Кіріспе
Вануатудың бұрынғы премьер-министрі Риалут Серж Вохор (23 сәуірде 1955 жылы туған) – Вануату саясаткері. Ол Вануатудың ең ірі аралы Эспириту-Сантодан, Порт-Олриден шыққан. 2022 жылға дейін ол орталық саяси партия – Орталық партиялар одағының мүшесі болды. 1991 жылы оның партиясы билікке келген кезде Вохор 1993 жылға дейін үш рет Вануатудың сыртқы істер министрі болды. Вохор төрт рет премьер-министр болды: 1995 жылдың желтоқсанынан 1996 жылдың ақпанына дейін; 1996 жылдың қыркүйегінен 1998 жылдың наурызына дейін; 2004 жылдың 28 шілдесінен 2004 жылдың 11 желтоқсанына дейін; және 2011 жылдың 24 сәуірінен 2011 жылдың 13 мамырына дейін. Бірақ Апелляциялық сот оның сайлауын конституциялық емес деп танып, оның сайлауын парламент депутаттарының абсолютті көпшілігімен (52 депутаттың 26-сы) емес, жай ғана көпшілігімен өткізгенін анықтады. 2015 жылдың қазан айында Вохор Вануату Жоғарғы Сотында пара алу айыбымен сотталған 15 депутаттың бірі болды және 3 жылға бас бостандығынан айырылды. Сотталған кезде Вохор Килман үкіметінде Сыртқы істер министрі қызметін атқарды.
Rialuth Serge Vohor (born 23 April 1955) is a Vanuatuan politician. He hails from the largest island of Vanuatu, Espiritu Santo, from Port Olry. He was a member of the Union of Moderate Parties, a centrist political party, until 2022. When his party came to power in 1991, Vohor became foreign minister of Vanuatu for the first of three times, until 1993. Vohor has been Prime Minister four times, from December 1995 to February 1996; from September 1996 to March 1998; from 28 July 2004, to 11 December 2004; and from 24 April 2011 to 13 May 2011. The latter, brief term was however voided by the Court of Appeal, deeming his election unconstitutional as he had been elected only by a majority of Members of Parliament (26 out of 52), not by an absolute majority. In October 2015, Vohor was one of 15 MPs to be convicted of bribery by the Vanuatu Supreme Court and was jailed for 3 years. Vohor was Minister for Foreign Affairs in the Kilman government at the time of his conviction.
Екінші премьер-министрлік мерзім және оның салдары
1996 жылдың қазан айында премьер-министрлік екінші мерзімінде, оны президент Жан Мари Леемен бірге "жалақы таласына наразы болған" жарымәскери Вануату мобильді күшінің мүшелері құсырып әкетті. Екі ер адам да көп ұзамай ешқандай зардапсыз босатылды. 1997 жылы премьер-министр болып қызмет етіп жүрген кезінде Вануату паспорттарын шетелдіктерге сату жоспарына қатысқандығы анықталды, ал Вануату омбудсмені кеңсесі оның лауазымынан кетуін ұсынды. 1998 жылғы парламент сайлауынан кейін Орталық партиялар одағы коалициялық үкімет құра алмады, бірақ Вохор көп уақыт бойы басқа партиялар құрған коалициялық үкіметтерде маңызды мүше ретінде қызмет етті, 1999 жылдан 2001 жылға дейін сыртқы істер министрі қызметін қайтадан атқарды. Оның партиясы 2002 жылғы парламент сайлауында билікті қайтаруға қол жеткізбеді, бірақ Вохор 2002 жылдан 2003 жылға дейін үшінші рет сыртқы істер министрі болды.
