Кіріспе
Кеңес Одағының әдеби сыншысы, жазушы және диссидент Андрей Донатович Синявский (Андре́й Дона́тович Синя́вский; 8 қазан 1925 – 25 ақпан 1997) – орыс жазушысы және кеңес диссиденті, 1965 жылғы Синявский-Даниэль ісінде айыпталушы ретінде танымал. Синявский "Новый мир" журналының әдеби сыншысы болды және Кеңес Одағындағы цензурадан қашу үшін Батыста Абрам Терц (Абрам Терц) псевдонімімен совет қоғамын сынаған туындылар жазды. Синявский мен Юлий Даниэль көрсеткіштік сотта Кеңес үкіметіне қарсы агитация жасады деген айыппен сотталды, тек шығармалары мен көркем әдебиеті үшін сотталған алғашқы совет жазушылары болып, алты жыл ГУЛАГ лагерінде жазасын өтеді. 1973 жылы Синявский Францияға эмиграцияға кетіп, орыс әдебиетінен профессор болды және көптеген автобиографиялық және ретроспективтік еңбектер жариялады.
Andrei Donatovich Sinyavsky (Андре́й Дона́тович Синя́вский; 8 October 1925 – 25 February 1997) was a Russian writer and Soviet dissident known as a defendant in the Sinyavsky–Daniel trial of 1965. Sinyavsky was a literary critic for Novy Mir and wrote works critical of Soviet society under the pseudonym Abram Tertz (Абрам Терц) published in the West to avoid censorship in the Soviet Union. Sinyavsky and Yuli Daniel were convicted of Anti Soviet agitation in a show trial, becoming the first Soviet writers convicted solely for their works and for fiction, and served six years at a Gulag camp. Sinyavsky emigrated to France in 1973 where he became a professor of Russian literature and published numerous autobiographical and retrospective works.
Ерте өмір және білім
Андрей Донатович Синявский 1925 жылы 8 қазанда Мәскеуде, Ресейде, Сызраннан шыққан орыс дворяны, Сол жақтағы социалистік революционерлер партиясының мүшесі Донат Евгениевич Синявскийдің ұлы болып дүниеге келді. Анасы – орыс шаруа отбасынан шыққан. Донат Октябрь революциясынан кейін «халық жауы» ретінде большевиктер тарапынан бірнеше рет тұтқындалды, ал соңғы рет түрмеде болғанда медициналық қызметкерлер оның электроэнцефалографиялық көрсеткіштерін алды. Синявский әкесінің басынан өткен оқиғаларды «Қош, түн!» автобиографиялық романында суреттеген. 1941 жылы Германияның Кеңес Одағына басып кіргенінен кейін Синявский отбасы Сызранға эвакуацияланды, ол 1943 жылы мектепті бітірді. Бітірген соң Синявский Қызыл Армияға шақырылып, әуежайда радиоинженер болып қызмет етті. 1945 жылы Синявский Мәскеу мемлекеттік университетінің филология факультетіне студент болып түсті, келесі жылы Қызыл Армиядан демобилизацияланғаннан кейін күндізгі оқуға ауысты және Владимир Маяковскийдің шығармаларын зерттеді. 1949 жылы бітіріп, 1952 жылы диссертациясын сәтті қорғады. Синявский Мәскеудегі Горький атындағы Әлем әдебиеті институтында жұмыс істеді және Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде, сондай-ақ Мәскеу өнер театры мектебінде сабақ берді. 1960 жылдың соңына қарай ол Совет жазушылар одағына қабылданды. Синявский сол кезде Александр Твардовский басқарған «Новый мир» журналының жетекші әдеби сыншыларының бірі болды. 1960-шы жылдардың басында «Новый мир» КСРО-дағы ең либералды заңды басылымдардың бірі саналды, ал Синявский диссиденттік көзқарасқа бейімделе бастады. 1962 жылдың қарашасында «Новый мир» Александр Солженицыннің «Иван Денисовичтің өміріндегі бір күн» атты өте маңызды туындысын жариялағандығы үшін танымал болды, бұл туынды Гулагтың тұтқыны туралы повесть еді. Борис Пастернактан қолдау алған Синявский кеңес өмірінің шындығын бейнелейтін, көбінесе сынға ұшырайтын әңгімелер жазды. Синявский өзінің романдарын Батыста тарихи орыс еврей бандитінің есімімен аталған Абрам Терц псевдонімімен жариялады, бірақ Синявскийдің өзі еврей емес еді. Синявскийдің шығармалары, әрине, Совет Одағының Коммунистік партиясы (КОКП) тарапынан жарияланудан бас тартты, ол кезде цензура өте қатаң болған.
