылдам жарияланатын болады: соғысқа дейінгі Ирактың барлау бағалаулары, соғыстан кейінгі Ирактағы ЖҚҚ және терроризммен байланыстар туралы мәліметтер, сондай-ақ Ирак Ұлттық Конгресі ұсынған ақпаратты АҚШ барлау қызметінің пайдалануы. Есептің екі бөлігі кейінгі уақытқа қалдырылды: жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлердің соғысқа дейінгі мәлімдемелері негізгі барлау деректерімен расталды ма және Қорғаныс министрлігінің Арнайы жоспарлар кеңсесінің соғысқа дейінгі барлауды дамытудағы рөлі. 2006 жылдың 7 қыркүйегінде журналист Джонатон Вайсманның "Вашингтон Пост" газетінде жариялаған мақаласында Буш әкімшілігінің Саддам Хусейн туралы ашық мәлімдемелерін жоғары лауазымды шенеуніктердің жеке қараған дәлелдермен салыстыратын екінші кезеңдегі есептің бөлігі 2006 жылғы қарашадағы сайлаудан бұрын жарияланбайтыны хабарланды. 2006 жылдың 8 қыркүйегінде екінші кезеңдегі есептің екі томы жарық көрді: "Ирактың жаппай қырып-жою қарулары бағдарламалары мен терроризмге байланысы туралы соғыстан кейінгі мәліметтер және олар соғысқа дейінгі бағалаулармен қалай салыстырылады" және "Ирак Ұлттық Конгресі ұсынған ақпаратты барлау қауымдастығының пайдалануы". Демократтар 2006 жылғы Сенат сайлауында көпшілікке ие болғаннан кейін комитет төрағасы қызметіне сенатор Джей Рокфеллер (D-WV) тағайындалды. Бұрынғы төраға, сенатор Пэт Робертс (R-KS) комитеттен кетті; комитеттегі жетекші республикашыл және төрағаның орынбасары енді сенатор Кит Бонд (R-MO) болды. 2007 жылдың 25 мамырында комитет "Соғыстан кейінгі Ирак туралы соғысқа дейінгі барлау бағалаулары" атты екінші кезеңдегі есептің томын жариялады. Бұл томда Ирак соғысына дейін АҚШ үкіметінің басшыларына барлау қауымдастығы ұсынған жеті беттік қорытындылар қамтылған. Есепте барлау қауымдастығы Иракта тұрақты үкімет құрудың "ұзақ, қиын және, мүмкін, дүрбелеңді қиындық" болатынын, ирак қоғамы терең бөлінгенін және егер басқыншы билік оны болдырмау үшін шаралар қабылдамаса, зорлық-зомбылыққа толы қақтығысқа түсетінін және соғыс терроризм қаупін, кем дегенде уақытша, арттыратынын бағалаған. Барлау қауымдастығы АҚШ жеңіліске ұшырап, Иракты басып алса, саяси исламның күшеюіне және террористік топтарға қаржының көбеюіне әкелетінін және соғыс аймақтағы басқа елдерді ЖҚҚ бағдарламаларынан бас тартуға мәжбүр етпейтінін де бағалады. Бұл томдық баяндамада Ұлттық барлау кеңесінің (NIC) "Ирактағы режимді өзгертудің аймақтық салдары" және "Саддамнан кейінгі Ирактағы негізгі қиындықтар" атты екі бұрын құпия баяндамасы, сондай-ақ үкіметтің ішінде NIC-тің Иракқа қатысты бағалауларын алғандардың тізімі бар. Қосымшада комитеттің осы саладағы жұмысының тарихы туралы пікір білдіретін және басқа партия мүшелерінің жұмысты