Премьер-министр лауазымының үшінші кезеңі
2004 жылғы парламент сайлауында Модеративтік партиялар одағы бірнеше орыннан айырылды. Алайда, Вохор тәуелсіздер мен басқа партиялардың мүшелерін қамтитын коалиция құрып, премьер-министр болып сайлануға қол жеткізді. Вохор парламентте 28 дауыспен премьер-министр болып сайланды, ал оның қарсыласы Хам Лини 24 дауыс алды. Келесі айда Вохор Линиді премьер-министрдің орынбасары етіп тағайындап, ұлттық бірлік үкіметін құрды. Елде болмаған кезде Вохор Бас судья Винсент Лунабек туралы парламентте жасаған сөздері үшін қорлық көрсетумен айыпталды. Бірақ 2004 жылдың қыркүйегінде Жоғарғы Сот Вохорға сотта өзін қорғауға лайықты мүмкіндік берілмегенін, сондай-ақ оның сөздері парламенттік иммунитетпен қорғалғандығын негізге ала отырып, айыптауларды жоққа шығарды. 2004 жылдың 3 қарашасында Тайбэйге құпия сапармен барған Вохор Министрлер Кеңесінің келісімінсіз Қытай Республикасымен (Тайвань) дипломатиялық қатынас орнатқандықтан халықаралық назарға ілікті. Министрлер Кеңесі бұл қадамды күштен шығарып, Вануатудың «Бір Қытай» саясаты шеңберінде Қытай Халық Республикасын мойындауын жалғастыратынын мәлімдеді. Бірнеше апта бойы Вануатуда ҚХР мен Қытай Республикасының дипломатиялық миссиялары болды, үкіметте қайсысын мойындау туралы келіспеушіліктер туды. 1 желтоқсанда Вохор Бейжіңдегі жаңа елші Бао Шушенгтің иығына соққы берді (немесе итеріп жіберді), өйткені ол Порт-Виладегі бір қонақүйдің үстінде Қытай Республикасының туының әлі де көтеріліп тұрғанына түсінік беруді сұрады. Вохорды қолдаған 16 парламент мүшесі оппозицияға қосылып, оның көпшілігін жойып, 52 орынның 15-ін қалдырды. Оппозиция Вохорға қарсы сенімсіздік дауысын өткізуге тырысты. Вохор жаңа конституциялық түзету премьер-министрдің қызметінің алғашқы жылында сенімсіздік дауысын өткізуге тыйым салады деп мәлімдеп, сот арқылы дауыс беруге кедергі келтіруге тырысты. Бірақ Жоғарғы Сот 7 желтоқсанда оған қарсы шешім шығарып, түзету әлі референдумда бекітілмегендіктен дауыс беру жалғаса беретінін айтты. Содан кейін Вохор апелляциялық сотқа шағым түсірді.
Кейінгі мансап
Содан бері Вохор оппозицияның тиімді көшбасшысы болып табылады. 2006 жылдың наурыз айында Вохор Линиді сенімсіздік дауысы арқылы қызметтен шеттетуге тырысты, оның әлсіздігін айыптауға бағытталды. Алайда, дауыс беру сәтсіз аяқталды, өйткені үкіметті қолдаған жеткіліксіз парламент мүшелері жаққа өтті. 2007 жылдың 27 шілдесінде, Коммуналдық қызметтер министрі қызметін атқарып жүрген Вохор, жалақысы кешіккендіктен Қаржы министрлігінің бір қызметкеріне шабуыл жасады деген айыптамаға ұшырады. Бұл айыптамаға қарамастан, шабуыл болғанын растайтын ешқандай дәлел табылмады. Бірнеше күннен кейін үкіметтегі министрлердің құрамы өзгертілген кезде, ол үкіметтен босатылған бірнеше министрдің қатарында болды. Вохор UMP партиясының үкіметтен шығарылу себебі оның күштілігі екенін айтты және партия үкіметке қайта оралуға тырысатынын мәлімдеді. 2008 жылдың 2 қыркүйегінде өткен жалпы сайлаудан кейін Вохор және оның Модеративті партиялар одағы бастапқыда оппозициялық блокпен бірікті, ол Вануату Республикалық партиясының Максим Карлот Корманды Премьер-министр лауазымына қолдады. Жаңа Премьер-министр Эдвард Натапейге қарсы сенімсіздік ұсынысы енгізілген кезде, Серж Вохор және оның депутаттары бастапқыда сенімсіздік ұсынысын қолдады; бірақ ол ақырында Натапей үкіметінде Инфрақұрылым және Коммуналдық қызметтер министрі ретінде қызмет ету үшін қолтаңбасын кері алды.