Кіріспе

Ирландияда, Уэльсте және Англияда тарихи түрде қолданылған мұрагерлік және жер иелену жүйесі. Гавелкинд ( /ɡævəlkaɪnd/) – негізінен Ирландия мен Уэльстегі келт заңдарымен және Англияның Кент графтығының құқықтық дәстүрлерімен байланысты жер иелену жүйесі. Бұл сөздің көне ирланд тіліндегі Gabhaltas cinne немесе Gavail kinne сөздерінен шыққан болуы мүмкін, олардың мағынасы «отбасылық бекініс» (қазіргі гаэль тілінде gabhail cine). Бұл термин жерді ұлдар мен басқа мұрагерлер арасында тең бөлінетін барлық иелену және мұрагерлік тәжірибелерін сипаттау үшін пайдаланылды. Кенттегі мұрагерлік үлгісі бөлінетін мұрагерлік жүйесі болып табылады және Салик мұрагерлігіне ұқсас. Осылайша, ол, мүмкін, ежелгі германдық дәстүрдің куәсі болуы мүмкін. Ғасырлар бойы жекелеген меншіктерден бас тарту үшін түрлі заңдар қабылданды, бірақ бұл әдет Англия мен Уэльсте 1925 жылғы Мүлікті басқару туралы заңмен толық жойылды.

Кент штатындағы Гевелкинд

1925 жылғы Мүлікті басқару туралы заңмен гавелкиндтік иелік жойылғанға дейін, Кенттегі барлық жер гавелкиндтік иелікте деп есептелді, егер керісі дәлелденбесе. Бұл, әдетте, сокежтік иелік ретінде сипатталды, бірақ гавелкиндтік әдет-ғұрыптарға бағынды. Осы әдет-ғұрыптың ерекшеліктері төмендегідей болды:

Уэльстегі Гавелкинд

Ортағасырлық Уэльсте Ирландияға ұқсас ежелгі кельт заңдары мен дәстүрлеріне негізделген құқықтық жүйе қалыптасты. Оған сабықпен мұрагерлік ету салты, «кифран» деп белгілі дәстүр кірді. Кифран – заңгерлер мен бардтардың ауызша таратып келген ежелгі дәстүр, ол 10 ғасырдың ортасына дейін сақталды, содан кейін Хайвел Дда билік еткен кезде заңдар кодификацияланды. «Cyfraith Hywel» – ең танымал және кеңінен қабылданған уэльстік құқықтық құрылымға айналды, оның көптеген заңдары мұрагерлік мәселелеріне арналған. Кифран тұжырымы бойынша, жер иесі қайтыс болғанда оның жері барлық ұлдары арасында тең бөлінетін, оның ішінде заңды емес ұлдары да бөліскен. Кейбір тарихшылардың пікірінше, әр ұрпақ сайын жер мен лауазымдарды бөліп беру уэльстік князьдер мен иелерінің табысы мен тұрақтылығына кері әсер еткен, әсіресе нормандық Англиядағы және Маркер иелері қолданған тұңғыштық жүйесімен салыстырғанда, олардың барлық мүлігі көбінесе үлкен ұлына тікелей берілетін. Уэльстік тарихшы Филипп Йорк 1799 жылы жазғандағы жағдайды былай сипаттады:

«Гавелкинд» заңдары мұрагерлікке қатысты мемлекеттік тәуелсіздік ретінде қолданылып, жаман әсер етті; ол билікті теңестірді және кіші тармақтардың үлкендерге қарсы бәсекелестігін күшейтті; нәтижесінде уэльстік ағайындардың Теба соғысы отбасылық қан төгіске және ұлттық құлдырауға әкелді. | Philip Yorke, The Royal Tribes of Wales, 46-бет.

1535–1542 жылдарғы «Уэльс заңдары» актілері уэльстік құқықтық жүйенің ағылшын заңдарымен алмастырылуына, ал гавелкиндке байланысты заңдар тұңғыштық заңдарымен алмастырылуына әкелді. Алайда, Англиядағыдай, гавелкинд салты 1925 жылғы «Мүлікті басқару туралы» заңға дейін толығымен жойылған жоқ. Ирландияның дәстүрлі заңдары бойынша, жер иесінің қайтысымен оның жері ұлдары арасында бөлінетін. Нормандар ирландиялық мұрагерлік заңын гавелкинд деп атады, себебі ол Кенттегі юти мұрагерлік заңына ұқсас болды.