саясиландырғанын сынаған комитет мүшелерінің әртүрлі пікірлері ("Қосымша пікірлер") бар. Есептің екінші кезеңі 2008 жылдың 5 маусымында, бейсенбі күні, АҚШ үкіметінің шенеуніктерінің мәлімдемелері барлау есептерімен расталды ма, деген сұрақтарға жауап беру үшін жарияланды. Бұл 10-5 дауыспен қабылданған екі партиялық баяндама болды және ол "Қорғаныс министрлігінің Саясат жөніндегі мемлекеттік хатшысының кеңсесі жүзеге асырған тиісіз, құпия барлау шараларын, барлау қауымдастығының немесе Мемлекеттік департаменттің білімінен тыс жүргізгенін көрсетеді". Баяндамада АҚШ әкімшілігі "нақты факт ретінде ұсынған барлау деректерінің негізсіз, қайшылы немесе тіпті жоқ екенін" айтады. Нәтижесінде, американ халқы Ирактан туындаған қауіптің шын мәнінде болғаннан гөрі үлкен деп ойлады. Бұған Президент Буштің Ирак пен Әл-Қаида арасындағы серіктестік туралы мәлімдемелері, Саддам Хусейннің террористік топтарға жаппай қырып-жою қаруларын беруге дайындалып жатқаны және Ирактың химиялық қару өндіруге қабілеттілігі кірді. Сенаттың барлау комитетінің төрағасы сенатор Джей Рокфеллер есеп жарияланғанда баспасөз хабарламасында "Буш әкімшілігі Иракқа бейім болды және Саддам Хусейнды құлату үшін Әл-Қаиданың 9/11 шабуылдарын пайдаланды деп сенемін. Осы мақсатқа жету үшін, жоғары лауазымды әкімшілік шенеуніктері Ирак пен Әл-Қаиданы бір қауіп ретінде жалған түрде байланыстырған және Ирактың 9/11 оқиғасында рөл атқарғанын ұсынды. Өкінішке орай, Буш әкімшілігі елді жалған сылтаулармен соғысқа бастады. Есеп барлаумен байланысты көптеген мәселелерді атап көрсетсе де және соғысқа дайындық кезеңіндегі және оның себептерін әкімшіліктің басқаруын сынаса да, есеп сонымен қатар Буш әкімшілігінің Ирактың жаппай қырып-жою қарулары бағдарламалары туралы айтқан талаптарының "көбінесе барлау деректерімен расталғанын" көрсетеді. "Біздің бәріміз кемшікті барлауға сенедініміз сөзсіз. Бірақ, дұрыс емес барлауға сену мен американ халқына толыққанды дәл емес екенін біле тұрып, жалған сурет салудың арасындағы фундаменталды айырмашылық бар". Сенаттың барлау комитетінің төрағасы сенатор Джей Рокфеллер екі рет Саясат жөніндегі мемлекеттік хатшының кеңсесінің, немесе оның бұрынғы басшысы Дуглас Фейттің заңсыз әрекеттер жасауы мүмкін екенін айтты, екінші кезеңдегі есеп "бұл талапты растау үшін ешқандай дәлел таба алмады; PCTEG-дегі "шабуылдаушы" барлау операциясының заңсыздығы, Арнайы жоспарлар кеңсесінің заңсыздығы және конгреске барлау қызметі туралы хабарламаудың жоқтығы". Деннис Кусинич (D-Ohio) Джордж У. Буш президентін Ақ үйден қуғызу үшін Өкілдер палатасына ресми резолюция енгізді. Палата демократтары бірауыздан оны комитетке жіберуге дауыс берді; бұл Кусиничтің күш-жігерін тиімді түрде тоқтатып тастады.