Синявский-Даниел соты
1965 жылғы 4 қыркүйекте Синявский жазушы және досы Юлий Даниэльмен бірге тұтқындалып, алғашқы кеңестік көрсетілімді сотта сотталды. Бұл сотта жазушылар тек әдеби еңбектері үшін ашық түрде айыпталып сотталды. Синявский мен Даниэль Кеңес Одағындағы кең ауқымды саяси репрессияның бір бөлігі ретінде тұтқындалды, себебі олардың кеңес өмірін сынаған туындылары шетелде жарияланды. Заң бойынша, Синявский мен Даниэльге Кеңес Одағының шегінен тыс жерде жарияланған еңбектері үшін айып тағылмады, керісінше, Ресей КСР Қылмыстық кодексінің 70-бабы бойынша «кеңеске қарсы агитация» жасады деген айып тағылды. Бұл – көркем әдебиетке қарсы кеңестік заңдардың алғаш рет қолданылуы болды. Оннан астам кеңес жазушылары мен зиялылары Синявский мен Даниэльді қорғауға кірісті және 1965 жылғы 5 желтоқсанда Мәскеуде «Гласность» жиыны өтті, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағындағы алғашқы спонтанды қоғамдық-саяси демонстрация болды. Синявский-Даниэль сот процесі Кеңес ақпарат құралдарындағы қатал насихатпен бірге жүрді, бұл 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында үлкен сөз бостандығына мүмкіндік берген Хрущевтің «оттегілу» кезеңінің аяқталуының белгісі ретінде қарастырылды. 1966 жылғы 14 ақпанда Синявский өзінің көркем туындыларындағы кейіпкерлерінің пікірлері үшін «кеңеске қарсы қызмет» көрсеткені үшін жеті жылға сотталды. Соттан кейін Синявский мен Даниэльді қолдаған 63 адам оларды босату туралы петицияға қол қойды. Осы петицияға жауап ретінде Кеңес жазушылар одағының хатшылығының мүшелері Синявский мен Даниэльге қарсы сөйледі. Тарихшы Фред Коулманның айтуынша, «қазіргі тарихшылар заманауи кеңес диссиденттік қозғалысының туғанын нақты анықтай алады. Ол 1966 жылғы ақпанда Андрей Синявский мен Юлий Даниэльдің сот процесімен басталды, екі орыс жазушысы коммунистік режимді әжуалайтын, жасырын түрде шетелге шығарылған және псевдонимдермен жарияланған туындыларын жазды. Олар сол кезде олардың коммунистік үкіметті құлатуға көмектесетін қозғалысты бастап келе жатқандарын білмеді». Синявский Мордовия АССР-інің Явас ауданында орналасқан ГУЛАГ жүйесінің еңбек лагерінде (каторга) – «Дубравлагта» жүк көтеруші болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Синявский 1971 жылдың басында КГБ төрағасы, болашақ КОКП Бас хатшысы Юрий Андроповтың бастамасымен босатылды.
Кейінгі жылдар және өлім
1973 жылы Синьявскийге Францияға көшіп кетуге рұқсат берілді, бұл шақыруды Ресейді зерттейтін Париж-8 Винсен Сен-Дени университетінің профессоры Клод Фриу жасады. Синьявский Сорбонна университетінде орыс әдебиетінен профессор болды, әйелі Мария Розановамен бірге «Синтаксис» орыс тіліндегі альманахын құрды және «Азаттық» радиосына белсенді қатысты. Синьявский мен Розанованың ұлы Игорь Гран Париждің Орталық мектебін бітіріп, романдар жазушы болды. 1991 жылдың 17 қазанында «Известия» газетіне бірнеше көрнекті кеңестік тұлғалардың істерін қайта қарау туралы хабарлама келді, онда Синьявский де есімдері тізілген. Синьявский, Юлий Даниель, Карлис Ульманис, Николай Тимофеев-Рессовский КСРО тарағанға екі ай қалғанда «ақталуы» қарастырылды. 1996 жылдың басында Синьявскийге жүрек ұстамасы келді, ал жыл соңында оның өкпесінде метастаздары бар қатерлі ісік анықталды. Синьявский Кюри институтында сәтті болмаған операциялар мен сәулелік терапиядан өтті. Синьявский 1997 жылы Париждің жанындағы Фонтенэ-о-Розеде қайтыс болды, оны орыс православие дінінің қызметкері және жазушы Владимир Вигилянскиймен бірге Андрей Вознесенский жерледі. Синьявский Лариса Волохонская мен Ричард Певерден тұратын орыс-ағылшын аудармашылар тобының құрылуына түрткі болды, олар Михаил Булгаков, Антон Чехов, Федор Достоевский, Николай Гоголь және Лев Толстойдың көптеген шығармаларын аударды. Ленинградта (қазіргі Санкт-Петербург) туып өскен Волохонская алғаш рет 1970 жылдардың басында АҚШ-қа сапар шекті және Певердің «Hudson Review» журналындағы Синьявский туралы мақаласына кез болып, оқыды. Сол кезде Певер Синьявский әлі де Ресей түрмесінде деп ойлады, ал Волохонская оның Парижге көшіп кетуіне көмектескен еді. Певер қателігіне таңданып, қуанды: «Лариса Синьявскийге Ресейден кетуге көмектескен еді», - деді Певер. «Ол маған, ол әлі түрмеде деп айтқан, бірақ ол шын мәнінде Парижде екенін хабарлады. Мен оны білгеніме қуандым».