Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сандық деректердегі қате
Error in numerical data
Жалған дәлдік (сондай-ақ, артық дәлдік, көрінетін дәлдік, орынсыз дәлдік және нақты емес дәлдік деп те аталады) сандық деректер нақтыдан артық дәлдікті көрсететіндей етіп ұсынылған кезде пайда болады; дәлдік – қатесіздіктің шегі болғандықтан (ISO анықтамасы бойынша), бұл көбінесе қатесіздікке артық сенімділікке, яғни дәлдікке қатысты бұрмалауға алып келеді.
False precision (also called overprecision, fake precision, misplaced precision and spurious precision) occurs when numerical data are presented in a manner that implies better precision than is justified; since precision is a limit to accuracy (in the ISO definition of accuracy), this often leads to overconfidence in the accuracy, named precision bias.
Шолу
Мадсен Пири «жалған дәлдік» терминін көбірек жалпылайды: дәл сандар дәл айқындала алмайтын ұғымдар үшін қолданылғанда. Мысалы, «Жазудағы қиындықтардың 90% бастауға байланысты». Көп жағдайда жалған дәлдік негізсіз сенімділік тудыру үшін қолданылады: «Біздің тіс жуатын суымыз бәсекелестің тіс жуатын суынан екі есе жақсы». Ғылым мен инженерияда, егер қателік шегі нақты көрсетілмесе, деректерді ұсынудағы маңызды цифрлардың саны осы деректердің дәлдігімен сәйкес болуы керек. Мысалы, егер құрал өлшем бірлігінің ондық үлесіне дейін оқылатын болса, онда осы құралдан алынған деректерді пайдаланып жасалған есептеулердің нәтижелері тек ондық үлесіне дейін ғана сенімді түрде көрсетілуі мүмкін, есептеудің бастапқы нәтижесіне немесе есептеуде қолданылған басқа деректердің дәлдігіне қарамастан. Осы салалардан тыс жерлерде де, санның нөлдік емес цифрларының барлығы мағыналы деп есептеуге бейімділік бар; сондықтан, артық цифрлерді көрсету көрерменді күтілетіннен артық дәлдікке итермелеуі мүмкін. Дегенмен, керісінше, есептеудің аралық кезеңдерінде жинақталған дөңгелектеу қателіктерін болдырмау үшін одан да көп маңызды цифрларды сақтау дұрыс тәжірибе. Жалған дәлдік көбінесе жоғары және төмен дәлдікті деректерді біріктіргенде, электрондық калькуляторды қолданғанда және бірліктерді түрлендіру кезінде туындайды.
Madsen Pirie defines the term "false precision" in a more general way: when exact numbers are used for notions that cannot be expressed in exact terms. For example, "We know that 90% of the difficulty in writing is getting started." Often false precision is abused to produce an unwarranted confidence in the claim: "our mouthwash is twice as good as our competitor's". In science and engineering, convention dictates that unless a margin of error is explicitly stated, the number of significant figures used in the presentation of data should be limited to what is warranted by the precision of those data. For example, if an instrument can be read to tenths of a unit of measurement, results of calculations using data obtained from that instrument can only be confidently stated to the tenths place, regardless of what the raw calculation returns or whether other data used in the calculation are more accurate. Even outside these disciplines, there is a tendency to assume that all the non zero digits of a number are meaningful; thus, providing excessive figures may lead the viewer to expect better precision than exists. However, in contrast, it is good practice to retain more significant figures than this in the intermediate stages of a calculation, in order to avoid accumulated rounding errors. False precision commonly arises when high precision and low precision data are combined, when using an electronic calculator, and in conversion of units.
Мысалдар
Жалған дәлдік – көптеген әңгімелердің негізгі ойы, оларды былай қорытындылауға болады: Музейдегі экскурсовод динозавр қаңқасының жасы 100 000 005 жыл дейді, себебі сарапшы оған 5 жыл бұрын жұмысқа келгенде 100 миллион жыл болғанын айтқан. Егер автомобильдің спидометрі 60 миль/сағат көрсетсе, оны км/сағатқа аударғанда 96,5606 км/сағатқа тең болады. Бір өлшем бірлігінен екіншісіне ауысқандағы нақты сан, өлшеудің өте дәл болғандай сезім тудырады, бірақ шындығында дәлдік жоқ. Статистикалық сынаққа негізделген өлшемдер, мысалы, IQ тестілері, көбінесе жалған дәлдікпен баяндалады.
False precision is the gist of numerous variations of a joke which can be summarized as follows: A tour guide at a museum says a dinosaur skeleton is 100,000,005 years old, because an expert told him that it was 100 million years old when he started working there 5 years ago. If a car's speedometer indicates the vehicle is travelling at 60 mph and that is converted to km/h, it would equal 96.5606 km/h. The conversion from the whole number in one system to the precise result in another makes it seem like the measurement was very precise, when in fact it was not. Measures that rely on statistical sampling, such as IQ tests, are often reported with false precision.