"Let's keep in mind the fact that this war's going to happen regardless of what Curve Ball said or didn't say. The Powers That Be probably aren't terribly interested in whether Curve Ball knows what he's talking about." On April 26, 2006, an article by journalist Alexander Bolton in the Congressional journal The Hill reported that Committee Chairman Pat Roberts (R KS) was seeking to further divide the phase two report. Under Roberts' new approach, the following components of the report would be released relatively quickly: pre war intelligence assessments of post war Iraq, postwar findings in Iraq regarding WMD and ties to terrorism, and the use by US intelligence of information supplied by the Iraqi National Congress. Two components of the report would be delayed: whether public statements before the war by senior government officials were supported by the underlying intelligence, and the role played by the Department of Defense's Office of Special Plans in developing the prewar intelligence. A September 7, 2006, article by journalist Jonathon Weisman in the Washington Post reported that the part of the phase two report comparing the Bush administration's public statements about Saddam Hussein with the evidence senior officials reviewed in private would not be released before the November 2006 election. Two volumes of the phase II report were released on September 8, 2006: "Postwar Findings about Iraq's WMD Programs and Links to Terrorism and How they Compare with Prewar Assessments" and "The Use by the Intelligence Community of Information Provided by the Iraqi National Congress." After Democrats gained a majority in the Senate during the 2006 midterm election, chairmanship of the committee passed to Sen. Jay Rockefeller (D WV). The former chair, Sen. Pat Roberts (R KS) left the committee; the ranking Republican and vice chairman of the committee is now Sen. Kit Bond (R MO). On May 25, 2007, the committee released a volume of the phase II report titled, "Prewar Intelligence Assessments About Postwar Iraq". This volume of the report includes seven pages of conclusions regarding assessments provided by the intelligence community to U. S. government leaders prior to the Iraq war. The report concludes that the intelligence community had assessed that establishing a stable government in Iraq would be a "long, difficult, and probably turbulent challenge," that Iraqi society was deeply divided and would engage in violent conflict unless an occupying power took steps to prevent it, and that the war would increase the threat of terrorism, at least temporarily. The intelligence community also assessed that a U. S. defeat and occupation of Iraq would lead to a surge in political Islam and increased funding for terrorist groups, and that the war would not cause other countries in the region to abandon their WMD programs. This volume of the report includes an appendix containing two previously classified reports by the National Intelligence Council (NIC) titled, "Regional Consequences of Regime Change in Iraq" and "Principal Challenges in Post Saddam Iraq", as well as a long list of recipients within the government of NIC assessments on Iraq. The appendix also contains a number of "Additional Views" in which different members of the committee comment on the history of the committee's work in this area, and criticize what they characterize as the politicization of that work by members of the other party. Phase II of the report was publicly released on Thursday June 5, 2008 whether statements by US Government officials were substantiated by intelligence reports. This was a bi partisan majority report (10 5) and "details inappropriate, sensitive intelligence activities conducted by the DoD's Office of the Undersecretary of Defense for Policy, without the knowledge of the Intelligence Community or the State Department." It concludes that the US Administration "repeatedly presented intelligence as fact when in reality it was unsubstantiated, contradicted, or even non existent. As a result, the American people were led to believe that the threat from Iraq was much greater than actually existed." These included President Bush's statements of a partnership between Iraq and Al Qa'ida, that Saddam Hussein was preparing to give weapons of mass destruction to terrorist groups, and Iraq's capability to produce chemical weapons. The Chairman of the Senate Select Committee on Intelligence, Sen. Jay Rockefeller, stated in press release of report's publication "It is my belief that the Bush Administration was fixated on Iraq, and used the 9/11 attacks by al Qa'ida as justification for overthrowing Saddam Hussein. To accomplish this, top Administration officials made repeated statements that falsely linked Iraq and al Qa'ida as a single threat and insinuated that Iraq played a role in 9/11. Sadly, the Bush Administration led the nation into war under false pretenses. While the report highlights many of the problems with the intelligence and criticizes the Bush Administration for its handling of the lead up to the war and its reasons for doing so, the report also supports in many cases that claims made by the Bush Administration about Iraq's Weapons of Mass Destruction programs were "generally substantiated by the intelligence". "There is no question we all relied on flawed intelligence. But, there is a fundamental difference between relying on incorrect intelligence and deliberately painting a picture to the American people that you know is not fully accurate." The Chairman of the Senate Select Committee on Intelligence, Sen. Jay Rockefeller twice alleged that the Office of the Under Secretary of Defense for Policy, or its former head Douglas Feith may have engaged in unlawful activities, Phase II of the report "found nothing to substantiate that claim; nothing unlawful about the "alleged" rogue intelligence operation in the PCTEG , nothing unlawful about the Office of Special Plans, and nothing unlawful about the so called failure to inform Congress of alleged intelligence activities." Dennis Kucinich D Ohio introduced a formal resolution to the House of Representatives in an attempt to impeach President George W. Bush from the White House. House Democrats unanimously voted to send it to a committee; a maneuver that essentially killed Kucinich's efforts.